6.1 C
Pristina
Monday, July 26, 2021
Home Blog Page 2

Pse nuk keni kurrë bateri mjaftueshëm në telefon

0

Ti mund ta kesh karikuar përgjatë gjithë natës dhe tani, pikërisht tani që të duhet nuk ke më bateri. Pse?

1- Ndriçimi i lartë i ekranit 

Sa më shumë dritë të vendosni në celularin tuaj, aq më shumë shkarkohet bateria e tij. Ose kthejeni ndriçimin në paramentra normal te ‘Settings’ ose vendoseni në opsionin ‘Auto-Brightness’ nëse telefoni juaj e ka këtë opsion. Ky i fundit rregullon në mënyrë të natyrshme ndriçimin pavarësisht nga çfarë rrethoheni.

2- Zgjedhja që bëni për aplikacionet

Ndoshta nuk e dini por disa aplikacione e shkarkojnë baterinë e celularit tuaj shumë më shpejt se disa të tjera. Shkoni te opsioni ‘Battery Usage Settings” për të gjetur se cili aplikacion ju harxhon më shumë bateri dhe sigurohuni ta mbyllni atë kur të mos jeni duke e përdorur.

3- Merrni shumë, po shumë njoftime

Ka kaq shumë ditëlindje, pëlqime dhe komente në Instagram. Fikini njoftimet kështu nuk do t’ju duhet t’i shihni ato çdo 5 minuta ose shkoni në opsionin ‘settings’ dhe bëni që telefoni të mos dridhet apo ndizet për çdo njoftim që ju vjen.

4- Telefoni me dridhje

Besojeni ose jo, duke e bërë telefonin të dridhet për çdo mesazh, telefonatë apo njoftim ju harxhon shumë më shumë bateri sesa kur e keni ‘silent’ apo me zile të lartë. Fikeni atë dridhjen nëse doni të zgjasni jetën e baterisë suaj.

5- Fikni Wireless-in

Është shumë e kehtë të harrosh fikjen e Wi-Fi por çdo sekondë që ai është ndezur telefoni juaj kërkon automatikisht për lidhjet me ëireless-at në dispozicion. Kjo e shkarkon baterinë tuaj tmerrësisht shpejt. Më mirë shkarkoni aplikacionin ‘If This Then That’ për të fikur/ ndezur automatikisht Wi-Fi tuaj kur hynë në zona të veçanta si shtëpia, zyra, etj.

6- Mos përdorimi i ‘Airplane mode’

Nëse e dini se nuk do ta përdorni telefonin tuaj për pak kohë (kur jeni në kinema, në provim, etj) apo nëse jeni duke shkuar në një vend pa sinjal, ndizni ‘Airplane Mode’ kështu bateria juaj e çmuar do të jetë në të njëjtën përqindje si përpara se të kalonit në ‘Airplane Mode’.

7- Vendosja e update-it automatik të aplikacioneve tuaja

Çdo kush që ka smartphone duhet ta dijë se nuk kalon asnjë ditë që aplikacionet tuaja nuk update-tohen. Kalimi nga update automatik në atë manual do të thotë që ju jeni në kontroll të plotë se kur ju duhet ta bëni diçka të tillë.

8- Të lësh vendndodhjen ndezur

Do të surprizoheshit sesa aplikacione janë duke përcjellë të dhënat e vendndodhjes suaj dhe kjo do të thotë më pak bateri për ju.

9- Nuk keni asnjë aplikacion që mbron së shkarkuari baterinë

Mjeshtrat e teknologjisë kanë projektuar kaq shumë aplikacione me qëllim përmirësimin e jetës së batërisë suaj. ‘Battery Doctor’ është një prej aplikacioneve shumë të njohura që ju hyn në punë.

Burimi: Harper’s Bazaar

Mësoni të bëni vetë shurupin më të mirë kundër kollës, 100 herë më efektiv se çdo ilaç farmacie

0

Kolla nuk duhet anashkaluar asnjëherë sepse shkakton dëme fizike dhe shëndetësore. Në stinën e dimrit, një nga betejat më të ashpra të organizmit është ajo me kollën. Ajo është irrituese dhe e dhimbshme, duke u bërë pengesë jo vetëm për kryerjen e angazhimeve të ditës, por edhe në mbrëmje duke penguar një gjumë të qetë.

