6.1 C
Pristina
Tuesday, July 27, 2021
Home Blog Page 3

10 kuriozitete rreth trurit – Interesante

0

10 kuriozitete rreth trurit

1. Impulset nervore drejt trurit udhëtojnë me një shpejtësi prej rreth 380 km/h.

2. Truri ynë zhvillon një energji të barabartë me atë të një llambe 10 vat.

3. Mendja njerëzore është në gjendje të ruajë pesë herë informacionet. Është vlerësuar se truri ynë ka një memorie në mes të 3 dhe 1000 Terabyte.

4. Vetëm truri përdor 20% të oksigjenit që hyn në trupin tonë dhe që transportohet në gjak. Masa e trurit është e barabartë me 2% të trupit tonë, por konsumon oksigjen më shumë se çdo organ tjetër.

5. Aktiviteti i trurit është më i madh natën se gjatë ditës. Kjo është për shkak, se në kundërshtim me atë që dikush mund të mendojë ndodh që truri vihet në veprim vetëm, kur ne “e fikim” atë.

6. Shkencëtarët thonë se sa më i lartë të jetë koeficienti juaj i inteligjencës (IQ), aq më shumë ëndrra shihni. Por, kjo nuk duhet t’ju bëjë të mendoni, se nëse ju nuk i mbani mend ëndrrat tuaja ka lidhje me koeficientin e inteligjencës. Shumica e ëndrrave ka një kohëzgjatje shumë të shkurtër.

7. Neuronet gjatë jetës sonë rriten. Deri kohët e fundit besohej se qelizat e trurit nuk rriteshin apo rigjeneroheshin.

8. Informacionet udhëtojnë me shpejtësi të ndryshme në tipe të ndryshme neuronesh, kjo pasi, jo të gjitha neuronet janë të barabarta: ka disa që janë në gjendje të transportojnë informacione me një shpejtësi prej 0.5 metrash në sekondë, ndërsa të tjerët deri në 120 metra për sekondë.

9. Truri nuk mund të ndiejë dhimbje. Kjo është thjesht për shkak, se në të nuk ka receptorë të dhimbjes.

10. 80% e trurit tonë është përbërë nga uji.

Shkencë/ Sekreti i “frikshëm” i Matematikës. Gjithçka e bazuar tek asgjëja?

0

Amanda Gefter

Kur Albert Einsteini përfundoi më në fund teorinë e tij të përgjithshme të realitetit në 1916, ai zbuloi një mesazh të papritur tek ekuacionet: universi po zgjerohet. Einstein nuk besonte që universi fizik mund të tkurrej apo rritej, kështu që injoroi atë që i thoshin ekuacionet. Tridhjetë vjet më vonë, Edvin Hubble gjeti prova të qarta të ekspansionit të universit. Einstein kishte humbur shansin për të bërë parashikimin shkencor më dramatik të historisë.

Si e “dinin” ekuacionet e Einsteinit se universi po zgjerohej, kur nuk po ndodhte? Nëse matematika nuk është asgjë më shumë se sa një gjuhë që ne përdorim për të përshkruar botën, një krijim i trurit të njeriut, si mund të paralajmërojë gjëra përtej asaj që ne “përtypim”? “Eshtë e vështirë të mënjanosh përshtypjen se këtu kemi të bëjmë me një mrekulli”, shkruante fizikani Eugene Uigner në dokumentin e tij klasik të vitit 1960: “Efektiviteti i paarsyeshëm i matematikës në shkencat natyrore”.

Parashikimi i matematikës duket jo më pak një mrekulli sot. Tek Large Hadron Collider në CERN, pranë Gjenevës, fizikanët vërejtën gjurmët e një thërrmije që ishte zbuluar 48 vjet më parë e që endej nëpër ekuacionet e fizikës së thërrmijave. Si është e mundur që matematika “di” për thërrmijat e Higgsit, apo çdo tipar tjetër të realitetit fizik?”

