Nëse sot hyni në një kafene dhe shihni një mace duke fjetur në një qoshe, mund ta konsideroni thjesht një rastësi. Megjithatë, gjatë periudhës së Perandorisë Osmane, prania e maceve në kafenetë nuk ishte vetëm e zakonshme – në shumë vende konsiderohej një domosdoshmëri.
Kafenetë osmane, të cilat filluan të përhapeshin në shekullin XVI, ruanin sasi të mëdha kafeje, drithërash, sheqeri dhe ushqimesh të tjera. Këto furnizime tërhiqnin minjtë dhe brejtës të tjerë, të cilët mund të dëmtonin rezervat dhe të përhapnin sëmundje.
Për këtë arsye, pronarët e kafeneve mbanin mace, të njohura për aftësitë e tyre të shkëlqyera në gjuetinë e minjve. Prania e tyre ndihmonte në mbajtjen e ambienteve më të pastra dhe më të sigurta.
Në rrjetet sociale shpesh qarkullon pretendimi se macet ishin ligjërisht të detyrueshme në çdo kafene osmane. Megjithatë, historianët nuk kanë gjetur prova të qarta për ekzistencën e një ligji të përgjithshëm që e impononte këtë në të gjithë Perandorinë Osmane.
Ajo që dihet është se:
* Macet gëzonin një status të veçantë në shoqërinë osmane.
* Në shumë qytete ato ushqeheshin dhe mbroheshin nga banorët.
* Pronarët e kafeneve i mbanin ato për arsye praktike dhe higjienike.
Prandaj, është më e saktë të thuhet se prania e maceve ishte një praktikë shumë e përhapur, sesa një detyrim ligjor i dokumentuar.
Në kulturën islame, macet konsiderohen kafshë të pastra. Tradita islame përmban shumë rrëfime që tregojnë respektin ndaj tyre, gjë që ndikoi edhe në shoqërinë osmane.
Në qytete si Stambolli, macet lëviznin lirshëm nëpër rrugë, xhami, tregje dhe kafene. Banorët shpesh ndërtonin enë për ujë dhe vende ushqimi për to, një traditë që vazhdon edhe sot.
Edhe në ditët tona, Stambolli njihet si “qyteti i maceve”. Vizitorët shpesh habiten kur shohin mace që pushojnë në kafene, librari, dyqane apo pranë monumenteve historike.
Ato nuk janë vetëm pjesë e peizazhit urban, por edhe një simbol i mikpritjes dhe i trashëgimisë kulturore që ka mbijetuar për shekuj.
Megjithëse nuk ka dëshmi bindëse se ekzistonte një ligj osman që i detyronte të gjitha kafenetë të mbanin mace, është fakt historik se ato ishin pjesë e pandashme e jetës së përditshme. Aftësia e tyre për të kontrolluar brejtësit, së bashku me respektin kulturor dhe fetar ndaj tyre, i bëri macet “banore” të përhershme të kafeneve osmane. \Trungu
