Kur Aleksandri i Madh u përball me dy mbretër ilirë: Kleiti dhe Glaukia, kundërshtarët që e vunë në vështirësi pushtuesin maqedonas

Në vitin 335 para erës sonë, ndërsa Aleksandri i Madh po përpiqej të siguronte kufijtë veriorë të mbretërisë së tij, në perëndim shpërtheu një kryengritje ilire. Pas saj qëndronin dy mbretër, Kleiti dhe Glaukia, të cilët bashkuan forcat kundër ushtrisë maqedonase. Për disa momente, ushtria e Aleksandrit u gjend në një pozitë tejet të rrezikshme.

Aleksandri i Madh njihet kryesisht për fushatat e tij në Azi, për betejat kundër Perandorisë Perse dhe për zgjerimin e jashtëzakonshëm të mbretërisë maqedonase. Por përpara se të nisej drejt Lindjes, ai duhej të siguronte pushtetin në Ballkan. Dhe pikërisht në këtë periudhë, në vitin 335 p.e.s., u përball me një kundërshtim serioz nga dy udhëheqës ilirë.

Njëri ishte Kleiti, i biri i Bardhylit, sundimtar i lidhur me mbretërinë dardane. Tjetri ishte Glaukia, mbreti i taulantëve, një bashkësi ilire e vendosur në hapësirën perëndimore të Ballkanit, pranë Adriatikut.

Ngjarja është veçanërisht interesante sepse nuk kemi të bëjmë me një përplasje të zakonshme kufitare. Ajo ishte një përpjekje për të sfiduar ndikimin maqedonas dhe për të rikthyer kontrollin mbi territore që kishin qenë nën presionin e mbretërve maqedonas.

Kleiti, i biri i Bardhylit, dhe aleanca me Glaukian

Për të kuptuar këtë përballje duhet të kthehemi pak më herët, te mbreti Bardhyl, një nga sundimtarët më të fuqishëm ilirë të shekullit IV p.e.s.

Bardhyli kishte arritur të zgjeronte ndikimin e tij dhe të përballej me fuqitë e kohës, përfshirë Maqedoninë. Pas luftërave me Filipin II, babanë e Aleksandrit, pozita e mbretërive ilire ishte dobësuar dhe një pjesë e tyre kishte kaluar nën ndikimin maqedonas.

Kleiti, i biri i Bardhylit, nuk e pranoi këtë gjendje. Në vitin 335 p.e.s., ai mori nën kontroll qytetin e fortifikuar të Pelionit, një pikë me rëndësi strategjike në kufirin perëndimor të Maqedonisë.

Për të përballuar kundërsulmin maqedonas, Kleiti lidhi aleancë me Glaukian, mbretin e taulantëve. Ky bashkëpunim ishte i rëndësishëm, pasi bashkonte forcat e dy sundimtarëve ilirë kundër një kundërshtari shumë më të fuqishëm.

Duhet theksuar se burimet antike nuk japin hollësi të mjaftueshme për marrëdhëniet e mëparshme mes dy mbretërve, por aleanca e tyre në këtë fushatë është e dokumentuar nga Arriani në veprën Anabasis së Aleksandrit.

Pelioni dhe rituali i pazakontë para betejës

Kur Aleksandri mbërriti pranë Pelionit, Kleiti kishte vendosur luftëtarët e tij në pozita të favorshme. Kodrat dhe malet përreth qytetit ofronin mundësi të mira për të sulmuar ushtrinë maqedonase nga disa drejtime.

Një hollësi veçanërisht e pazakontë për këtë ngjarje ruhet në rrëfimin e historianit antik Arrian.

Sipas tij, përpara se të përballeshin me maqedonasit, luftëtarët e Kleitit kryen një flijim ritual: therën tre djem, tri vajza dhe tre desh të zinj. Pas këtij rituali dolën për t’u përballur me ushtrinë e Aleksandrit.

Përleshja fillestare nuk shkoi në favor të tyre. Kur maqedonasit u afruan, luftëtarët ilirë braktisën pozicionet e fortifikuara dhe u tërhoqën drejt qytetit. Arriani shkruan se maqedonasit gjetën ende në vend viktimat e flijimit.