“Ndoshta ndodh sepse matematika është realiteti”, thotë fizikani Brian Greene i Columbia University në Nju Jork. Ndoshta nëse gërmojmë aq thellë sa duhet, do të zbulonim që objektet fizikë si tavolinat dhe karriget janë të përbëra jo nga thërrmija dhe fije, por nga numra.

“Janë probleme shumë të vështirë”, thotë filozofi i shkencës James Ladyman i Universitetit të Bristolit në Britani, “por do të ishte ndoshta më e saktë të thonim që universi është i përbërë nga matematika, se sa të themi që është i përbërë nga materia”.

E vështirë vërtetë! Çfarë do të thotë të thuash që universi është “i bërë nga matematika?” Një pikënisje normale do të ishte të pyesnim nga se është e përbërë vetë matematika. Fizikani John Ueeler thoshte se “baza e të gjithë matematikës është 0 = 0”. Të gjithë strukturat matematikore mund të derivohen nga diçka e quajtur “seria bosh”, pra seti që nuk përmban elementë. Le të themi që ky set i korrespondon zeros; atëherë numrin 1 mund ta përcaktojmë si setin që përmban vetëm setin bosh, 2-shin si setin që përmban setet që i korrespondojnë zeros dhe 1-shit, e kështu me rradhë. Vazhdoni të shpalosni asgjënë si kukulla ruse të padukshme dhe shfaqet e gjithë matematika. Matematicieni Ian Steuart i Universitetit të Uaruik në Britani e quan këtë “sekreti i frikshëm i matematikës: gjithçka është e bazuar tek asgjëja”. Realiteti mund të bazohet tek matematika, por matematika bazohet praktikisht tek hiçi.

Mund të jetë ky çelësi i ekzistencës – në fund të fundit, një univers i përbërë nga asgjëja nuk kërkon një shpjegim. Në të vërtetë, strukturat matematikore nuk duket se kërkojnë një origjinë fizike. “Një dodekahedron nuk është krijuar asnjëherë”, thotë Max Tegmark i Institutit të Teknologjisë në Massachusetts. “Që të krijohet, duhet që diçka të mos ekzistojë më parë në hapësirë dhe në kohë dhe më pas të ekzistojë”. Një dodekahedron nuk ekziston fare në hapësirë apo kohë, thotë ai – ai ekziston pavarësisht tyre. “Vetë hapësira dhe koha përmbahen në struktura më të mëdha matematikore”, shton ai. Këto struktura thjeshtë ekzistojnë; ato nuk mund të krijohen apo shkatërrohen.

Kjo ngre një pyetje të madhe: Përse universi është i përbërë vetëm nga një pjesë e matematikës së disponueshme? “Ka shumë matematikë”, thotë Greene. “Sot vetëm një pjesë e vogël e saj gjen zbatim në botën fizike. Nxirrni një libër matematike nga rafti dhe do të shihni se shumica e ekuacioneve që ai përmban nuk i korrespondojnë ndonjë objekti fizik, apo procesi fizik”.

Eshtë e vërtetë që matematika në dukje misterioze dhe jofizike, ndonjëherë del se i korrespondon botës reale. Numrat imagjinarë, për shembull, dikur konsideroheshin se e meritonin tërësisht emrin që kishin, por tani përdoren për të përshkruar sjelljen e thërrmijave elementare; gjeometria jo Euklidiane me kalimin e kohës u shfaq si gravitet. Edhe kështu, këta fenomene përfaqësojnë vetëm një pjesë shumë të vogël të matematikës në qarkullim.

