Ariu dhe gjumi i madh i dimrit: Mit apo e vërtetë? Çfarë ndodh në të vërtetë me mbretin e pyllit kur bora mbulon gjithçka?

Kur pylli mbulohet nga bora, degët rëndohen nga acari dhe jeta duket sikur ndalet, një nga banorët më të fuqishëm të tij zhduket në heshtje. Ariu largohet drejt strofkës së vet, shtrihet në një vend të mbrojtur dhe, sipas tregimeve që kemi dëgjuar që në fëmijëri, fle deri në ardhjen e pranverës.

Por, a është vërtet kështu? A mund të kalojë një kafshë kaq e madhe muaj të tërë pa ngrënë, pa pirë ujë dhe pa dalë fare nga strofa? Apo gjumi dimëror i ariut është një prej atyre dukurive të natyrës që, sa më shumë e studiojmë, aq më shumë na habit?

E vërteta është edhe më interesante se përralla.

Nuk është thjesht gjumë: trupi i ariut kalon në një gjendje të jashtëzakonshme

Në gjuhën e përditshme themi se ariu bie në gjumë dimëror. Por, nga pikëpamja shkencore, ajo që ndodh është shumë më komplekse se një gjumë i zakonshëm.

Gjatë kësaj periudhe, organizmi i ariut hyn në një gjendje të quajtur letargji dimërore (hibernim). Metabolizmi ngadalësohet ndjeshëm, rrahjet e zemrës pakësohen, frymëmarrja bëhet më e ngadaltë dhe trupi fillon të shfrytëzojë rezervat e yndyrës që kafsha ka grumbulluar gjatë muajve të ngrohtë.

Një studim i publikuar në revistën shkencore Journal of Comparative Physiology B tregoi se arinjtë e zinj amerikanë mund ta ulin aktivitetin e tyre metabolik deri në rreth 25 për qind të nivelit normal.

Edhe më interesante është temperatura e trupit. Ndryshe nga shumë kafshë të tjera që dimërojnë, ariu nuk e ul atë në mënyrë drastike. Për shembull, tek arinjtë e zinj, temperatura mund të zbresë nga rreth 37–38 gradë Celsius në afërsisht 33 gradë.

Pra, ariu nuk është një trup i ngrirë që pret pranverën. Ai vazhdon të jetojë, por organizmi i tij punon me një ritëm shumë më të ngadaltë.

A del ariu ndonjëherë nga strofa gjatë dimrit?

Këtu fillon të rrënohet një nga besimet më të përhapura.

Jo të gjithë arinjtë qëndrojnë të mbyllur në strofkë pa ndërprerje deri në pranverë. Në varësi të llojit, klimës, temperaturave dhe kushteve të mjedisit, ata mund të zgjohen, të lëvizin brenda strofkës dhe madje të dalin jashtë gjatë ditëve më të buta të dimrit.

Ariu i murrmë, i cili jeton edhe në malet e Ballkanit, mund të qëndrojë për muaj të tërë në strofkë, por kjo nuk do të thotë se është plotësisht i pavetëdijshëm ose se fle pandërprerë.

Në fakt, ndryshe nga kafshët e vogla dimëruese, ariu mund të reagojë relativisht shpejt ndaj shqetësimeve të jashtme. Nëse ndien rrezik, mund të zgjohet dhe të mbrohet.

Prandaj, ideja se një ari në strofkë është gjithmonë i zhytur në një gjumë të thellë dhe të pandërprerë është e pasaktë.

Pesë muaj pa ushqim, ujë dhe madje pa shkuar në nevojtore!

Ndoshta kjo është pjesa më e pabesueshme e gjithë historisë.

Gjatë periudhës së dimërimit, ariu mund të kalojë tre deri në pesë muaj pa ngrënë dhe pa pirë ujë. Por kjo nuk është e gjitha: në kushte normale të hibernimit, ai nuk urinon dhe nuk defekon.

Si është e mundur që një kafshë kaq e madhe të mbijetojë për muaj të tërë pa i kryer këto procese?

Sekreti qëndron te mënyra se si organizmi i tij riciklon dhe shfrytëzon substancat e brendshme. Yndyra e grumbulluar gjatë vjeshtës shërben si burim energjie dhe njëkohësisht prodhon ujë metabolik. Ndërkohë, organizmi përpunon dhe ripërdor një pjesë të produkteve që normalisht do të largoheshin përmes urinës.

Një studim i botuar në vitin 2015 në revistën Physiological Reports shqyrtoi pikërisht këtë veçori të jashtëzakonshme të ariut të zi amerikan.

Është një mekanizëm biologjik aq i veçantë, saqë shkencëtarët e studiojnë edhe për të kuptuar më mirë se si mund të ruhet masa muskulore dhe funksioni i veshkave gjatë periudhave të gjata pa ushqim dhe ujë.

Një mrekulli tjetër: ariu lind këlyshët ndërsa dimëron!