Pothuajse të gjithëve na ka ndodhur të dëgjojmë të njëjtin paralajmërim që nga fëmijëria: “Mos i kërcit gishtat, se do të të kapë artriti.” Por duket se ky është thjesht një mit.
Sipas ekspertëve të cituar nga Popular Science, nuk ka prova shkencore që kërcitja e gishtave shkakton artrit ose dëmton kërcin e kyçeve. Pra, nëse jeni nga ata njerëz që e kanë kthyer këtë veprim në një zakon, duket se nuk po shkatërroni kyçet tuaja.
Çfarë ndodh në të vërtetë kur kërcasim gishtat?
Kyçet tona përbëhen nga dy kocka, të cilat janë të mbuluara me kërc. Ato rrethohen nga një membranë që përmban një lëng vajor të quajtur lëng sinovial.
Ky lëng shërben si lubrifikues dhe ndihmon që kockat të lëvizin pa fërkim të madh me njëra-tjetrën. Brenda lëngut sinovial janë të tretura edhe gaze, përfshirë oksigjenin, dioksidin e karbonit dhe azotin.
Kur tërheqim ose përkulim një gisht për ta kërcitur, rritet hapësira midis kockave të kyçit. Kjo shkakton një ulje të menjëhershme të presionit brenda kyçit. Si pasojë, gazrat e tretur në lëng formojnë një flluskë. Ky proces quhet kavitacion.
Po nga vjen tingulli karakteristik?
Pikërisht këtu qëndron një nga misteret më interesante. Shkencëtarët ende debatojnë nëse tingulli krijohet në momentin kur flluska e gazit formohet apo kur ajo shpërbëhet.
Studimet kanë dhënë prova për të dyja mundësitë, ndërsa procesi ndodh aq shpejt sa është e vështirë të përcaktohet me saktësi momenti i krijimit të zhurmës. Edhe teknologjitë e avancuara të imazherisë kanë vështirësi ta kapin këtë proces në kohë reale.
A shkakton artrit?
Jo, të paktën sipas provave shkencore që kemi. Studime të ndryshme gjatë dekadave nuk kanë gjetur një lidhje midis kërcitjes së gishtave dhe zhvillimit të osteoartritit.
Një studim i vitit 1975, i kryer te 28 persona të moshuar që e kishin zakon të kërcisnin gishtat, nuk gjeti lidhje midis këtij zakoni dhe dëmtimit të kyçeve. Edhe një rishikim i literaturës shkencore i vitit 2018 arriti në të njëjtin përfundim.
Një mjek e testoi teorinë mbi veten për 60 vjet. Një nga eksperimentet më të pazakonta në këtë fushë u krye nga mjeku Donald L. Unger.
Për më shumë se 60 vjet, ai kërciti rregullisht kyçet e dorës së majtë, ndërsa u përmbajt nga kërcitja e kyçeve të dorës së djathtë. Ideja ishte e thjeshtë: nëse kërcitja shkakton artrit, atëherë dora e majtë duhet të kishte më shumë probleme se e djathta.
Por kjo nuk ndodhi. Unger nuk konstatoi dëmtime të tilla dhe publikoi rezultatet e eksperimentit të tij në vitin 1998. Për këtë punë, ai mori edhe Çmimin Ig Nobel në mjekësi në vitin 2009. Pse disa kyçe duken më të mëdha? Ka një detaj interesant.
Te njerëzit që i kërcasin vazhdimisht gishtat, mund të ndodhë një trashje e lehtë e indeve përreth kyçit. Kjo mund ta bëjë një kyç të duket pak më i madh ose më i trashë. Pamja mund të ngjajë me atë të një kyçi artritik, por kjo nuk do të thotë se kyçi është i dëmtuar. Artriti lidhet me dëmtimin dhe degradimin e kërcit, ndërsa kërcitja e gishtave nuk duket se shkakton një proces të tillë.
Pse nuk mund ta kërcasim të njëjtin gisht menjëherë?
Nëse e kërcisni një gisht, zakonisht nuk mund ta bëni përsëri menjëherë. Arsyeja lidhet me gazrat në lëngun sinovial. Pasi flluska formohet, duhet të kalojë pak kohë që gazrat të treten sërish në lëng dhe të krijohen kushtet për një tjetër kërcitje.
Sipas ekspertit të cituar në artikull, zakonisht duhen rreth 15–20 minuta përpara se i njëjti kyç të mund të kërcitet përsëri.
A është kërcitja e gishtave krejtësisht e padëmshme? Për sa i përket frikës nga artriti, provat janë qetësuese. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se duhet të përdorni forcë të madhe mbi kyçet. Nëse kërcitja shoqërohet me dhimbje, ënjtje, mpirje ose kufizim të lëvizjes, problemi mund të mos jetë vetë kërcitja dhe duhet të vlerësohet nga një mjek.
Për shumicën e njerëzve, megjithatë, tingulli i bezdisshëm është më shumë problem për personat përreth sesa për vetë kyçet. Atëherë, a mund t’i kërcasim gishtat? Po. Nuk ka prova se ky zakon shkakton artrit.
Tingulli që dëgjojmë vjen nga ndryshimet e shpejta të presionit dhe formimi i flluskave të gazit në lëngun e kyçit. Pra, paralajmërimi që kemi dëgjuar për vite me radhë se “do të të kapë artriti nëse kërcet gishtat” nuk mbështetet nga shkenca.
Me një përjashtim të vogël: Mund t’i kërcisni gishtat, por ndoshta jo në tryezën e darkës. Sepse, sipas ekspertit të cituar në artikull, problemi i vërtetë mund të jetë thjesht se zhurma i bezdis njerëzit përreth