Jo kaq shpejt, thotë Tegmark. “Unë besoj se ekzistenca fizike dhe ekzistenca matematike janë të njëjta, kështu që çdo strukturë që ekziston matematikisht, është edhe reale”, thotë ai. Po çfarë mund të thuhet për matematikën që universi nuk e përdor? “Struktura të tjera matematikore u korrespondojnë universeve të tjerë”, thotë Tegmark. Ai e quan këtë “multiversi i nivelit 4”, dhe është shumë më i çuditshëm se sa multiversët që diskutojnë shpesh kozmologët. Multiverset e tyre të zakonshëm udhëhiqen nga të njëjtët rregulla bazë matematikorë si universi ynë, por multiversi i nivelit 4 i Tegmarkut vepron me një matematikë krejt të ndryshme.

E gjithë kjo tingëllon shumë e çuditshme, por hipoteza që realiteti fizik është në themel matematikë i ka rezistuar çdo testi. “Nëse fizika ndesh në një pengesë, pikë në të cilën del se është e pamundur të vazhdohet, mund të zbulojmë se natyra nuk mund të rroket matematikisht”, thotë Tegmark. “Por është vërtetë domethënës fakti që kjo nuk ka ndodhur. Galileo ka thënë se libri i natyrës është shkruajtur në gjuhën e matematikës – dhe e ka thënë 400 vjet më parë”.

Nëse realiteti nuk është në themel matematikë, atëherë çfarë është? “Ndoshta një ditë do të ndeshim një qytetërim alien dhe do u tregojmë se çfarë kemi zbuluar për universin”, thotë Greene. “Ata do të thonë: Ah, po, matematika. E kemi provuar. Por nuk ju çon shumë larg. Ja se çfarë duhet. Cfarë do të ishte? E vështirë të imagjinohet. Kuptimi ynë për bazat e realitetit është ende në një fazë fillestare”.

Pesë vendet e Evropës ku femrat dominojnë në shkencë

0

Evropa ka ende shumë për të bërë, në mënyrë që të kapërcejë hendekun gjinor në shkencë. Megjithatë, pesë shtete janë përjashtimi që vërteton rregullin.

Me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Grave dhe Vajzave në Shkencë, Komisioni Europian ka bërë të ditura disa statistika, sipas të cilave, vetëm 41% e shkencëtarëve dhe inxhinierëve në vendet e BE janë femra.

Megjithatë, ka përjashtime të dukshme. Në pesë shtete të BE-së, shumica e shkencëtarëve dhe inxhinierëve janë femra. Lista kryesohet nga Lituania, e cila 57% të shkencëtarëve i ka femra, në vendin e dytë renditen Bullgaria dhe Letonia me nga 53%, e treta është Portugalia me 51% dhe në fund Danimarka me pak më shumë se 50%.

Në fund të klasifikimit mbi baza gjinore të shkencëtarëve janë Hungaria dhe Luksemburgu me nga 25%, Finlanda me 29%, si dhe Gjermania me 33%.

Përfaqësimi i ulët i femrave në shkencë përbën shqetësim për barazinë gjinore, shkruan gazetatema. Karriera shkencore dhe ajo inxhinierike zakonisht ofrojnë mundësi të mira punësimi dhe paga më të mira sesa ato në sektorët e tjerë ku punësohen zakonisht femrat, thuhet në një raport të OECD.

Dita Ndërkombëtare e Grave dhe Vajzave në Shkencë është një iniciativë që ka për qëllim të nderojë shkencëtaret femra dhe t’i bëjë ato të shihen si modele që duhen ndjekur nga vajzat dhe djemtë.

Viti 2018 ishte i suksesshëm për femrat e shkencës, pasi tre prej tyre fituan Çmimin Nobel.

Ndërsa modeli më i mirë në këtë aspekt mbetet Mari Kyri, e cila ka fituar Nobelin në Fizikë në vitin 1903 dhe atë në Kimi në vitin 1911. /klankosova

Si e hoqën gratë shqiptare ferexhenë? Ja raporti i gazetari francez…

0

Gazeta franceze, “L’Intransigeant”, ka botuar, të mërkurën e 31 marsit 1937, në faqen nr.3, një shkrim në lidhje me vendimin historik të Mbretit Zog për heqjen e “çarçafit – ferexhesë” nga gratë shqiptare.

