Categories: HISTORI/ARKEOLOGJI

Legjendat ilire për detet Adriatik dhe Jon

Ilirët e motshëm kanë qenë një nga popujt më të mëdhenj më kryesorë të Evropës së vjetër. Ata kanë jetuar gjithashtu ndanë brigjeve të Adriatikut dhe Jonit, dy dete për të cilët ruhen edhe legjenda e gojëdhëna ilire, të regjistruara edhe nga autorët antikë.

Ilirët kanë qenë detarë të spikatur e mjeshtër të anijeve shpejta, si dhe lundimtarë të pasionuar e të guximshëm.
Në veprën e dijetarit Stefan Bizantini i shekullit VI të erës sonë të quajtur “Urbibus et popules” (Qutetet e popujt) jepen disa të dhëna me interes për lidhjen e ilirëve me detet Adriatik dhe Jon.
Kështu, Stefan Bizantini në shpjegimin e zërit Adria në fjalorin e tij gjeografik e historik shënon: Adria, qytet dhe pranë tij gjiri i Arias si dhe lumi me të njënjtin emër, sipas Hekateut. Qytetari dhe banori adrianas, sipas Asianit, U thonë edhe adriates dhe detit – Adriatik”. Pra deti Adriatik është quajtur kështu nga qyteti ilir Adria. Stefan Bizantini kur shkruan për fisin ilir të abrejve shton se ky fis banon “pranë Adrias, së taulantëve” pra Adria vetë i përkiste fisit të madh të taulantëve.

Kur Stefan Bizantini shpjegon emrin e detit Jon thekson se ky emër sipas disave “rrjedh nga iliri i quajtur Jon”.
Sipas legjndës tipike ilire që përmënd nga Apiani, Joni ishte biri i Dyrrahut, i cili u vra në luftë gabimisht nga Herakliu dhe trupin e tij e hodhën në detin, i cili mori emrin e Jonit.

Durrahu është, nga ana tjetër; djali i vajzës së Epidamnit e quajtur Melisa, e cila ra në dashuri me perëndinë e detrave, Poseidonin e lindi me të Dyrrahut. Sias legjendës, të cilën e ka regjistruar edhe Stefan Bizantini, “prej saj (d.m.th. Melisë) në Epidamn ka një vend që quhet Melisonis, ku Poseidoni u dashurua me të” pra kemi të bëjmë me një vend kulti të nderuar nga detarët ilirë.

Shpjegimi i emrit të detit Jon me anë të legjendës ilire është krejt në kundërshtim me atë të mitologjisë klasike greke dhe romake.
Eskili në tragjedinp “Prometeu i lidhur” e shpjegon detit Jon siaps emrit të Jonës cila – u shëndërrua nga Zeusi në mushqerrë për të shpëtuar nga Hera që e ndiqte, lundoi nëpër det dhe nga kjo deti u quajt Jon.
Për shpjegimin e merit të detit Jon ka shkruar edhe Straboni. Stefani citon një tjetër autor, Theopompin, sipas të cilit emri rrjedh nga Joni, mbret i Isës, i cili sundoi në viset anëdetare, brigjet e të cilëve i lagte deti që mori emrin e tij. Një autor tjetër Semitoloja, thotë se ky emër rrodhi nga Kaonët, që i indentifikon me Jaonët dhe Aonët. Siç shihet, si në rastin e Jonit të ishullit Isa e të qytetit me po të njënjtin emër, si dhe në rastet e tjera, del se emërtimi i detit ka lidhje me ilirët e mjedisin ilir./Moikom Zeqo

In For Culture

Recent Posts

Me plis në Paris edhe në vitet e 60’ta(Foto)

Shqiptarët edhe në vitit e 60’ta kishin shkuar me Plis në Paris. Këtë e dëshmon…

44 mins ago

Pse është keq të derdhësh kripën?

KISHA APO DA VINÇI?.. Në Mesjetë, kripa cilësohej si burim i çmuar. Kushtonte shumë dhe…

11 hours ago

Duhet ta dini që falë këtij gjeniu, e gjithë bota na quan Albania

Më 23 korrik të vitit 90 në Aleksandri, provincë romake, Egjipt – lindi Klaudius Ptolemy…

15 hours ago

E dini pse aeroplanët janë të lyer me ngjyrë të bardhë? Nuk jua pret mendja

Çdo kompani avionësh ka logon edhe emrin e saj në bishtin e aeroplanit, por shumica…

16 hours ago

E dinit cili është shteti më i vjetër në Evropë?

Bullgaria është shteti më i vjetër në Evropë, vend ky që nuk ka ndryshuar emrin…

16 hours ago

Cilat janë ushqimet që shkaktojnë dhimbje koke – Çfarë duhet të bëni

Nëse vuani vazhdimisht nga dhimbjet e kokës apo migrena, atëherë një nga shkaktarët mund të…

17 hours ago