6.1 C
Pristina
Friday, September 24, 2021
Home ART Tefta Tashko, sopranoja me timbrin e kulluar

Tefta Tashko, sopranoja me timbrin e kulluar

E PAPËRSËRITSHME…

Ajo mbetet një prej artisteve më të dashura, për publikun shqiptar. Tefta Tashko Koço lindi më 2 nëntor 1910 në Fajum të Egjiptit, vendi ku kishin emigruar prindërit e saj, me origjinë nga Përmeti, në fund të shekullit XIX. Pas vdekjes së të atit, Athanas Tashkos, familja e saj kthehet në Korçë më 1921 dhe më 1927 së bashku më nënën, motrën dhe njërin prej vëllezërve Tefta largohet për në Montpellier të Francës, në konservatorin e të cilit do të studionte këndimin klasik. Pas përfundimit të studimeve në këtë konservator, midis viteve 1931-1936 ajo studioi në Institut Musical & Dramatique dhe Conservatoire National de Musique et de Déclamation të Parisit. Pas kthimit përfundimisht në Shqipëri më 1936, Tefta iu kushtua studimit të këngës lirike qytetare shqiptare, përveç repertorit që tashmë ushtronte me muzikë dhome dhe operistike. Regjistroi tre herë në disqe në tri periudha të ndryshme kohore, më 1930 me shoqërinë diskografike Pathé në Paris dhe më 1937 e 1942 për shoqërinë diskografike Columbia, në Itali. Repertori vokal i përfshirë në këto tri periudha ishte ai i muzikës së lehtë (1930), ai klasik vokal (1937), dhe ai me 45 këngë lirike qytetare shqiptare (1942). Është vlerësuar nga kritika e vendit dhe e huaj “për teknikën e përsosur vokale,.. tingullin e ndritshëm e të shëndetshëm, intonacionin e pastër si kristali, … veprimet e matura dhe frazimin plot shije” (14 nëntor 1945). Afër pesë vjet para se të vdiste, Tefta nga martesa me Kriston pati një dalë, të mirënjohurin Eno Koço.

Soprano lirico-leggiero dhe coloratura në fillim të karrierës, më vonë me nuancat e një zëri lirico-spinto, me ambitus te madh, Tefta e prezantoi repertorin klasik me një solemnitet të veçantë dhe koncept të pasur.

Metoda dhe stili i saj i sollën këndimit lirik shqiptar eksperiencën e një mjeshtreje të punës, të një perfeksionisteje. Incizimet e saj në Paris dhe Milano janë dëshmi për këto gjykime. Në shënimet që shoqërojnë pllakat e kompanisë Columbia (Milano, viti 1937), mes të tjerash thuhet se Tefta ‘’zotëron në shkallën më të lartë-temperament, stil dhe cilësi zanore të rralla … timbër të kulluar çuditërisht fonogjenik’’.

Me interpretimet e saj Tefta zhvilloi arkitekturën e këngëve popullore shqiptare në përmasat e një romance koncertale, thelloi karakterin autokton, zbukuroi melodinë dhe fjalën, pra edhe ekspresivitetin e gjuhës shqipe. Aspektin e tyre lirik e transmetoi bashkë me një tension dramatik, duke lënë me këtë rast vulën personale, pra karakterin e ri estetik të tyre. Këngët e paharrueshme ’’Kroj’ i fshatit tonë’’, ’’Fryn veriu’’, ‘’Kur më vjen burri nga stani’’ dhe “Fol e qesh moj sy larushe” u kompozuan posaçërisht për Teftan. Me interpretimin e tyre, por edhe të rreth 60 këngëve të tjera, ajo aktualizoi domethënien emocionale dhe krijoi një matricë stilistike ku emisioni vokal është perfekt, ndërsa koeficienti kombëtar i këngës ‘’merr frymë’’ i lirë. Edhe në kohën e sotme këngëtarët lirikë shqiptarë i këndojnë në ketë mënyrë këto këngë. Efekti kombëtar, social dhe artistik i veprimtarisë të saj ishte shumë i madh. Njerëzit e thjeshtë ndjenin diçka të jashtëzakonshme kur shihnin se këngët e tyre ishin transformuar dhe ishin zbukuruar për skenën e koncertit.

Tefta deshi të ishte një artiste e lirë dhe e pavarur dhe me gjithë vështirësitë e shumta, ia doli mbanë. Për ketë arsye shtresa e intelektualeve të shquar të vendit e nderuan si një divë, te huajt panë me habi tek ajo energjinë e racës shqiptare, ndërsa artistët e sotëm e kanë ende një model. Me të fillon ngjitja ambicioze dhe arrin apogjeun arti vokal shqiptar. Ishte një figurë delikate dhe melankolike ku pasioni bashkohej me forcën e karakterit. Koncertet e saj kishin ngarkesën e një misioni mesianik në art, e imagjinatës dhe e planeve të ngjashme me ato që synojnë realizimet e veprave të mëdha. Dukej sikur vinte nga një botë tjetër dhe me këngën e saj lartësonte shpirtërisht botën shqiptare. Vetëm përjetimi spiritual i këndimit të saj, dallimi i ngrohtësisë së brendshme dhe ngjyrave “përrallore” që vijnë prej zërit të saj, mund të shpjegojnë edhe pse 70–vjet pasi ndërroi jetë është po aq e admiruar ashtu si e adhuroi gjenerata e saj. Në saj të gjithçkaje që ka bërë, ajo bën pjesë në memorien historike të Shqipërisë si një personalitet i veçantë i panteonit kombëtar.