Si u prit ky vendim në Tiranë dhe në mbarë Shqipërinë?

“Një vendim i Mbretit Zog i cili është mirëpritur (Nga i dërguari ynë special) Tiranë, 30 mars. “Shqiptaret e bukura, që prej katër ditësh, kanë zbuluar fytyrat e tyre.

Mysliman besnik, por sundimtar modern, Mbreti Ahmet Zogu, në fakt, ka adoptuar nga Parlamenti një ligj që urdhëron gratë e mbretërisë së tij të heqin dorë nga “çarçafi – ferexheja”, një zakon i vjetër i imponuar në shekullin e XV-të nga turqit, kur ata pushtuan Shqipërinë pas vdekjes së heroit kombëtar shqiptar Skënderbeut.

Ky vendim ka ngjallur gëzim të madh në të gjithë Shqipërinë : tek gratë, së pari, të cilat janë, si të gjitha bijat e Evës, të lumtura që admirohen, dhe tek të gjithë të rinjtë.

Tirana është bërë papritur një qytet i lumtur… Të qeshurat dhe rinia ndriçojnë të gjitha fytyrat… Dhe të huajt, të kënaqur, zbulojnë bukuritë që nuk dyshonin…

Kudo, e miratojnë vendimin e sovranit – i cili qe bërë popullor, me 1 mars 1928, duke adoptuar nga Parlamenti, barazinë e të drejtave mes gruas dhe burrit.

Padyshim, që disa myslimanë të vjetër, të cilët kundërshtojnë modernizmin, protestojnë në rrugët e Tiranës, kur takohen me gra pa ferexhe, por ata janë vetëm një pakicë e vogël që nuk shqetëson asnjeri.

Dhe bukuroshet shqiptare u përgjigjen atyre nëpërmjet buzëqeshjeve më të lumtura”. R. Singer.
A.Bebja /MekuliPress.com/ 

OLIMPIA – “e bija e Pirros ilir, mandej edhe e shoqja e mbretit ilir Filip..”

0

Prof. Dr. Rexhep Doçi

Siç mësojmë nga vepra “Ilirët dhe Iliria te autorët antikë”, një mbretëreshë ilire njihet me emrin Olimpia, e cila sundoi përafërsisht rreth vitit 320 p. e. s., dhe ishte “e bija e Pirros ilir, mandej edhe e shoqja e mbretit ilir Filip, si dhe edhe më me rëndësi, ishte e ëma e mbretit të famshëm ilir Aleksandër Mollosit apo Aleksandrit të Maqedonisë. Si mbretëreshë ilire del edhe në bazë të gjykimit të dhënë në veprën “Historia e popullit shqiptar”, ku shkruan: “Pas vdekjes së Aleksanrit, në Epir e morën pushtetin dy mbretër: Olimpia, e cila e la Maqedoninë për të qeverisur Epirin, dhe Ajkidi. Ajo u mund në betejë të dytë nga Kasandri dhe u ekzekutua (viti 317 p. e. s.”. Sa i përket prejardhjes gjuhësore dhe kuptimore të matronimit Olimpia, sa kam mundur të hulumtoj, studiuesit nuk sqarojnë sa e si duhet, pos që e përmendin Olimpin apo Malin Olimp si tempull apo seli të zotërave apo të Zeusit, dhe atë jo vetëm në një mal në Greqi po edhe në Sicili, që konsiderohet, se është bukur bindës si vendbanim në kontinuitet pellasdo-iliro-shqiptar nëpër kohë e deri më sot. Për përdorimin e matronimit Olimpi në trashëgiminë shqiptare, ose ndër arbëreshët mesjetarë të Italisë sikur flet edhe personazhi i poems së Jeronim De Radës “Serafino Topia (1839-1843, me fragmente të këngëve të saj në shekullin XV”. Olimpia e De Radës paraqitet nëpër vendet e Olimpisë së moçme të viseve të Epirit, si në Janinë e Artë.