Në shumë raste kolla zhduket falë medikamenteve, por në raste të tjera, mjaftojnë produkte të thjeshta që i gjejmë në çdo kuzhinë që na japin një çlirim të menjëhershëm.

Kolla nuk duhet anashkaluar asnjëherë sepse shkakton dëme fizike dhe shëndetësore. Në këtë artikull të AgroWeb.org do të mësoni se si të përgatisni një shurup të thjeshtë me dy përbërës që është mjaft efikas kundër kollës.

Shurupi Kundër Kollës dhe Sekrecioneve Përbërësit e kësaj kure janë karrotat dhe mjalti. Karrotat janë perime tepër të shëndetshme për organizmin. Ato janë të pasura me vitaminë A e cila forcon sistemin imunitar dhe përmirëson shikimin.

Vitamina A është e rekomandueshme edhe kundër sëmundjeve që prekin rrugët e frymëmarrjes. Ajo qetëson simptomat e azmës dhe trajton probleme të tjera shëndetësore me mushkëritë. Karrotat përmbajnë edhe vitaminë B6 dhe beta karoten.

Mjalti nga ana tjetër ka fuqi të jashtëzakonshme kundër baktereve. Ai është efikas kundër kollës dhe sëmundjeve të tjera të rrugëve të frymëmarrjes. Përbërësit: Gjysëm kilogramë karrota  3-4 lugë gjelle mjaltë Përgatitja: Prijini karrotat në copa të vogla dhe vendosini në një tenxhere. Mbusheni atë me ujë dhe vendoseni në zjarr. Lërini karrotat të ziejnë deri sa të jenë plotësisht të buta.

Hiqini karrotat nga tenxherja dhe më pas shtypini me një pirun. Në ujin e karrotave shtoni mjaltin dhe më pas purenë e karrotave. Përziejini në një mikser deri sa të përfitoni një masë homogjene. Shurupin ruajeni në frigorifer për deri në 3 ditë.

Ekspertët rekomandojnë konsumin e 3-4 lugëve gjelle në ditë. Ata thonë se pas konsumit të shurupit do të vëreni një përmirësim të menjëhershëm.

“Mendjet që hakmarren shkatërrojnë një shtet, ndërsa mendjet paqësore ndërtojnë një komb”

0

“Sapo ishta zgjedhur President. Një ditë, u kërkova bodigardëve të mij të bënim një shëtitje nëpër qytet. Më pas, duke qenë orar dreke, shkuam të hanim në një restorant. U ulëm, dhe pas pak erdhi kamarieri. Në moment u shtanga, sepse në një tavolinë përballë nesh qëndronte ulur një burrë. Ishte vetem dhe priste që ti shërbenin. U thashë rojeve ti kerkonin që të bashkohej me ne, dhe ashtu u bë. Burri u ngrit, mori pjatën dhe u ul aty pranë.Ndërsa hante duart i dridheshin fortë, por ai vazhdonte të hante pa e ngritur kokë fare nga pjata. Kur mbaruam drekën, ai më përshëndeti pa më parë në sy, me siklet, më dha dorën dhe u largua. Unë nuk i thash as një fjalë.Një nga bodigardët tha: “Ai që u ul me ne do jetë shume i sëmure, duart e tij nuk pushuan së dridhuri, bile dhe kur hante.Jo. I thas. Nuk është aspak i sëmurë!Të gjithë u drejtuan nga unë dhe prisnin me çudi arsyen. -Ai burrë ishte kujdestari i burgut kur isha në qeli. Pas torturave që më bënin, lëngoja nga dhimbjet, dhe i kërkoja vetëm pak ujë, por jo vetëm që më bërtiste ai më urinonte në kokë. Në vetmin e natës më rridhnin lotët duke menduar se sa i pamëshirë mund të jetë një njeri.Ai nuk ishte i sëmurë, por i frikësuar, dhe dridhej sepse tashmë që jam President i Afrikës se Jugut mendon se unë do ti bëj atë çka më bëri, por nuk jemi njësoj. Secili zgjedh në jetë: të jetë i Mirë apo i Keq.-Mendjet që hakmarren shkatërrojnë një shtet, ndërsa mendjet paqësore ndërtojnë një komb.-Ndërsa dilja nga dera e burgut, e dija se nëse nuk do të lija atje brenda dhimbjet dhe urrejtjet, sot do të isha ende i burgosur”.