Ky është një prej detajeve më të rralla të përmendura nga burimet antike për ritualet e luftës në mesin e ilirëve. Megjithatë, kemi të bëjmë me një dëshmi të vetme të Arrianit dhe nuk mund të nxjerrim përfundimin se një praktikë e tillë ishte e zakonshme te të gjithë ilirët.

Glaukia mbërrin me ushtrinë e tij – Aleksandri gjendet në vështirësi

Situata ndryshoi kur në vendin e ngjarjes mbërriti Glaukia me një ushtri të madhe.

Aleksandri tashmë nuk kishte përballë vetëm luftëtarët e Kleitit të strehuar në Pelion. Forcat e Glaukias zunë pozicionet në malet përreth dhe filluan të kontrollonin terrenin nga lartësitë.

Gjendja u bë edhe më e ndërlikuar kur Aleksandri dërgoi një pjesë të kalorësisë dhe ushtarë të tjerë për të siguruar furnizime ushqimore. Glaukia shfrytëzoi rastin dhe zuri lartësitë që dominonin fushën ku maqedonasit duhej të siguronin ushqimin.

Aleksandri u detyrua të ndërhynte personalisht për të ndihmuar trupat e tij. Ndërkohë, pjesa tjetër e ushtrisë duhej të qëndronte pranë qytetit, për të mos lejuar që luftëtarët e Kleitit të dilnin dhe t’i bashkoheshin forcave të Glaukias.

Arriani përshkruan një situatë veçanërisht të rrezikshme për maqedonasit: përpara kishin kundërshtarin, ndërsa rruga e tërheqjes kalonte nëpër një hapësirë të ngushtë, të kufizuar nga një lumë në njërën anë dhe një mal i lartë e shkëmbor në anën tjetër.

Në këto kushte, tërheqja e një ushtrie të madhe mund të shndërrohej lehtësisht në katastrofë.

Sipas rrëfimit të Arrianit, vetë Kleiti dhe Glaukia besonin se e kishin vendosur Aleksandrin në një pozitë të pafavorshme.

Manovra e Aleksandrit që ndryshoi rrjedhën e përballjes

Përballë këtij rreziku, Aleksandri përdori një manovër ushtarake që tregon disiplinën dhe organizimin e ushtrisë maqedonase.

Ai rreshtoi falangën në një formacion të thellë, me 120 ushtarë në thellësi, dhe vendosi kalorësinë në të dy krahët. Pastaj urdhëroi ushtarët të kryenin lëvizje të koordinuara me heshtat e gjata, duke ndryshuar drejtimin sipas komandave.

Në fillim, kjo lëvizje kishte karakter demonstrues. Aleksandri synonte të krijonte përshtypjen e një ushtrie që mund të manovronte me shpejtësi dhe saktësi edhe në kushte të vështira.

Më pas, falanga u formua në trajtë pyke dhe përparoi drejt pozicioneve ilire.

Lëvizjet e papritura, së bashku me britmat luftarake dhe përplasjen e heshtave mbi mburoja, shkaktuan tërheqjen e një pjese të luftëtarëve që mbanin lartësitë.

Kjo i dha Aleksandrit mundësinë të organizonte kalimin e ushtrisë përtej lumit. Ai vendosi harkëtarët dhe mjetet e hedhjes së predhave në pozicione që mund të mbronin trupat gjatë tërheqjes.

Kështu, ushtria maqedonase arriti të largohej nga pozita e rrezikshme pa humbje të raportuara gjatë kalimit të lumit.

Sulmi i natës: goditja që i dha fund rezistencës

Aleksandri nuk u mjaftua me tërheqjen. Ai priti tri ditë, duke vëzhguar lëvizjet e kundërshtarëve.

Gjatë kësaj kohe, Kleiti dhe Glaukia kishin krijuar një kamp të përbashkët, por, sipas Arrianit, nuk kishin marrë masat e duhura për mbrojtjen e tij. Rojet nuk ishin vendosur në mënyrë të rregullt, ndërsa kampi nuk ishte rrethuar me ledhe apo hendeqe mbrojtëse.

Aleksandri e shfrytëzoi këtë pakujdesi.