1925/ Serbët masakrojnë 5 shqiptarë dhe ekspozojnë trupat e tyre

0

Serbia historikisht ka ushtruar dhunë ndaj shqiptarëve të Kosovës, duke kryer masakra të vazhdueshme, sidomos ndaj popullatës civile.

Këto janë pamjet, që tregojnë sesi serbët kanë ekzekutuar 5 shqiptarë dhe trupat e tyre i kanë ekspozuar.

Ngjarja ka ndodhur në vitin 1925 në Prizren. Fotografia e rrallë dëshmon edhe njëherë masakrat e ushtarëve serbë në Kosovë.

e.t./dita

Nga Machu Picchu te Troja, 10 qytetet e pabesueshme që humbën gjatë historisë, disa prej tërmeteve

0

Bota është plot me qytete të humbura, shumë prej të cilëve u braktisën duke mbetur një mister.

Kërkimi për qytete të tilla të humbura tërhoqi eksploruesit e aventurave që në shekullin e 15-të, duke çuar në zhvillimin e arkeologjisë.

Një qytet i humbur nuk duhet të ngatërrohet me qytetet fantazmë.

Qytetet e humbura janë të braktisura për shkak të rrethanave të ndryshme dhe vendndodhja e tyre është e njohur.

Machu Picchu, Peru

Machu Picchu, i njohur edhe si “Qyteti i humbur Inkas” është vendi më i famshëm Inka në botë. Është një vend i shekullit të 15-të i vendosur në një mal 2430 metra mbi nivelin e detit, rreth 80 km në veriperëndim të Kuskos. Shumica e arkeologëve besojnë se Machu Picchu është ndërtuar për perandorin Inkas Pachacuti. Machu Picchu është zona turistike më e vizituar në Peru.

Angkor, Kamboxhia

Angkor ishte një qytet i begatë nga shekulli i 9 deri në shekullin e 15 dhe ka monumentin më të madh fetar në botë. Në shekullin e 15-të qyteti u pushtua dhe u plaçkit. Ai ishte pothuajse tërësisht i braktisur dhe i harruar, por tempulli i ndërtuar nga Mbreti Khmer Suryavarman 2, si tempulli i tij shtetëror dhe më vonë mauzoleumi mbijetoi dhe sot. Angkor Wat është monumenti më i famshëm dhe vendi më i vizituar në Kamboxhia. Ai është bërë simbol i vendit dhe shfaqet në flamurin e saj kombëtar.

Pompei, Itali

Historia e Pompeit është ndoshta historia më e famshme në këtë listë. Në vitin 79 AD mali Vezuv shpërtheu. Vezuvi, ende sot një nga vullkanet më aktiv në botë, varrosi qytetet e Herculaneum dhe Pompeit. Banorët e qyteteve ikën ose u varrosën me to dhe qytetet u harruan gjatë viteve. Në shekullin e 18-të gjatë gërmimeve ata u rizbuluan dhe sot. Pompei lulëzon si një tërheqje turistike, duke ofruar një vështrim të shkurtër në të kaluarën, në një qytet që gati 2.000 vjet më parë ngriu me kohën.

Petra, Jordani

Petra ishte kryeqyteti i lashtë i mbretërisë Nabatean. Një qytet i gdhendur në gur. Qyteti ishte themeluar ndoshta në fillim të vitit 312 PES dhe lulëzoi për një kohë të gjatë, pasi ishte një kryqëzim i rëndësishëm për rrugët e mëndafshit dhe të aromave që lidhnin Lindjen dhe Perëndimin. Qyteti ra dhe u braktis në fund në shekullit të 6, pasi një sërë tërmetesh shkatërruan furnizimin me ujë. Qyteti i rëndësishëm dhe i bukur u harrua përfundimisht. Ai u zbulua në botën perëndimore vetëm në 1812.

