Kultura shpesh përshkruhet si pasqyrë e shoqërisë. Por çfarë ndodh kur një pjesë e shoqërisë nuk mund ta shohë, dëgjojë apo përjetojë këtë pasqyrë?
Personat me aftësi të kufizuara, në Shqipëri dhe Kosovë, vazhdojnë të jenë publiku i harruar i jetës kulturore – jo për mungesë interesi, por për mungesë qasjeje.
Së fundmi, Organizata për Hulumtime dhe Vetëdijësim Shoqëror-Trungu ka ngritur problematikën e mungesës së kushteve që mundësojnë qasjen e përsonave me aftësi të kufizuar në objektet e trashëgimisë kulturore e historike në vend, duke vënë theks të vëcantë në qytetin e Mitrovicës, qytet në të cilin ushtron edhe veprimtarinë e saj si organizatë kulturore.
Por sa sjhumë rëndësi po i japin kësaj problematike institucionet që në parim janë përgjegjëse për krijimin e këtyre kushteve? A duhet që në shekullin që jetojmë, personat me aftësi të kufizuara të privohen nga kjo qasje për mungesë të kushteve bazë?
Çfarë nënkupton “qasja kulturore”?
Qasja nuk është vetëm rampë.
Ajo përfshin:
-
Qasje fizike: hyrje, ashensorë, tualete të përshtatura
-
Qasje vizuale: përshkrime audio për persona të verbër
-
Qasje dëgjimore: titra dhe gjuhë shenjash për persona të shurdhër
-
Qasje njohëse: gjuhë e thjeshtë, shpjegime të kuptueshme
-
Qasje digjitale: faqe kulturore të lexueshme nga screen reader
3. Gjendja aktuale: kultura që nuk i sheh të gjithë
Në shumicën e institucioneve kulturore:
-
Muze pa ashensor
-
Monumente historike me shkallë të pakapërcyeshme
-
Teatre pa titra ose interpret në gjuhën e shenjave
-
Festivale pa informacion të qasshëm
Shpesh zgjidhja justifikohet me “objekt i vjetër” ose “mungesë fondesh”.
A ka kuptim ruajtja e trashëgimisë nëse ajo përjashton një pjesë të shoqërisë?
4. Personat me aftësi të kufizuara si krijues kulture
Ata nuk janë vetëm publik – janë:
-
artistë
-
aktorë
-
shkrimtarë
-
muzikantë
Por:
-
rrallë ftohen në skena kryesore
-
pak mbështetje institucionale
-
pothuajse zero përfaqësim në politikat kulturore
5. Pse ky realitet mbetet i padukshëm?
Sepse:
-
personat me aftësi të kufizuara nuk përfshihen në planifikim
-
projektet kulturore nuk e kanë qasjen si kriter
-
raportet flasin për “evente”, jo për pjesëmarrje reale
-
mungon presioni publik dhe mediatik
Media ka rol kyç: ajo vendos çfarë shihet dhe çfarë heshtet.
6. Shembuj pozitivë (dritë në fund të tunelit)
Ka iniciativa që tregojnë se është e mundur:
-
guida audio në muze
-
ekspozita prekëse për persona të verbër
-
shfaqje teatrore me titra
-
projekte komunitare gjithëpërfshirëse
Edhe një shembull i vogël ka ndikim të madh.
7. Çfarë duhet të ndryshojë?
-
Qasja të jetë kusht për financim publik
-
Përfshirja e personave me aftësi të kufizuara në planifikim
-
Trajnim i stafit kulturor
-
Digjitalizim i përmbajtjes kulturore
-
Media të raportojë më shumë për këtë temë
Një shoqëri nuk matet nga bukuria e monumenteve të saj, por nga kush lejohet t’i përjetojë ato. Kultura që nuk është e qasshme për të gjithë, nuk është vërtet kulturë publike.
Trungu&InforCulture.info