Gjatë natës, ai kaloi përsëri lumin me një pjesë të zgjedhur të ushtrisë, duke përfshirë rojet mbretërore, harkëtarët dhe luftëtarët agrianë. Pa pritur që të mbërrinte e gjithë ushtria, urdhëroi sulmin në momentin e përshtatshëm.

Sulmi i befasishëm goditi kampin ndërsa shumë prej luftëtarëve ishin ende duke fjetur. Pasoi një rrëmujë e madhe dhe një pjesë e forcave ilire u vra, u kap ose u shpërnda gjatë tërheqjes.

Kleiti arriti të shpëtonte duke u strehuar fillimisht në Pelion. Por, përpara se të largohej, i vuri zjarrin qytetit, në mënyrë që ai të mos binte i paprekur në duart e maqedonasve.

Më pas u tërhoq drejt territoreve të Glaukias, ku gjeti strehim.

Çfarë ndodhi me dy mbretërit ilirë?

Pas kësaj fushate, Aleksandri arriti të siguronte përkohësisht kontrollin mbi këtë pjesë të kufirit perëndimor. Por historia e Glaukias nuk përfundoi aty.

Ai vazhdoi të sundonte taulantët dhe vite më vonë u bë i njohur edhe për një veprim tjetër që do të kishte rëndësi në historinë e Epirit.

Kur Pirro ishte ende fëmijë, pas rrëzimit të babait të tij nga froni, Glaukia e mori nën mbrojtje dhe e rriti në oborrin e tij, së bashku me fëmijët e vet. Më vonë, në vitin 307 p.e.s., ai ndërhyri në Epir dhe ndihmoi në rikthimin e Pirros në fron, megjithëse ky ishte ende i mitur.

Ky episod tregon se Glaukia nuk ishte vetëm një kundërshtar ushtarak i Maqedonisë, por edhe një sundimtar që luante rol në ekuilibrat politikë të rajonit.

Për fat të keq, për jetën e mëvonshme të Kleitit nuk kemi të dhëna të mjaftueshme. Burimet nuk na tregojnë me siguri se kur vdiq dhe si përfundoi sundimi i tij.

Një episod i harruar në historinë e Aleksandrit të Madh

Përplasja e vitit 335 p.e.s. është një prej episodeve që tregojnë se zgjerimi i pushtetit të Aleksandrit nuk ishte një marshim i lehtë drejt fitoreve.

Përpara se të nisej drejt Persisë, ai duhej të përballej me kundërshtarë të vendosur në terrene të vështira, të cilët kishin interesa të qarta për të mos lejuar zgjerimin e mëtejshëm të ndikimit maqedonas.

Kleiti dhe Glaukia nuk arritën ta ndalnin Aleksandrin, por aleanca e tyre dhe pozita në të cilën e vunë ushtrinë maqedonase dëshmojnë se mbretëritë ilire ishin aktorë me peshë në politikën dhe luftërat e Ballkanit të lashtë.

Historia e tyre meriton më shumë vëmendje, sidomos kur kujtojmë se shumë prej këtyre personazheve njihen sot vetëm përmes disa episodeve të ruajtura në veprat e autorëve antikë.

Burimet historike dhe literatura

Për këtë artikull, burimi kryesor është:

1. Arrian – Anabasis Alexandrou, Libri I, kapitujt V–VI. Rrëfimi më i hollësishëm për kryengritjen e Kleitit dhe Glaukias. Loeb Classical Library – teksti akademik. Përkthimi i plotë në anglisht.

2. J. J. Wilkes – The Illyrians (1992). Studim i rëndësishëm për historinë politike dhe shoqërore të ilirëve. Kapitulli për ilirët.

3. The Kingdoms in Illyria Circa 400–167 B.C. Studim në The Annual of the British School at Athens, për mbretëritë dhe dinastitë ilire. Lexo studimin.

Shënim historik: Ngjarjet e fushatës mbështeten kryesisht në rrëfimin e Arrianit, i cili shkroi disa shekuj pas tyre. Vendndodhja e saktë e Pelionit dhe disa hollësi të identifikimit politik të Kleitit mbeten objekt diskutimi mes studiuesve. Prandaj, nuk duhet paraqitur si fakt i padiskutueshëm se Kleiti ishte mbret i gjithë Dardanisë.