Tikal, Guatemal

Tikal ishte një qytet i lashtë i qytetërimit Maja, që ndodhej në një pyll në Guatemalë. Qyteti lulëzoi si kryeqyteti i një mbretërie të fuqishme derisa u pushtua nga Teotihuacani në shekullin e 4 pas Krishtit. Pasi u pushtua, gradualisht ra derisa përfundimisht u braktis në fund të shekullit të 10-të. Sot, qyteti është një nga vendet më të mëdha arkeologjike të qytetërimit Maja dhe është i njohur për tempujt e shumtë në formë piramidale, duke përfshirë edhe Tempullin e Jaguarit të Madh – një nga piramidat më të shquara në botë.

Teotihuacan, Meksikë

Teotihuacan është një vend arkeologjik afër qytetit të Meksikos në Meksikë. Qyteti është i mbushur me piramida dhe është rreth 20 kilometra katrorë. Ishte një qendër e madhe urbane me ndoshta 100,000 njerëz. Qyteti u shkatërrua dhe u braktis rreth 1400 vjet më parë. Emri modern i’u dha nga populli Aztek dhe kuptimi është “vendi ku u krijuan zotat”. Është e paqartë se cilët ishin ndërtuesit fillestar të qytetit misterioz. Teotihuacan është gjithashtu shtëpia e Piramidës së Diellit – një nga piramidat më të mahnitshme në botë.

Tiwanaku, Bolivi

I vendosur pranë liqenit Titicaca në Bolivi, Tiwanaku ishte një fuqi e rëndësishme rajonale në Andet jugore midis shekullit të 7 dhe shekullit të 9-të. Besohet të ketë qenë zonë banimi për 15,000 dhe 30,000 banorë ose më shumë. Rreth vitit 1000 pas Krishtit, ndryshimi klimatik pengoi Tiwanakun të vazhdonte prodhimin e ushqimit, duke shkaktuar rënien dhe braktisjen e qytetit.

Palenque, Meksikë

E vendosur në Meksikën jugore të sotme, Palenka ishte një qytet Maja që lulëzoi gjatë shekullit të 7-të. Palenka ra gjatë shekullit të 8-të, e zhytur plotësisht nga xhungla e dendur ajo harrua nga koha. Interesi në këtë vend u ngrit përsëri gjatë shekullit të 19-të dhe më vonë u gërmua qyteti.

Troja, Turqi

Për shekuj Troja konsiderohej të ishte vetëm një legjendë, një qytet që kurrë nuk ekzistonte vërtet jashtë poezive të Homerit, ku përmendet si pjesë e Luftës së Trojës. Legjenda doli të jetë e vërtetë vetëm në vitet 1860, kur u gërmua në Anatolinë veriperëndimore. Tani e dimë se qyteti ishte shkatërruar dhe rindërtuar vazhdimisht. Ngadalë ai u shkatërrua derisa u braktis në fund gjatë epokës bizantine.

Atlantida

Ndryshe nga pjesa tjetër e qyteteve në këtë listë, Atlantda nuk u gjet kurrë dhe historianët pothuajse unanimisht pajtohen se kurrë nuk ka ekzistuar. Atlantida është përmendur në një alegori për arrogancën e kombeve në veprat e Platonit dhe në këtë alegori ajo përfundimisht zhytet në Oqeanin Atlantik. Pavarësisht nga fakti se shumica janë dakord se qyteti kurrë nuk ka ekzistuar, disa njerëz ende kërkojnë mbetjet e qytetit më të famshëm të humbur në histori, që sipas Platonit ndodhet “përtej shtyllave të Herkulit”. Ka shumë hipoteza lidhur me vendndodhjen e Atlantidës, nga ishujt në Mesdhe, ishulli në Evropën Veriore, madje edhe Antarktida përmendet si një vend i mundshëm.

a.s/dita

“Aleksandër Moisiu, besnik ndaj origjinës shqiptare”

0

Gazeta kulturore franceze, “Comoedia”, ka botuar, të dielën e 16 gushtit 1925, në faqen n°2, një shkrim në lidhje me reagimin e deputetit Stavro Stavri, mbi origjinën shqiptare të Aleksandër Moisiut. Ai e ka cilësuar aktorin e famshëm në arenën ndërkombëtare, duke thënë se ai është besnik ndaj origjinës shqiptare, ndonëse është gjerman i natyralizuar.

