Categories: KULTURË

Buzmi i Këshndellavet ndër né në Mirditë – Zef V. Nekaj

Mbassi thehej mbasditja e Natës se Këshndellavet ase e Natës së Buzmit, në katundin têm u ngjallte njifarë levizjeje pregatitse me të ngazullue. Amviset e shpijakëve me dhantína haesh në sahana e kupa, marrë nën duer, mbulue me shamija e mbajtë shquet në shêj përvujtnije, shkojshin e vijshin vrik e vrik te shoqet e tyne për t’u çue shka atyne u mungonte, pse nata e Buzmit duhej t’i kënaqte e nginte të gjithë.

Burrat aty këtu shifeshin o tue marrë o tue çuc kusija, gjygyma, kunguj pies, shirqa e butila me vênë. Camerdhokët, tue ia thanë kangës, ia jepshin shpatijeve me latusha e këmesa në krah për të pré dëllijat që digjeshin mâ mirë e për të këndue në haré me krizma e xhixhillima «Buzmit të Këshndellavet».

Të tjerët, skâje arash e kopshtijesh, prejshin buzmin që përbâhet prej nji cupil qarri të trashë sa mberthen dora dhe mâ i gjatë se dash m’dash t’oxhakut ase sa të mbrrij e të kalojë prej nji caranit në tjetrin. Mandej merren disa copa të kiemesh nga të gjitha pemët fryt-dhânse, tue përjashtue ferrat, murrizat dhe çdo pemë t’egër. Të gjitha lidhen pë’r të prémen e qarrit me kurpna a shelnja e lihen mbas dere nën strehën e shpís. Prap do tjerë ua thekshin kambëvet me dorza e duej kashte, marrë prej bjeshkalive qi mbiellin gjithfarë drithnash. Kashta duhej për të bâ me tê lamnajet.

Përnjimend dukej se secili kishte marrë me krye nga nji barrë të jashtzakonshme e bâjshe bé se askuj s’i dilte rend për të ndrrue fjalë me njeri të gjallë pa i dhanë fund punës së caktueme.

Mbarështrue punë e bagtí, lá e ndrrue, skuqë në ftyrë prej acarit dhe ndezë prej nji gëzimit të heshtshëm gjindja e thjeshto e shpis seme iu afrojshin shqimes së votrës, prej kah, nga drujt e pa tym që ndezeshin kadálas, vinte të nxehtit e ambël. Gazi e shpresa xixillojshin në sytë tonë të sjellun kah baba, i zoti i shpís, që, edhe pa prekë shumsend me dorë, krejt punët i miratonte gati si prej veti, pa prozhmue e idhnue njerí.

Ai pyette së pari:

– Oj gjra, a kini que shka kimi pa’ shnue? – E nâna, e zoja shpis: – Maná, gji’ça shka kimi pa’ shnue.

Të gjithë brofshini në kambë: motra e vllau bijshin dëllijat, me të cilat im-át mbushte pil e për maje oxhakun dhe për pak kohë u dukte se fikej zjarini prej sosh. Vllau i madh me kunatën, tue e mbajtë për skâjesh, bijshin buzmin e lânun nën strehë, të cilin i zoti i shpis e zgjidhte dhe e vente ur’oxhakut, kurse qarrin vllá e kunatë e vêjshin tej e tej zjarmit, tue qindrue vllau kah ana e burravet e nusja kah e gravet; tjerët bijshin kashtën, nësa nana vinte me bukë e krypë në dorë dhe motrat shpejtojshin me prû sofrën dhe secili ka nji send. Ashtu në kâmbë percjellshim ndezjen e dullijave që farfullojshin gjithkah e mandej shkriheshin në farfurija e pluhën hini.

– Ver’ e Këshnelle! – uronte burrnimi nji zâni, dhe granija gjegjej – tash e përherë. Kta u përsritte ritmikisht disa herash derisa u digjshin krejt krecet e mbetshin vetëm shtagat e përcullueme të dëllijave. Atëherë i zoti i shpís merrte do kashtë gruni me të cilën bânte nji kryq dhe e rrethonte këtë me nji rreth po nga kashta: ky ishte lami. Mbi lamë man¬dej im át nepte shêj që të shtrohet sofra, ku duert e shpejta të nuseve e të motrave reshëshin, të gjitha të mirat e Zotit. Ndërsa gotat e rakís rrijshin mbushë pa u prekë, im-át fillonte lutën ndër gjuj të mdhaj, mandej prej gotës së vet i nepte buzmit me pij tue stërpikë me rakí sungun që ishte vû në krye të tubit, tue thanë me rend për çdo të kieme:

«Sungu na e ká dhânë» e na të tjerët « sungu le ta peije!».

« Qersheja na e ká dhânë» na tjerët « qersheja le ta peije!».

«Kumlla na e ká dhânë» na tjerët «kumlla le ta peije! ».

« Molla na e ká dhânë» na tjerët «molla le ta peije! ».

« Dardha na e ká dhânë» na tjerët «dardha le ta peije! ».

« Arra na e ká dhânë» na tjerët «arra le ta peije! ».

« Toka na e ká dhânë» na tjerët «toka le ta peije! » etj.; mandej u çojshin gotat radhazi tue u mundue me iau perligjë urimeve të babës. Para se të shijoheshin mezet, baba i nepte buzmit me hangër tue vûnë çdo cung të tij nga nji grimcë prej çdo mezje tue thanë: «Sungu, qersheja etj. le ta haje!». Po ashtu u bânte dhe kur nisshim me hanger darken e me pí vënën.

