Orizi është një nga ushqimet më të konsumuara në botë. Për miliarda njerëz, ai është pjesë e përditshme e dietës. Por ekziston një pyetje e thjeshtë që ka ngjallur edhe diskutime mes studiuesve: a duhet ta lajmë orizin përpara se ta vendosim në tenxhere?
Përgjigjja është më interesante nga sa duket.
Kur orizi shpëlahet me ujë, ai shpesh lëshon një lëng të bardhë dhe të turbullt. Shumë njerëz mendojnë se kjo është papastërti, por në pjesën më të madhe bëhet fjalë për niseshte që ndodhet në sipërfaqen e kokrrave.
Pse lahet orizi?
Tradicionalisht, larja e orizit ka pasur një arsye praktike. Shpëlarja ndihmonte në largimin e pluhurit, mbetjeve të lëvores, grimcave të vogla dhe ndonjëherë edhe insekteve apo gurëzave që mund të mbeteshin gjatë përpunimit.
Sot situata është ndryshe. Orizi që shitet në supermarkete zakonisht kalon nëpër procese pastrimi, tharjeje, përpunimi dhe kontrolli përpara se të paketohet. Për këtë arsye, larja e tij nuk konsiderohet domosdoshmërisht e nevojshme për ta bërë të sigurt për konsum.
Megjithatë, ekzistojnë edhe arsye të tjera pse mund të dëshironi ta shpëlani.
A e bën orizin më të shkrifët?
Kjo është një nga arsyet më të zakonshme pse njerëzit e lajnë orizin.
Për një kohë mendohej se niseshtja në sipërfaqen e kokrrave i bënte ato më ngjitëse dhe se larja do ta bënte orizin më të shkrifët.
Por studimet kanë treguar se historia është pak më e ndërlikuar.
Ngjitshmëria e orizit lidhet kryesisht me një lloj tjetër niseshteje, të quajtur amilopektinë, e cila çlirohet gjatë gatimit. Sasia e saj nuk duket se ndryshon ndjeshëm vetëm nga larja e orizit.
Pra, nëse dëshironi oriz shumë ngjitës, më e rëndësishme është të zgjidhni llojin e duhur të orizit sesa thjesht të vendosni nëse do ta lani apo jo.
Po arseniku?
Këtu çështja bëhet më interesante.
Bima e orizit rritet zakonisht në fusha të përmbytura me ujë dhe mund të thithë nga toka dhe uji disa substanca që ndodhen natyrshëm në mjedis, përfshirë arsenikun inorganik.
Një pjesë e tij mund të gjendet në sipërfaqen e kokrrës dhe shpëlarja mund të ndihmojë në largimin e një pjese të kësaj sasie.
Kjo nuk do të thotë se orizi është një ushqim i rrezikshëm. Por mënyra se si kultivohet dhe përpunohet bën që përmbajtja e arsenikut të ndryshojë në varësi të llojit dhe origjinës së orizit.
Larja mund të largojë edhe mikroplastikën
Një tjetër zbulim interesant lidhet me mikroplastikën.
Një studim i vitit 2021 sugjeroi se larja e orizit përpara gatimit mund të reduktojë sasinë e mikroplastikës së pranishme në të me rreth 20 deri në 40 për qind.
Megjithatë, shkencëtarët ende nuk e dinë plotësisht se çfarë ndikimi kanë mikroplastikat në shëndetin e njeriut. Prandaj, ky rezultat është interesant, por nuk duhet interpretuar si provë se larja e orizit është një mënyrë për të mbrojtur shëndetin nga mikroplastikat.
A humbasim vlera ushqyese duke e larë?
Po, një pjesë shumë e vogël e disa lëndëve ushqyese që treten në ujë mund të largohet gjatë shpëlarjes. Ndër to janë minerale si hekuri, zinku, bakri dhe vanadiumi.
Megjithatë, sipas ekspertëve të cituar në artikull, orizi zakonisht kontribuon vetëm në një pjesë të vogël të marrjes ditore të këtyre mineraleve. Për këtë arsye, larja normale e orizit nuk pritet të ketë ndonjë ndikim të madh në ushqyerjen e një personi.
Atëherë, ta lajmë apo jo?
Për shumicën e njerëzve, një shpëlarje e lehtë e orizit një ose dy herë përpara gatimit është një zgjedhje e arsyeshme.
Nuk është domosdoshmëri absolute për sigurinë, sidomos kur bëhet fjalë për oriz të paketuar nga prodhues të kontrolluar. Por shpëlarja mund të largojë niseshtenë sipërfaqësore, një pjesë të pluhurit dhe disa substanca të padëshiruara.
Pra, herën tjetër që shihni ujin e bardhë që del nga orizi, mos mendoni menjëherë se po lani “papastërtitë”. Në pjesën më të madhe, ajo që shihni është niseshte.
Dhe përgjigjja përfundimtare është e thjeshtë: nuk është e domosdoshme ta lani orizin por një shpëlarje e lehtë para gatimit mund të jetë një zakon i mirë./
Burimi: Live Science