Lajme jashtë vendit:

z. Stavro Stavri, deputet i Durrësit, Tiranës, Kavajës, Shijakut dhe Krujës në Parlamentin shqiptar, na shkruan në lidhje me artikullin që botuam para pak kohësh për Aleksandër Moisiun.

Aleksandër Moisiu, edhe pse i natyralizuar gjerman që nga viti 1918, ka qëndruar besnik ndaj origjinës së tij, e cila është shqiptare, babai i tij është lindur në Durrës, qytet në të cilin jeton ende e gjithë familja e tij.

Ne i japim atij plotësisht të drejtë.

Gazeta Shqip

Maro Konda, trimja labe që sakrifikoi veten për të mbrojtur popullin

0

Maro Konda – Trime labe me origjinë fteriote që sakrifikoi veten për të mbrojtur popullin. Lindi në Fterrë. Jetoi në fillim të shekullit XVI. 
U martua në Çorraj. Në vitin 1537, në mbrojtje të luftëtarëve çorrjotë, sakrifikoi veten, duke hedhur në greminë një numër jeniçerësh turq, së bashku me veten e saj.

Ndaj dhe populli i këndoi:

“Bijë Fterre, nuse Çorre,
Djalin më të mirë more,
Po ç’e do, nuk e gëzove,
Nga shkëminjtë u lëshove,
Turqitë prapa ç’i more,
S’more një, po di taborre…”

(Painted by Lazar Taci)./ Albanian Vintage Photography, people, cities, culture and history/ 

/MekuliPress/

©MekuliPress/

Ky është vendi i rëndësishëm historik iliro-shqiptar që nuk u përmend më kurrë, ja arsyeja…

0

Emri i vendbanimit origjinal ilir ishte Sarda (shqipja Sardë, greqisht Sardoniki). Më vonë, emri u ndryshua në Shurdha që do të thotë ‘i shu.rdhër’ në shqip. Emri ndryshoi ndërsa Shqipëria ishte një shtet at.eisst kom.unist kur për shkak të lidhjes së fo.rtë fetare të ishullit, ai u harrua.

Sarda u themelua midis shekujve 6 dhe 7. Qyteti ishte vendosur str.ategjikisht në rrugën e vjetër nga Deti Adriatik në Dardania dhe shërbeu si një vend pushimi përgjatë rrugës tregtare.

Vendbanimi fillimisht kishte një mur që rrethonte të gjithë kodrën në të cilën ishte ndërtuar. I rrethuar nga të tre anët nga lumi Drin, Sarda kishte 12 kul.la të formave të ndryshme. Sarda duket se ka qenë një vendbanim modest që nga themelimi i saj deri në shekullin e 9-të kur pa zgjerim të shpejtë.

Rëndësinë e saj më të lartë e fitoi në shekullin e 12-të, kur ishte se.lia e peshkopit të përbashkët të Sapa dhe Sarda. Në shekullin e 13-të, Sarda kishte mosmar.rëveshje territoriale me Skutarin.

Ishulli ishte vendbanimi origjinal i pa.triarkut feudal Lekë Dukagjini, i fαmshëm për rregullat e Kanunit. Ajo u shk.atërrua nga Osmanët në 1491. Në vitin 1973, kur diga përfundoi, qyteti i Sardës u bë një ishull në bregun e majtë të lumit Drin.