Makina e re e Elon Musk demonstron manovra që deri dje dukeshin të pamundura. Por, ndërsa teknologjia thyen kufijtë e imagjinatës, një pyetje bëhet gjithnjë e më e rëndësishme: a do të jemi ne në gjendje të përshtatemi me botën që po ndërtojmë?

Dikur, një makinë që lëvizte pa benzinë dukej si një ide e largët. Më pas erdhën automjetet elektrike, sistemet inteligjente të drejtimit dhe premtimet për makina që do të lëviznin pa ndërhyrjen e njeriut. Sot, Elon Musk po e çon këtë vizion edhe më tej, duke prezantuar një Tesla Roadster të gjeneratës së re, e cila gjatë demonstrimit shfaqi manovra që ngjajnë më shumë me skenat e filmave fantastiko-shkencorë sesa me një udhëtim të zakonshëm në rrugë.

Makina sportive elektrike, e prezantuar më 15 tetor, tërhoqi vëmendjen për shkak të aftësisë së demonstruar për të kryer manovra në ajër, me ndihmën e teknologjisë shtytëse të lidhur me SpaceX. Sipas pretendimeve të kompanisë, automjeti mund të përshpejtojë nga zero në 60 milje në orë për më pak se një sekondë, ndërsa prodhimi synohet të nisë në vitin 2028.

Por përtej shpejtësisë, spektaklit dhe inovacionit, kjo prezantim hap një debat shumë më të madh: ku do të ndalet zhvillimi teknologjik dhe a do të mundet njeriu ta ndjekë ritmin e tij?

Kur realiteti fillon t’i ngjajë fantashkencës

Për vite me radhë, ideja e një makine që mund të ngrihej në ajër apo të kryente manovra të jashtëzakonshme ishte pjesë e filmave futuristikë. Sot, teknologjia po i afron disa prej këtyre skenarëve me realitetin, të paktën në formën e demonstrimeve eksperimentale.

Tesla Roadster nuk është thjesht një tjetër makinë elektrike në kuptimin tradicional. Ajo paraqitet si një shembull i ambicies për të kombinuar inxhinierinë automobilistike me teknologjitë e zhvilluara për industrinë hapësinore.

Megjithatë, duhet bërë një dallim i rëndësishëm mes asaj që demonstrohet në një prezantim dhe asaj që mund të përdoret në mënyrë të sigurt, të përditshme dhe të ligjshme në rrugët publike. Një manovër spektakolare nuk do të thotë automatikisht se teknologjia është gati për përdorim masiv.

Dhe pikërisht këtu nis skepticizmi i arsyeshëm. Sa prej këtyre risive do të bëhen pjesë e jetës sonë dhe sa do të mbeten demonstrime mbresëlënëse që shërbejnë për të treguar se deri ku mund të arrijë inxhinieria?

Çfarë do të arrijë të shohë syri i njeriut nesër?

Nëse shohim ritmin e zhvillimit teknologjik gjatë dekadave të fundit, është e vështirë të parashikojmë me saktësi se si do të duket bota pas 10, 20 apo 30 vjetësh.

Automjetet autonome, robotët humanoidë, inteligjenca artificiale dhe sistemet e avancuara të komunikimit po ndryshojnë mënyrën se si jetojmë dhe punojmë. Ajo që dikur kërkonte imagjinatë të madhe, sot mund të shihet në një laborator, në një fabrikë apo gjatë një demonstrimi publik.

Por a ekziston një kufi që teknologjia nuk do ta kalojë? Apo kufijtë që njohim sot janë vetëm kufij të përkohshëm, të cilët do të zhduken me zbulimet e ardhshme?

Ndoshta brezat e ardhshëm do të udhëtojnë me mjete që sot as nuk dimë t’i përfytyrojmë. Ndoshta shumë profesione do të kryhen nga makineritë, ndërsa sistemet inteligjente do të marrin përsipër detyra që deri tani kërkonin përvojë dhe gjykim njerëzor.

Por ekziston edhe një pyetje tjetër, më pak e diskutuar: çfarë ndodh me njeriun kur gjithçka përreth tij ndryshon më shpejt sesa ai arrin ta përthithë këtë ndryshim?

A po e tejkalon teknologjia aftësinë tonë për t’u përshtatur?

Njeriu ka treguar gjatë historisë një aftësi të jashtëzakonshme për t’u përshtatur me shpikjet e reja. Nga revolucioni industrial te interneti, çdo ndryshim i madh ka sjellë përfitime, por edhe frikë, pasiguri dhe probleme të reja.

