Categories: KULTURË

..t’u vraftë Ora!, t’u ligtë Ora!

Ciklin me postime për figurat e mitologjisë dhe demonologjisë shqiptare po e vazhdojmë me një figurë tjetër shumë të përmendura në besimet popullore dhe shumë të rëndësishme. /InforCulture.info

Ora

Figurë e mitologjisë shqiptare. Në besimet popullor, Ora ‘’paraqitet si një gjë e pa dukshem, përgjithësisht pa trup dhe pa formë, përveç se kur është trupëzuar’’ (M.Tirta, Shtres. Mit. në ep. shqip., në ‘’ ÇFSH’’, 3, f. 192), si një vashë a gjarpër që ruan një njeri, një shtëpi, një fis etj. Kështu, Shala e di Orën e vetë e ka në majën e Rrshellit. Ajo është këshilltarja e  përhershme e kreshnikëve (shi File Kapedani). Besohej se jetonte në male, pyje, kroje, ose pran njerëzve, u ndihmonte të mirëve dhe ndëshkonte të këqinjtë.

Në shpellën e kreshnikëve, Ora i shfaqet Mujit si ‘nji gjarpën I madh shkrola-shkrola’, që qëndron në bisht e shndërrohet në një ‘vashë bardhushë’, të ‘bukur si drita’, apo sin ë këtë vargje të ciklit të kreshniklëve: ‘’Gja vogël ora qi po ishte,/ si dy rrfe n’at ballë dy sy m’i kishte.’’

Krejt i ndryshëm është përshkrimi që na ka lënë Mis Durhami. Sipas saj, Orët ‘’zakonisht duken natën si shkëndija të bukura’’. Ato i vërtiten përreth udhëtarit, duke hutuar, për të mos e lënë të shkojë më tej. Në kësi rastesh, duhet të rrish e të presësh deri sat ë këndojë gjeli i parë, kur ato zhduken mejëherë. Veç kësaj, Orët, me sa duket, kanë ëndje edhe për gjëra të tjera: ato u hipin kuajve natën dhe u lidhin nyje krifat. Këto nyje nuk duhen zgjidhur kurrsesi. Orëht ruajnë edhe thesaret e fshehura, prandaj i ngatërrojnë kërkuesit që të mos mund t’ gjejnë (E.Durham, Prejardhja e disa fiseve…, VII, 2, f. 515).

Vendpushimet e zakonshme të Orëve ishin mrizet. Për këtë arsye, malësori shqiptar I konsideronte të paprekshëm këta lisa të shenjtë. Besohej se pot ë pritej lisi i ndonjë mrizi, madje qoftë dhe vetëm një degë të tijë, dëmtuesi ose ndonjë pjestar i familjes së tij do të pësonte mëdoemos ndonjë fatkeqësi. Orët pushonin edhe në udhëkryqe, në qafa malesh, në ballë të urave, në brigjet e lumenjve e të përrenjve etj.

Emri i Orëve shpeshherë nuk zihej ngoje, se ishte tabu, pradaj dhe zëvendësohej me emërtimet eufeministike, si p.sh., ‘’Qofshin të bardhat’’ etj.

Del edhe në shumë shprehje e frazelogji popullore: Ora e shpis, Ora e njerit, Ora e Fisit, Ora e bajrakut; ndihmo Zot e Ora e Shalës!, e ka Orën e madhe; të dektë Ora!, t’u vraftë Ora!, t’u ligtë Ora!, e ka Orën e çuet, njeri me Orë, Orëbardhë, Orëlig, Orëpremë, Orëzi, Orëzezë, Orëfjetë, Orëshambë, më poq Ora, më qiti Ora, më ruejti Ora!, më tha Ora, njëri qi flet me Orë, të marrtë Ora e ligë!, paç Orën e mirë!, njeri me Orë etj.).

Ka shumë të ngjarë që, ashtu sit e Zanat, edhe tek Orët të ruhen figura të lashta të kohëve pagae të përtëritura më një emër të ri.

Në Shqipëri ekzistojnë shumë toponime, që lidhen drejtpërsëdrejti me këtë figurë: Kroi i Orëve (Shalë e Rragam-Tropojë), Logu i Orëve (Kir-Pult), Shpella e Orës (Ganjoll), Bira e Orvet (Aprripë e Gurit-Pukë), Shpella e Orëve (Mërtur). Por meqë Ora është edhe roje, gjejmë edhe toponime ku pasqyrohet ky atribut I saj, si: Shkami i Rojes (Aprripë-Pukë), Shpella e Rojes (Gushtë-Shllak).

(shkëputur nga libri ‘’Fjalor i Mitologjisë dhe Demonologjisë Shqiptare – Azem Qazimi’’) /inforculture.info

InFor. Culture

Recent Posts

Foto e rrallë: Momenti kur Adolf Hitler i shpallë luftë Shteteve të Bashkuara (Foto)

Pas sulmit japonez në Pearl Harbor, Gjermania ka ndjekur shembullin e tyre duke i shpallur…

9 hours ago

Pesë mitet rreth bombës atomike të Hiroshimas

Nga Gregg Herken “Washington Post” Në 6 gusht të vitit 1945, Shtetet e Bashkuara hodhën…

9 hours ago

Në këto vende të botës, asnjë turist nuk lejohet të shkelë. Arsyet interesante!

Ja disa nga vendet më të njohura dhe misterioze ku askush nuk shkon asnjëherë. Duket…

10 hours ago

Lambertz: “Historia e vërtetë e njerëzimit do të jetë e shkruar, vetëm kur ajo do të shkruhet me pjesëmarrjen e shqiptarëve”

23 thënie që të huajt i kanë shkruar për prejardhjen e shqiptarëve -Nikolla Jorga: “Populli…

10 hours ago

E vërteta e shtëpisë më të veçuar në botë(Foto)

Mbi një ishull të largët, në arkipelagun e Vestmannaejarit, pranë brigjeve jugore të Islandës, ndodhet…

10 hours ago

SPATA / SHPATA Qyteti mesjetar i emëruar nga Gjin Bua Shpata !

Shkruan Shqipe Hoxha. Since the Middle Ages, Spata has been inhabited by Arvanites. The town…

11 hours ago