Hapet bari i cili ngjason me një qeli burgu

0

Në Londër është hapur një bar i ri i cili është si një qeli burgu.

E veçantë tjetër e këtij bari është se edhe koktejet në të kanë tematikë burgun, përcjellë reporteri.

Edhe klientët e këtij vendi duhet të vishen me rroba ngjyrë portokalli brenda qelive që ndodhen aty.

Bari i koktejve është frymëzuar nga burgu më famëkeq i Amerikës.

Ndërsa, shihet se qytetarët e frekuentojnë këtë bar, edhe pse duhet t’i përmbahen rregullave për të hyrë aty.

Çfarë shkruhet në përkrenaren e Skënderbeut!?

0

Nga Andreas Dushi

Armët e Skënderbeut kanë qenë subjekt i adhurimit mitik.

Sipas legjendave shpata e tij ishte aq e rëndë sa që vetëm krahu i tij mund ta mbante. Po sipas legjendave, shpata e tij ishte kaq e mprehtë sa mund ta priste një burrë nga koka në bel me pak mundim dhe të priste një gur të madh në dysh me një goditje të vetme.

Nga të gjitha ato që na kanë mbetur prej Skënderbeut janë vetëm katër objekte: dy shpata, një përkrenare veneciane dhe një libër lutjesh. Momentalisht armët (përkrenarja dhe shpatat) janë të shfaqura në Koleksionin e Armëve dhe Armaturave në Neue Burg (i lidhur me Muzeun Kunsthistorisches) në Vjenë pasi kishin kaluar në duart e shumë fisnikëve që nga shekulli i 15-të kur u sollën për herë të parë nga Shqipëria nga gruaja e Skënderbeut, Donika Kastrioti. Libri i lutjeve është i arkivuar në Shtëpinë Publikuese Shelley në Çelsi, Londër.

Armët e Skënderbeut kaluan një odise të gjatë deri sa u vendosën përfundimisht në Muzun e Vjenës.

Pas vdekjes së Skënderbeut, ato u morën në Itali nga gruaja e Skënderbeut Donika dhe djali i tij Gjoni. Kush i trashëgoi pas vdekjes nuk dihet. Armët u rishfaqën në dekadën e fundit të shekullit të 16-të. Në 1590 një përkrenare dhe një shpatë ishin në pronësinë e Kontit Eolfgang i Sturnbergut kurse shpata tjetër ishte në Inventarin e Muzeut të Armëve të Arqidukës Karl të Stirisë, djalë i Perandorit të Shenjtë Romak në Graz të Austrisë (ato paraqiten në inventarin e 30 tetorit 1590).

Personi që i grumbulloi të gjitha armët bashkë ishte djali i Perandorit dhe vëllai i Karlit, Arqiduka Ferdinand i Tirolit, i cili, duke vepruar me këshillën e Kancelarit të tij Jacob Shrenk von Gotzing, i bleu armët dhe i mbajti në të njëjtin vend. Më vonë, ky princ ngriti Muzeun e Ambrasit, pranë Tirolit, të cilin e mbushin me lloj-lloj materialesh ushtarake, ashtu si edhe me piktura dhe protrete të personaliteteve të kohës. Në 1806, armët u transferuan në Muzeun Perandorak në Vjenë.

Por, çfarë shkruhet në përkrenaret e Skënderbeut?

Pjesa e poshtme përmban një shirit bakri me mbishkrimin * IN * PE * RA * TO * RE * BT *, që do të thotë: Jhezus Nazarenus * Principi Emathie * Regi Albaniae * Terrori Osmanorum * Regi Epirotarum * Benedictat Te (Jezusi i Nazaretit E Bekon Skënderbeun, Princ i Matit, Mbret i Shqipërisë, Tmerri i Osmanëve, Mbret i Epirit).