Mbassi u kryente darka, u çonte sofra, u mblidhte lami i saj e u qitte jashtë nën strehën e kosharit, vllau i madh me nusën e vet merrshin unët e qarrit e i rrafshin me rend për vargojsh tue thanë: «Sa gjacllêma dalin!?» e na, prij prej babes, gjegjeshim:

Aq gjelm né na lefshin!

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq gjelm na u martofshin!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq gjelm na u trashgofshin!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq gjelm të parë na u bâfshin!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: « Aq trèma ktu dalshin!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq pendë dhe na u shtofshin!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq pendë qé na ngafshim!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq barrë drithi gjeçim!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq barrë gjroshësh gjeçim!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq koshare na mushshim!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq hambarë na mbushshim!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq kulla na grefshim!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq kmonë na tingllofshin!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq sofra ktu u shtrofshin!».

«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq zêmra ktu u gzofshin!» etj. e né në fund:


«Sa gjacllêma dalin!?» e na: «Aq bekime paçim».

Kur mbarojshin shkëndijat, i shkrepshin edhe nji herë cungjt tue pyetë:

«A ka mâ gjacllêma?» e na «jooo!». Mandej ata: «Sa gjacllêma duelen?» e na «Aq t’mira paçim!».

Unët e qarrit iu dorzojshin babës, i cili i tubonte me të padjegmet e ur’oxhakut. Si u përshndetshim edhe nji here me vênë, na të vegjlit shkojshim me fjetë, kurse të vjetrit rrijshin çuet tue pí e bisedue, nësa granija gatonte darken e dytë. Në mjesnatë na zgjojshin të gjithve, e, mbassi u shtrëngojshini, u nisshim kah ara, tue marrë me vehte rakí, tepsin plot me hae, buzmin e kashtën.

Në mjedis t’arës mbi borë im át ndreqte lâmin me kashtë; mbi tê pushojshin tepsín tue shqiptue e bâ gjithshka qe kishim bâ për lâmin e sofrës. Nësa i zoti i shpís me nji tjetër ndreqte lâmin, na tjerët shkojshim në rranxë të secilës pêmë, nga të cilat kishim nxjerrë të kiemet e buzmit dhe i stërpikshim me rakí e vênë, mandej u nepshim pak thermija të haevet tue lânë të kiemet përkatse te çdo pême, tue shoqnue këtë rit me fjalët: «Na e ka dhânë». «Le ta pijë, le ta hajë! ».

Ma në fund vllau i madh, të cilit nusja i kishte vû dorën mbi sup, u matte me pré me spatë nga nji degë të pêmëve, që u jepshim me pí e me hangër tue thânë: «A ta pres?» e nusja i pergjegjej: «Mos e prit se bân me thes!». Kta u përsritte tri here rresht. Vendin ku mashkulli matej me e pre, femna e lidhte me dy, tri fije kashte nga ato të lâmit të sofrës. Mbassi kryeshim këtê, kthejshim te lâmi i arës, ku pijshim e hajshim nga të gjitha ato që kishim marrë me vehte në tepsí tue urue si ne darkën e mbrames.

Nesret delshim bashkë me fëmijt e lagjes mbi sukore per të çmue Iâmin ma të mirë në katund. Ashtu grumbull tue brohoritë shkojshim me i kërkue zojës s’asaj shpije nga dy vola (4 kokrra) kakruq (arra) për shoq si shpërblim tue i thâne:

Tei ke lamin mâ të mêrë.
Del e para m’prenverë,
Kakruqtt’ tú piqen me verë!

Dhe e zoja e shpís, si na nepte shka ishte zakon, nja dy grushta kakruq i derdhte n’oborr për të na pá tue a kacafytë. Atij që së pari i dilte arra fuq e që na i thomi «firuk», i mbette për gjith vjetin êmni «kakruk firuk »..

Zef V. Nekaj – Shejzat, vjeti I, nr. 4-5, nanduer dhjetuer 1957 /InforCulture.info

InFor. Culture

Recent Posts

5 kafshët që ndihmuan në ndryshimin e historisë

Anëtarët e mbretërisë shtazore kanë luajtur prej kohësh një rol në historinë njerëzore. Zbuloni më…

3 mins ago

10 artistët që ndryshuan botën

10 artistët që ndryshuan botën Sir Charlie Chaplin (Lindur: 16 prill 1889 – Vdiq: 25…

16 mins ago

7 këshilla nga mjekët që diabetikët duhet të ndjekin gjatë pandemisë

Nuk kanë qenë të pakta lajmet mbi pandeminë dhe kujdesin ndaj vetes në këtë periudhë.…

28 mins ago

Enver Hoxha (1966): Kosova është shqiptare, mbetet shqiptare dhe i përket Shqipërisë

Me rastin e shkarkimit, që Josip Broz Tito dhe udhëheqja më e lartë e Jugosllavisë,…

1 hour ago

Zbulohet vizatimi 2,000-vjeçar në formë të një maceje(Foto)

Në Peru është zbuluar një vizatim në tokën shkretirore ,ai ka formën e një maceje…

2 hours ago

NASA në misionin e tyre, me sukses prekën asteroidin

Pasi orbitoi rreth Tokës asteroidi Bennu për gati dy vjet, anija kozmike e NASA-s OSIRIS-REx…

2 hours ago