Nga një dorëshkrim i rrallë i vitit 1577, ruajtur në Arkivat e Vatikanit, dëshmohet mbijetesa e palëkundur e identitetit arbëror në Himarë. Mbi një shekull pas vdekjes së Gjergj Kastriotit, himarjotët i drejtohen Selisë së Shenjtë duke e cilësuar atë “Mbretin tonë” dhe krahinën e tyre si “Epiri i Shqiptarëve”.
Në pluhurin e shekujve, arkivat shpesh fshehin të vërteta që sfidojnë historiografitë moderne. Një letër e datës 12 korrik 1577, dërguar nga krahina e Himarës drejt Papës Grigori XIII, nuk është thjesht një thirrje për ndihmë, por një manifest politik dhe etnik i një popullsie që refuzonte të nënshtrohej.
Skënderbeu: Mbreti që nuk vdiq kurrë në kujtesën e Himarës
Në faqen e parë të dokumentit (AA. ARM. I – XVIII, 1747), gjuha latine e përdorur nga klerikët dhe paria e Himarës mbart një peshë të jashtëzakonshme emocionale. Ata i drejtohen Papës si “Ati i jetimëve dhe ngushëlluesi i të huajve”, por pasazhi më tronditës vjen kur përmendet epoka e Kastriotit.
Në letër shkruhet:
“…postquam ad Deum migravit fortissimus, et serenissimus olim Rex noster Scanderbecus cognomento Castriotes…” (“…pasi emigroi te Perëndia më i forti dhe më i ndrituri, dikur Mbreti ynë, Skënderbeu i mbiemëruar Kastrioti…”)
Ky formulim rrëzon çdo pretendim se figura e Skënderbeut ishte një mit i vonshëm apo i kufizuar vetëm në Shqipërinë e Veriut. Për himarjotët e vitit 1577, ai ishte ende “Rex noster” (Mbreti ynë), një pikë referimi legjitimiteti që i lidhte ata me botën kristiane perëndimore.
“Epirus Albanitarum”: Identiteti gjeografik dhe etnik
Një tjetër element kyç që del nga dokumenti është vetëpërcaktimi territorial. Në fund të letrës dhe në adresimin e saj, dërguesit nuk lënë vend për ekuivoke:
“Ex Chimarra hoc est Epiro Albanitarum…” (“Nga Himara, që është Epiri i Shqiptarëve…”)
Ky përcaktim është një dëshmi e fuqishme akademike kundër terminologjive që tentonin ta tjetërsonin etninë e kësaj krahine. Duke e quajtur veten “Epiri i Shqiptarëve” (Epiro Albanitarum), komuniteti i Himarës po i komunikonte botës se Epiri i tyre ishte shqiptar, i ndryshëm nga nocionet e tjera gjeopolitike të kohës.
Një krahinë nën flakë: Rezistenca kundër “Turkut të pafe”
Letra përshkruan një gjendje dramatike. Himarjotët ankohen se, që nga vdekja e Skënderbeut, asnjë tjetër, madje as “ai tirani dhe i pafeu Turk me fuqinë e tij të mallkuar”, nuk ka mundur t’i nënshtrojë plotësisht me forcë, por presionet janë të pandalshme.
Ata rrëfejnë se:
- Kisha e tyre episkopale është djegur tri herë nga pushtuesit.
- Përballen çdo ditë e orë me fatkeqësi, vrasje dhe robëri.
- Janë katandisur në një “nevojë ekstreme” sa nuk kanë më mjete për të luftuar apo për të rindërtuar shtëpitë e tyre shpirtërore.
Misionarët e Himarës në Romë
Për të dorëzuar këtë peticion, “Republika” e Himarës (siç e quajnë veten në letër: omnis Resp. nostra) dërgoi dy oratorë (përfaqësues) të besuar: Gjikë Nikollën (Gicus Nicolas) dhe Gjergj Koklën (Georgius Coclas). Ata kishin për detyrë t’i kërkonin Papës jo vetëm bekimin, por mjete konkrete: armë (arma) për t’u rezistuar të pafeve dhe subvencione për të rindërtuar shtëpinë episkopale.
Në mbyllje, letra nënshkruhet nga:
“Shërbëtorët dhe familjarët e Shenjtërisë Tuaj nga Epiri Shqiptar, presbiterë, klerikë, laikë dhe e gjithë Republika jonë.”
Ky dokument i vitit 1577 është një pasport historik i Himarës. Ai vërteton se në kulmin e pushtimit osman, Himara jo vetëm që e ndjente veten pjesë të trungut shqiptar, por mbante gjallë institucionin e “Mbretit Skënderbe” si simbol të lirisë. Sot, këto rreshta të shkruara mbi katër shekuj më parë, shërbejnë si një thirrje nga e kaluara për të kuptuar thellësinë dhe qëndrueshmërinë e identitetit kombëtar në brigjet e Jonit. Përgatiti Elis Buba / usaalbanianmediagroup.com
Referenca Arkivore:
Archivum Secretum Apostolicum Vaticanum, AA. ARM. I – XVIII, 1747.
