Lodhja e vazhdueshme, vështirësitë në përqendrim, dhimbjet e shpeshta të kokës dhe ndjenja e të ashtuquajturës “mjegull mendore” shpesh i atribuohen mungesës së gjumit, ushqyerjes së dobët ose moshës.
Megjithatë, ekspertët thonë se në disa raste këto simptoma mund të lidhen edhe me nivele të pamjaftueshme të folatit, i njohur gjithashtu si vitamina B9.
Folati është i domosdoshëm për prodhimin dhe riparimin e ADN-së, si dhe për formimin e qelizave të kuqe të gjakut, të cilat transportojnë oksigjenin drejt organeve të trupit.
Ai gjithashtu ndihmon në përpunimin e homocisteinës, një aminoacid që qarkullon në gjak dhe që, kur gjendet në nivele të larta, lidhet me rritjen e rrezikut për probleme kardiovaskulare.
Trupi nuk e prodhon vetë folatin
Organizmi nuk mund ta prodhojë folatin vetë, prandaj duhet ta marrë përmes ushqimit.
Burime të mira natyrale janë perimet me gjethe të gjelbra të errëta, si spinaqi dhe lakra kale, por edhe fasulet, bizelet, arrat dhe agrumet, përfshirë portokallet.
Në ushqimet e fortifikuara dhe në suplementet përdoret zakonisht acidi folik, forma sintetike e vitaminës B9.
Mungesa mund të shkaktojë anemi
Sipas ekspertëve, nivelet e pamjaftueshme të folatit mund ta pengojnë organizmin të prodhojë normalisht qelizat e kuqe të gjakut.
Kjo mund të çojë në anemi megaloblastike, një gjendje që mund të shoqërohet me:
- lodhje të theksuar;
- gulçim;
- dhimbje koke;
- mpirje të duarve dhe këmbëve;
- nervozizëm;
- mungesë oreksi;
- plagë në gojë;
- gjuhë të skuqur ose të dhimbshme;
- rrahje të shpejta të zemrës;
- probleme me përqendrimin dhe kujtesën.
Dr Robert Thompson, mjek i familjes, shpjegon se folati nevojitet gjatë gjithë jetës dhe jo vetëm gjatë shtatzënisë.
“Trupi i njeriut ka nevojë për folate për sintezën e ADN-së, ndarjen e qelizave dhe prodhimin e shëndetshëm të qelizave të kuqe të gjakut”, tha ai.
Rëndësi e veçantë gjatë shtatzënisë
Folati dhe acidi folik janë veçanërisht të rëndësishëm për gratë që planifikojnë shtatzëni ose janë shtatzëna.
Vitamina B9 luan rol thelbësor në formimin e tubit neural të embrionit, nga i cili më vonë zhvillohen truri dhe palca kurrizore.
Marrja e mjaftueshme e acidit folik para shtatzënisë dhe gjatë fazave të hershme të saj mund të ulë ndjeshëm rrezikun e defekteve të tubit neural, përfshirë spina bifida dhe anencefalinë.
Akademia Amerikane e Pediatrisë rekomandon që gratë në moshë riprodhuese të marrin zakonisht 400 deri në 800 mikrogramë acid folik në ditë, sipas nevojave individuale dhe këshillës mjekësore.
E rëndësishme edhe për fertilitetin mashkullor
Folati ka rol edhe në prodhimin e spermës.
Sipas Dr James J Chao, nivelet e pamjaftueshme mund të ndikojnë në integritetin e ADN-së së spermatozoideve dhe potencialisht në cilësinë dhe lëvizshmërinë e tyre.
Ai shpjegon se folati punon gjithashtu së bashku me vitaminën B12 për të ulur nivelet e homocisteinës, duke e shndërruar atë në metioninë.
Metionina përdoret nga organizmi për prodhimin e proteinave dhe për procese të tjera metabolike.
Gratë me menstruacione të shumta dhe të moshuarit mund të jenë më të rrezikuar
Gratë që kanë menstruacione të rënda mund të kenë nevojë t’i kushtojnë vëmendje të veçantë marrjes së folatit, pasi vitamina ndihmon në prodhimin e qelizave të kuqe të gjakut.
Edhe të moshuarit mund të jenë më të rrezikuar nga nivelet e ulëta, për shkak të ndryshimeve në përthithjen e lëndëve ushqyese dhe, në disa raste, konsumit më të ulët të ushqimit.
Konsumimi i lartë ose kronik i alkoolit mund të ndërhyjë gjithashtu në përthithjen dhe ruajtjen e folatit në organizëm.
“Mjegulla mendore” mund të kalojë pa u vënë re
Ekspertët thonë se problemet me kujtesën, konfuzioni dhe vështirësitë në përqendrim ndonjëherë mund të lidhen me mungesën e folatit.
“Këto simptoma shpesh neglizhohen dhe interpretohen si pjesë normale e plakjes”, tha Chao.
Një studim i publikuar në vitin 2022 në “European Journal of Clinical Nutrition” gjeti një lidhje mes niveleve të ulëta të folatit dhe rënies më të shpejtë të funksioneve njohëse te të moshuarit.
Megjithatë, një lidhje e tillë nuk do të thotë domosdoshmërisht se mungesa e folatit është shkaku i vetëm i problemeve njohëse.
Sa folat nevojitet?
Për shumicën e të rriturve rekomandohet rreth 400 mikrogramë folat në ditë.
Në shumë raste kjo sasi mund të arrihet përmes një diete të balancuar me perime, bishtajore, fruta dhe ushqime të fortifikuara.
Suplementet mund të jenë të nevojshme në situata të caktuara, por ato nuk duhet të merren pa arsye, veçanërisht në doza të larta.
Ekspertët rekomandojnë që të rriturit të mos kalojnë zakonisht 1,000 mikrogramë acid folik në ditë nga suplementet dhe ushqimet e fortifikuara, përveçse kur kjo këshillohet nga një profesionist shëndetësor.
Dozat e tepërta mund të shkaktojnë efekte të padëshiruara dhe, në disa raste, mund të maskojnë mungesën e vitaminës B12.
Simptomat nuk duhet t’i atribuohen menjëherë mungesës së folatit
Lodhja, dhimbja e kokës, gulçimi apo problemet me përqendrimin mund të shkaktohen nga shumë gjendje të ndryshme.
Për këtë arsye, personat që i përjetojnë këto simptoma vazhdimisht nuk duhet të fillojnë vetë trajtim me suplemente, por të konsultohen me mjekun dhe, nëse është e nevojshme, të kryejnë analiza për të përcaktuar shkakun.