Gjithësesi ekzsiton edhe një mendim tjetër i cili e shpjegon ndryshe shkrimin në përkrenaren e Heroit tonë Kombëtar

Shiriti i bakrit me mbishkriminmund të jenë shtuar nga pasardhësit e Skënderbeut, kurse Skënderbeu vetë nuk ka mbajtur asnjë titull tjetër veç atij të “Lordit të Shqipërisë” (Latin: Domi inus Albaniae).

Dokumentari turk për Skënderbeun: Ai e mposhti në çdo betejë ushtrinë otomane

0

E pranojnë edhe turqit: Gjergj Kastrioti – Skënderbeu ishte lemeria e otomanëve, ku në çdo betejë i mundi madje edhe vet Sulltan Fatihu u rikthye i turpëruar nga përballja me gjeniun ushtark shqiptar.

Gjergj Kastrioti-Skënderbeu (1405-17 janar 1468) personifikon një epokë të tërë të historisë kombëtare të shqiptarëve, që mori emrin e tij: luftën më se njëshekullore të tyre kundër vërshimit osman (fundi i shek. XIV – fillimi i shek. XVI) për mbrojtjen e tokës, të pasurisë e të lirisë. Nën udhëheqjen e tij lufta e shqiptarëve u ngrit në një shkallë të lartë e të organizuar, shënoi një kthesë vendimtare në zhvillimin politik të vendit dhe në forcimin e vetëdijes kombëtare të tyre. 