Përkrah këngës së Teftës, rri tragjedia e tmerrshme e jetës se saj. Ndërroi jetë në moshën 37 vjeç, pas dy vitesh vdes edhe bashkëshorti, baritoni “luksoz” Kristaq Koço dhe fatkeqësitë e ngjashme vazhduan në familje deri në eliminimin nga jeta sociale dhe politike e vëllait të saj. Sukseset e saj zgjuan tek disa njerëz (herë të afërt, herë të largët) sëmundje të vjetra sa vetë njeriu. Me një armiqësi të fshehur, të mbytur nga urrejtja që iu shkaktonte lavdia e sopranos dhe duke dashur t’i bënin më tërheqëse ato që shkruanin, këta mitomanë dhe grafomanët e tyre fantazuan dhe gënjyen në dëm të saj. Artistja vetë nuk i pati dëgjuar sepse nuk ishte më. Sidoqoftë, arma e vetme e saj ishte dhe mbeti zëri i artë, ndërsa ideologji e saj ishte arti i saj.

Pafajësia e Teftës, drita e vështrimeve të saj të sinqerta mund të dallohet edhe sot prej biografisë dhe këngës së saj. Kjo gjë mund të shihet edhe në imazhet magjike të këtij albumi. Sopranoja foli me njerëzit përmes jetës së saj legjendë, përmes zërit të rrallë dhe tani flet edhe përmes këtyre fotografive, shumë prej të cilave kanë vlerën e veprës së vërtetë të artit. Fotografët shqiptarë si Sotiri, Marubi, Ristani, por edhe ata të huaj, francezë e italianë, kanë fiksuar tek Tefta Tashko Koço të dukshmen dhe të padukshmen. Nëse dëshiron, në këto fotografi mund të takohesh me të dhe me kohën e saj në trajtën më ekspresive dhe më emocionuese. Por, për këtë duhen jo vetëm sy, por edhe një ndjenjë e pastër; duhet ta shohësh pra sopranon e papërsëritshme së paku ashtu siç e kanë parë këta fotografë-artistë.

Gjatë karrierës së saj të shkurtër, ngriti një talent të jashtëzakonshëm të ekzekutimit si në muzikën lirike qytetare, ashtu edhe në repertorin e pasur të muzikës klasike operistike. Krahas arieve lirike të autorëve të shquar botërorë si Mozart, Shubert, Verdi, Donixeti Belini, Puçini, në turnetë e saj, së bashku me pianisten Lola Gjoka, nëpër Shqipëri u kënduan edhe këngët popullore shqiptare si pjesë e kulturës muzikore popullore shqiptare. Falë angazhimit të madh artistik të Tefta Tashko Koços, ne sot nga zëri i saj kemi trashëgimi rreth 90 këngë, 36 prej të cilave i regjistroi në Paris dhe Milano në pllaka gramafoni. Ajo përveç vlerave të saj artistike, arriti që me zërin e saj brilant, të na linte këtë pasuri të jashtëzakonshme.

Ajo është një nga figurat më të rëndësishme të interpretimit vokal në Shqipëri, që me interpretimin e saj të bukur dhe autentik Tefta jetoi në periudhën kur kënga lirike qytetare huazoi nga arti vokal i kultivuar lehtësinë̈ e nevojshme për të prodhuar linja melodike e frazime elegante, proces ky që krijoi gjininë në fjalë në vitet 1930 dhe që do të vazhdonte edhe më vonë.

“Kroi i fshatit tonë”, me muzikë të Kristo Konos dhe poezi të Lasgush Poradecit, apo “Kur më vjen burri nga stan”, “Zare trëndafile”, “Unë o ty moj të kam dasht , “Kenke nur i bukurisë” janë disa prej krijimeve popullore nga të cilat Tefta me zërin e saj të rrallë simbolizoi një epokë, një shoqëri, një periudhë historike shqiptare, për të mbetur në përjetësi, ikona e muzikës shqiptare.

Tefta Tashko Koço me interpretimet e saj, plot art e me teknikë të re e pasuroi repertorin e këngës qytetare dhe muzikës tradicionale. Gjatë karrierës së saj edhe pse të shkurtër, ajo u vlerësua edhe me titullin “Artiste e Popullit”. /konica.al /InforCulture.info

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Robert De Niro dhe Al Pacino kanë gjatësi të trupit gati të njejtë, por në filmin ‘Irishman’, De Niro duket gjigant..

Daut Dauti Robert De Niro dhe Al Pacino kanë gjatësi të trupit gati të njejtë, por në filmin 'Irishman',...

OBSH: Ndotja e ajrit vret shtatë milionë persona në vit

Organizata Botërore e Shëndetësisë ka fuqizuar të mërkurën udhëzimet e reja për kualitet të ajrit, duke thënë se ndotja e ajrit është...

Balli Kombëtar i kërkonte Amerikës në prill 1945 të rrëzojë Enver Hoxhën

Nga Thanas Mustaqi Më 14 prill 1945 krerët e Ballit Kombëtar të arratisur në Itali i sugjeronin Uashingtonit që...

Ujqit, 40 Fakte magjepsëse dhe interesante të ujkut

A keni frikë pak nga ujqit? Për mijëra vjet, qeniet njerëzore i kanë adhuruar ata, kanë frikë dhe madje i kanë urryer.

Recent Comments