6.1 C
Pristina
Sunday, June 20, 2021
Home KURIOZITETE Studimi: Shiu mund të lëvizë malet

Studimi: Shiu mund të lëvizë malet

Një teknikë e re i ka dhënë fund një enigme jetëgjatë: shiu mund të ndryshojë malet. Efekti dramatik që reshjet e shiut kanë mbi evolucionin e maleve është debatuar për një kohë të gjatë mes gjeologëve, por një studim i ri i publikuar në “Science Advances”, përllogarit impaktin e tij duke thelluar më tej njohuritë tona për mënyrën sesi janë zhvilluar majat dhe luginat përgjatë miliona viteve.

Është intuitive që shiu gërryen malet, duke ndryshuar topografinë e një vargu, madje edhe tektonikën e tij, por kjo lidhje ka qenë e vështirë të provohet.

Për të vendosur një lidhje midis modeleve të klimës dhe niveleve të erozionit, studiuesit analizuan kokrrat e rërës kuarc nëpër shpatet e Himalajës qendrore dhe lindore në Butan dhe Nepal.

Studiuesit përdorën një teknikë të re datimi që mbështetej në matjen precize të një elementi të rrallë, Berllyium-10, në mostrat e kuarcit.

“Berllyium-10 prodhohet brenda kuarcit kur rrezatimi kozmik, kryesisht neutrone, nga hapësira e jashtme udhëton nëpër atmosferë dhe godet bërthamën e një atomi Oksigjen-16 ose Silicon-28 në mineral”, tha Byron Adams, një prej autorëve të studimit. “Kur ndodh ky bashkëveprim, atomi ndahet, ose prishet, dhe elementët e rinj formohen duke përfshirë Berllyium-10”.

Berllyium-10, ose Be10, është një formë shumë e rrallë e Berllyiumit, kështu që shkencëtarët mund të jenë të sigurt se prania e tij te kuarci është një masë e asaj që quhet “spallation kozmogjene”.

Me fjalë të tjera, duke numëruar atomet e Be10, shkencëtarët mund të masin se sa kohë rëra e kuarcit është ekspozuar në ndonjë vend të caktuar në anët e maleve dhe në luginat e lumenjve.

Për të matur shpejtësinë e erozionit, duhet nxjerrë një sasi shumë e vogël e Berllyium-10 nga rëra e lumenjve dhe duhet matur saktësisht me spektrometër.

Studiuesit kombinuan matjet e tyre të sakta të shpejtësisë së erozionit me të dhënat e reshjeve dhe lartësive, dhe më pas përdorën modele numerike të sofistikuara për t’u dhënë kuptim të gjithave.

Analiza lejoi ekipin hulumtues të izolonte ndikimin e reshjeve në normat e erozionit. Përparimi i ndihmoi studiuesit të përmirësojnë saktësinë e simulimeve për tektonikën malore.

“Ne zbuluam se nëse përdorim njohuritë e reja për mënyrën se si lumenjtë po u përgjigjen reshjeve, do të mund të kufizonim më saktë gjeometrinë dhe shpejtësinë e prishjeve që vijojnë në Butan”, tha Adams.

Ndërsa studiuesit arritën të konfirmonin ndikimin e reshjeve në erozion dhe aktivitetin lokal tektonik në Himalaja, Adams sugjeron se duhet bërë më shumë punë për të kuptuar fushën e vërtetë të kësaj dukurie.

“Pyetja që mbetet është: A është ky një ndryshim mjaft i madh për të nxitur zhvendosjen e kores?”, tha ai.

Studiuesit aktualisht po punojnë për të zgjeruar analizën e tyre në tërësinë e Himalajeve dhe për të përdorur zbulimet e tyre për të azhurnuar modelet e rrezikut për rrëshqitjet e tokës dhe prishjet e digave.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Çfarë ndodh me ushqimin që sekuestrohet në aeroport?

Pas një udhëtimi të bukur ku kemi mbledhur shumë sende dhe ushqime që duam t’i sjellim përsëri në shtëpi, mund të përballemi...

Çfarë ndodh nëse fotokopjoni një pasqyrë?

Në video tregohet se pas futjes në skanim të pasqyrës, printeri e lëshon pasqyrën të vendosur në një letër të formatit A4,...

Si u vodh Kupa e Botës në vitin 1983, në Brazil?

Në vitin 1970, ekipi brazilian fitoi kupën për herë të tretë, duke u lejuar për ta mbajtur përgjithmonë kupën origjinale prej ari,...

Si u dënua legjenda Ahmet Golemi me 5 vite burg pse festoi fitoren e Muhamed Ali

Ahmet Golemi, një nga pionierët dhe emrat të shquar të boksit shqiptar që u nda një muaj më parë në moshën 85-vjeçare.

Recent Comments