‘Faktet e Fshehura’, Lokaliteti Arkeologjik i Fafosit-Mitrovicë

Lokaliteti arkeologjik i njohur me emrin Fafos gjendet në periferi të Mitrovicës, në arealin e fabrikës së dikurshme të fosfateve (FAFOS). Është hulumtuar në periudhën kohore në vitin 1955 dhe në vitin 1961.

Fig. 47. Harta e lokalizimit të lokalitetit neolitik të Fafosit.

Gjithsej është hulumtuar një sipërfaqe prej rreth 1200 metra katrorë ku janë zbuluar gjurmë të dy vendbanimeve (rreth 200 metra larg njëra-tjetrës) të kulturës së Vinçës. Lokaliteti më i vjetër (Fafos I) përbëhej nga vendbanimi gjysmë i groposur nën dhe, me shtëpi në formë të kasolleve, kurse vendbanimi më i ri (Fafos II) përbëhej nga shtëpitë-kasolle të renditura njëra krahas me tjetrën, të cilat kanë pësuar nga ndonjë zjarr i madh. Në dy vendbanimet janë zbuluar objekte të ndryshme për përdorim të përditshëm si objekte kulti, vazo ritualesh, altar dhe figurina antropomorfe. /(Guidë Arkeologjike e Kosovës)

Ky lokalitet arekologjik, sikur edhe shumë lokalitete tjera arkeologjike në Kosovë qëllimshëm, në kohën e pushtetit jugosllav janë lënë pas dore, ose nuk janë hulumtuar aq sa duhet, madje shumë gjetje të hasura në lokalitete arkeologjike në Kosovë janë munduar të fshehen nga pushteti i at’hershëm.

Pozita gjeografike ku ndodhet ky lokalitet shihet se është parë si pozitë shumë e favorshme për jetesë në përiudhen nolitike. Një fushë e rrafshët e rrethuar me male, dhe që në afërsi ka lumin Sitnica duhet të ketë qenë një vend i përshtatshëm për banim në periudhën neolitike.

-46a. Kapak prozopomorf të punuara nga argjila e pjekur, i stilizuar me motive dhe me ornamentim të shkëlqyeshëm artistik, zbuluar në Fafos. (Muzeu i Kosovës).

Qytetar të Mitrovicës, posaqërisht banorë të fshatit Shupkofc ku edhe ndodhet lokaliteti i Fafosit, dëshmojnë bindshëm se në vitet e 50-ta të shekullit 20, kanë hasur në artefakte të ndryshme në mënyrë të rastësishme përgjatë punimit të tokave bujqësore, kullotjes së bagëtive etj. Më vonë, artefaktet e gjetura u vertetua se ishin pjesë e një lokaliteti të madh arkeologjik të periudhes së neolitit të njohur si kultura e Vincës.

Me fillimin e ndertimit të fabrikës së fosfateve, lolakiteti arkologjike i Fafosit doli në pah edhe më shumë. Ndertimi i fabrikës u ndalu për një kohë dhe filluan hulumtimet për gjetjet arkeologjike.

Dëshmitarët e kohës pohojnë se kanë parë për një periudhë rreth 6 vjeçare, aq sa ka zgjatur edhe hulumtimi në këtë lokalitet, të merren artefakte të shumta siç kanë qenë figura antropomorfe, vazo, objekte kulti, madje edhe eshtra të njerëzve.

Shumica prej tyre u dërguan në Beograd të Sërbisë për të mos u kthyer edhe sot e kësaj dite, ndërsa një pjesë më e vogël prej tyre mbeti në Kosovë, për tu ekspozuar në Muzeun e Kosovës e disa prej tyre i posedon edhe Muzeu i qytetit të Mitrovicës.

Tavolinë apo altar kulti me tre këmbë, punuara nga argjila e pjekur, zbuluar në Fafos. (Muzeu i Kosovës).

Pas përfundimit të gjetjeve përgjatë periudhës kohore 1955-1961, fabrika u ndertua dhe ky lokalitet u mbulua qëllimshëm nga organet e shtetit jugosllav të asajë kohe. Në suaza normale ky lokalitet do të duhej të futej nën mborojtje shtetërore për hulumtime të mëtjeshme.

Figurinë e kentaurit (Muzeu i Kosovës)

Fabrika e fosfateve në atë vend të ndërtuar jo vetëm që humbi gjurmë të një lokaliteti të madh arkeologjik-kulturor, por ishte edhe shumë e dëmshme për banorët e fshatit Shupkofc dhe rrethinë. Tymi i fabrikës kishte veti helmuese, sa që banoërt e Mitrovicës tregojnë se për shkak të fabrikës shumë familje u detyruan të ndërrojnë vendbanim, e madje edhe kafshët e shpezët në atë vend nuk mund të bënin një jetesë normale. /InforCulture.info

InFor. Culture

Recent Posts

Porosia e letrarit malazez për popullin serb: “Shala nuk i dorëzon armët pa lënë kokat, dhe as kokat pa armët.”

SI TË DALËSH FITIMTAR ME SHQIPTARËT… Mark Milani ose Mark Miljanovi (1833-1901) ishte një ushtarak…

12 hours ago

Kisha e vjetër që u ruajt nga myslimanët

Në fshatin “Hysaj” në Gruemirë të Malësisë së Madhe ndodhen rrënojat e një kishe 600-vjeçare.…

12 hours ago

Familja patriotike e Mark Dedës në Berishë të Pukës

Mark Deda ishte kryefamiljari i kësaj familje i lindur më 1840. Ai ishte i martuar…

13 hours ago

Propozimi amerikan në ’45: Shqipëria të japë Shkodrën e të marrë Kosovën…

“Shqipëria të marrë pjesë nga Jugosllavia e Jugut me popullsi shqiptare dhe ta kompensojë atë…

2 days ago

Ide për shkrepje fotografish kreative (FOTO)

Fotografitë, si në letër e po ashtu edhe digjitale mund të shkatërrohen. Por emocionet dhe…

2 days ago

Stela e ushtarit ilir Bato nga Kaliqani i Istogut

Shkruan: Haxhi Mehmetaj Nga ky mbishkrim kuptojmë që kemi të bëjmë më një monument varri…

2 days ago