auto_skenderbeu-850-xhm1494103256

Figura e tij paraqet një nga ato raste, jo të shpeshta në histori, kur shtresat e ndryshme shoqërore të një kombi takohen me një personalitet të shquar, në të cilën gjejnë shprehjen e vet aspiratat e vetitë e tyre më të mira dhe që për këtë arsye bëhet simbol i bashkimit kombëtar dhe i luftës së tyre të përbashkët. Gjergj Kastrioti-Skënderbeu ishte përfaqësuesi më konsekuent dhe më i shquar i elitës drejtuese shqiptare, që udhëhoqi me vendosmëri frontin e luftës së shqiptarëve kundër pushtuesve osmanë. Ai e kuptoi, më qartë se kushdo tjetër, detyrën që shtronte çasti historik: nevojën e bashkimit politik si kusht kryesor për të realizuar mbrojtjen e interesave të të gjitha shtresave shoqërore, të pasura e të varfra, të kërcënuara tashmë prej pushtuesve osmanë në çështjet jetike. Njohja e thellë e jetës, e botëkuptimit, e traditës dhe e luftës së shqiptarëve kundër pushtimit të huaj si dhe e organizimit të shtetit e të ushtrisë osmane, i dhanë mundësi Skënderbeut të ndërtonte me efektivitet të lartë gjithë veprimtarinë e tij si burrë shteti dhe udhëheqës ushtarak i shquar. Ai arriti në përfundimin se, përballë një pushtuesi të fuqishëm, siç ishte Perandoria Osmane, shqiptarët nuk mund të arrinin në fitore, pa kapërcyer copëtimin politik të vendit në një varg zotërimesh, pa një bazë organizative të qëndrueshme, pa bashkërendimin e mjeteve dhe të burimeve njerëzore, ekonomike, ushtarake e materiale, pa bashkërendimin e të gjitha veprimeve që zhvilloheshin në rrafsh të brendshëm e të këtyre me veprimet e ndërmarra në rrafsh ndërkombëtar. Një nga hapat e parë në këtë drejtim qe themelimi, me nismën e nën drejtimin e tij, i Besëlidhjes Shqiptare të Lezhës, që përbënte të parin bashkim të gjerë politik të shqiptarëve. Duke njohur zhvillimin e ngjarjeve e perspektivën e tyre, Skënderbeu e kuptoi me kohë se nuk mund të mbrohej vendi, të çliroheshin viset e pushtuara dhe të zhdukej përfundimisht rreziku i pushtimit osman, duke qëndruar mbi bazën e Besëlidhjes Shqiptare si aleancë politike vullnetare, karakteristikë që ajo e kishte pasur në fazën e saj fillestare. Prandaj në gjirin e koalicionit të fisnikëve shqiptarë u krye dora-dorës një zhvendosje në raportin e forcave (që karakterizon etapën e dytë të veprimtarisë së Skënderbeut si burrë shteti), dhe që çoi në fund të viteve 50 në krijimin e një pushteti të vetëm shtetëror për të gjitha viset e lira shqiptare. Ai u bë themeluesi i shtetit të pavarur shqiptar. Kujdes të veçantë Skënderbeu i kushtoi ruajtjes së burimeve të brendshme ekonomike, mbi të cilat u mbështet lufta. Duke fuqizuar mbrojtjen në brezin kufitar, në lindje e në jug të viseve të lira, ai u dha mundësi nënshtetasve të tij të zhvillonin një veprimtari ekonomike e tregtare deri diku normale. Prandaj, ashtu si më parë, edhe në këto vite vazhduan të eksportoheshin nga portet e Adriatikut drithëra e prodhime të tjera. Krahas mbrojtjes së vendit, Skënderbeu u kushtoi vëmendje viseve të pushtuara. U mbajtën kështu të gjalla dhe u forcuan më tej lidhjet me banorët e këtyre viseve, gjë që ndikoi në forcimin e bashkimit shpirtëror të shqiptarëve dhe në konsolidimin e mëtejshëm të kombit shqiptar, duke i dhënë mundësi të mbijetojë e të zhvillohet më pas në kuadrin e Perandorisë Osmane. Procesin e bashkimit të shqiptarëve e favorizoi shumë edhe toleranca e lartë fetare e Skënderbeut. Si i krishterë i rritur në ambientin mysliman, ai qëndroi mbi dallimet fetare. Ai bashkëpunoi ngushtë dhe pa asnjë paragjykim me klerin e riteve të ndryshme dhe dërgoi si ambasadorë të tij në vendet e huaja priftërinj katolikë dhe ortodoksë. Respektimi i besimeve e riteve fetare ndikoi pozitivisht në procesin e bashkimit të shqiptarëve. Bashkimi shpirtëror i të gjithë popullit shqiptar dhe forcimi i vetëdijes kombëtare të tij, shënonin fitoren më të madhe të epopesë së lavdishme të shek. XV dhe të tërë veprës së Skënderbeut. Aftësitë e Skënderbeut si burrë shteti spikatën edhe në marrëdhëniet me vendet e tjera. Ai e vlerësoi drejt rëndësinë e bashkëpunimit ndërkombëtar, si kusht i nevojshëm për të përballuar agresionin osman. Duke patur të qartë se rrezikut osman mund t’i bëhej ballë me sukses vetëm me forca të bashkuara, Skënderbeu iu drejtua pareshtur shteteve evropiane dhe kërkoi pjesëmarrjen e tyre në luftën kundër armikut të përbashkët, si dhe përkrahje materiale për luftën e popullit shqiptar. Personaliteti i Skënderbeut si burrë shteti është i pandarë nga veprimtaria e tij si udhëheqës ushtarak i talentuar. Në kushtet e pabarazisë, Skënderbeu përpunoi strategjinë dhe taktikën e tij ushtarake, në bazë të së cilës qëndronte mendimi se fitorja nuk mund të varej nga numri i ushtarëve. Këtë parim, të ndjekur prej tij, e shprehin me vërtetësi edhe fjalët që Barleci ka vënë në gojë të Skënderbeut, se “kush nuk është në gjendje ta mundë armikun me një ushtri prej 8 deri 12 mijë vetash, nuk do të mund ta bënte këtë edhe me një ushtri shumë më të madhe”. Në kushtet e epërsisë së theksuar të ushtrive osmane në luftëtarë e në armatime, Skënderbeu për t’i mposhtur ato i mbante në alarm të përhershëm, i shqetësonte me sulme të vogla e të papritura.