Megjithatë, zhvillimi i sotëm ka një veçori të rëndësishme: shumë teknologji nuk po ndryshojnë vetëm mjetet që përdorim, por edhe mënyrën se si marrim vendime, si komunikojmë dhe si e kuptojmë realitetin.

Nëse një makinë mund të drejtohet vetë, nëse një sistem inteligjent mund të analizojë situata në pak sekonda dhe nëse robotët mund të kryejnë gjithnjë e më shumë detyra njerëzore, atëherë nuk mjafton më të pyesim se çfarë mund të bëjë teknologjia.

Duhet të pyesim edhe nëse institucionet, ligjet, arsimi dhe vetë shoqëria janë të përgatitura për pasojat e saj.

A do të kemi rregulla të mjaftueshme për të garantuar sigurinë? Kush do të mbajë përgjegjësi kur një sistem autonom të gabojë? A do të kenë të gjithë njerëzit qasje në përfitimet e teknologjisë, apo ajo do ta thellojë edhe më shumë hendekun mes atyre që kanë mundësi dhe atyre që mbeten prapa?

Këto nuk janë pyetje kundër progresit. Përkundrazi, janë pyetje që duhet të bëhen pikërisht sepse progresi po përshpejtohet.

Më shumë teknologji, por a do të thotë kjo një jetë më e mirë?

Çdo shpikje e madhe shoqërohet me premtimin për ta bërë jetën më të lehtë. Automjetet elektrike synojnë të ndryshojnë transportin, inteligjenca artificiale premton të rrisë produktivitetin, ndërsa robotika mund të ndihmojë në kryerjen e punëve të vështira dhe të rrezikshme.

Por teknologjia më e avancuar nuk është domosdoshmërisht zgjidhja më e mirë për çdo problem.

Një automjet që kryen manovra të jashtëzakonshme mund të jetë një arritje inxhinierike, por vlera e tij për shoqërinë do të varet edhe nga siguria, kostoja, ndikimi mjedisor dhe përdorshmëria reale.

Në të njëjtën mënyrë, një sistem inteligjent mund të jetë jashtëzakonisht i shpejtë, por kjo nuk garanton se do të marrë gjithmonë vendimin e duhur. Efikasiteti teknik dhe mençuria njerëzore nuk janë e njëjta gjë.

Rreziku nuk qëndron vetëm te fakti se teknologjia mund të bëhet shumë e fuqishme. Ai qëndron edhe te mundësia që shoqëria të fillojë ta pranojë çdo risi si përparim, pa pyetur nëse ajo është vërtet e nevojshme, e sigurt apo e dobishme.

E ardhmja nuk duhet të na gjejë vetëm spektatorë

Prezantimi i Tesla Roadster është një kujtesë se kufijtë e asaj që mund të ndërtohet po zhvendosen vazhdimisht. Por një demonstrim teknologjik, sado mbresëlënës, nuk duhet të na bëjë të harrojmë se çdo risi duhet të provohet, të kontrollohet dhe të vlerësohet përtej spektaklit të momentit.

Nuk ka arsye që njeriu të ketë frikë nga çdo zhvillim i ri. Frika e verbër nuk e ndal progresin dhe as nuk na ndihmon të përgatitemi për të. Por as entuziazmi i pakufizuar nuk është përgjigjja e duhur.

Nevojitet një ekuilibër mes kuriozitetit dhe kujdesit, mes ambicies për të zbuluar gjëra të reja dhe përgjegjësisë për pasojat e tyre.

Sepse pyetja më e rëndësishme nuk është nëse teknologjia do të vazhdojë të përparojë. Historia tregon se ajo ka shumë gjasa ta bëjë këtë.

Pyetja është nëse njeriu do të jetë në gjendje ta drejtojë këtë përparim, në vend që thjesht të përpiqet të përshtatet me të.

Dhe ndërsa shohim makina që sfidojnë kufijtë e zakonshëm të lëvizjes, robotë që imitojnë veprimet njerëzore dhe sisteme inteligjente që po hyjnë në çdo fushë të jetës, mbetet një dilemë që asnjë shpikje nuk mund ta zgjidhë vetë:

A po ndërtojmë një të ardhme që do ta bëjë jetën e njeriut më të mirë, apo po ecim drejt një bote aq të avancuar sa do ta kemi gjithnjë e më të vështirë ta kuptojmë dhe ta kontrollojmë?

Ndoshta përgjigjja nuk do të vijë nga makina e radhës që do të prezantojë Elon Musk, por nga mënyra se si ne, si shoqëri, do të vendosim ta përdorim teknologjinë që kemi krijuar.

https://abcnews.com/video/137312932/