scanderbeg_in_battle_of_1447_by_eduartinehistorise-d742eud

 U priste rrugët e furnizimit dhe, pasi i kishte futur në kurth, i godiste me sulme të fuqishme e të befasishme dhe i shkatërronte përfundimisht. Skënderbeu zbatoi një strategji të mbrojtjes aktive sipas parimit “mbrohu duke sulmuar”. Në betejat e ndryshme ai ndërthuri mjeshtërisht operacione të mëdha taktike-strategjike me tërheqje e sulme, me pusi e befasi të luftës guerile. Personaliteti i Skënderbeut si burrë shteti, strateg e mjeshtër i artit ushtarak dallonte me mbretërit e me princët evropianë të kohës. Ndryshe nga veprimtaria ushtarake e tyre, që bazohej mbi trupat mercenare të armatosura rëndë, Skënderbeu u mbështet mbi një ushtri të armatosur lehtë, me lëvizshmëri të madhe e aftësi të lartë goditëse, të formuar kryesisht nga vullnetarë që kishin gatishmëri luftarake dhe shpirt vetëmohimi. Edhe ai vetë luftonte i pangarkuar me armatime të rënda e me krah të shpërvjelur si një ushtar i zakonshëm. Në betejë ai ishte, në të njëjtën kohë, komandant i talentuar dhe ushtar i guximshëm, që me shembullin e tij bëhej burim frymëzimi për luftëtarët shqiptarë. Edhe në jetën e përditshme Skënderbeu ishte i thjeshtë dhe kohën e kalonte kryesisht me bashkëluftëtarët e tij, duke bërë jetë ushtari. Skënderbeu gëzonte dashurinë nga bashkëkombësit e vet, jo vetëm sa qe gjallë, por edhe pas vdekjes. Figura e tij mbeti e gjallë në ndërgjegjen e popullit shqiptar si kujtim i asaj lufte që habiti botën me fitoret e saj legjendare dhe u bë krenaria për një të kaluar, të cilën donin ta përsërisnin. Këngët që shqiptarët i thurën Skënderbeut, të cilat i këndonin me krenari edhe përpara pushtuesve, gojëdhënat e lidhura me vendet ku veproi e luftoi ai dhe me vise të tjera të banuara prej tyre, i dhanë atij tiparet e një luftëtari me forca vigane, të pajisur me trimëri të pashoqe, i cili i kalonte caqet e realitetit dhe merrte cilësitë e një figure që mishëronte aspiratat e një populli të tërë për liri e pavarësi. Kujtimi i Skënderbeut jetoi jo vetëm në zemrën e popullit që e lindi. Ai pati një shtrirje që kalonte kufijtë e Gadishullit të Ballkanit, kishte një rëndësi evropiane. Skënderbeu i detyroi të gjitha kohërat të flisnin për të. Figura e Skënderbeut ka tërhequr vazhdimisht vëmendjen e ushtarakëve, të burrave të shtetit e në përgjithësi të opinionit publik evropian, të cilët kanë kërkuar të nxirrnin mësime nga përvoja luftarake e shqiptarëve, sidomos kur vendet e tyre luftonin kundër pushtuesve të huaj. Këtu e ka burimin ajo literaturë e shumëllojtë dhe shumëgjuhëshe, që i është kushtuar figurës së këtij Heroi, në të katër anët e botës.

10448807_283045758540726_6414009509961174226_n (1)

 Kur vërshimi osman qëndronte si një shpatë mbi Evropën Qendrore, kur në Gadishullin e Ballkanit shpërthyen lëvizjet për çlirimin kombëtar etj., historianët, shkrimtarët e poetët e përdornin figurën e Heroit shqiptar si flamur frymëzues për mobilizimin e popujve të tyre në luftë për liri. Dëshmi e përhershme e vlerësimit dhe e respektit të thellë që kanë popujt e tjerë për Skënderbeun, krahas botimeve të shumta për të, janë sheshet dhe rrugët e Romës, të Parisit, të Brukselit, të Gjenevës dhe të qyteteve të tjera të vendeve të ndryshme, ku janë vendosur monumente e buste të tij ose që mbajnë emrin “Gjergj Kastrioti “.

Në burimet osmane figura e Skënderbeut personifikohej me atë të trdhëtarit që doli kundra perandorise, e cila e kishte shkolluar dhe aftësuar si luftëtar duke i besuar dhe drejtimin e disa betejave. Mirpo një dokumentar në gjuhen turke i pulikuar në Youtube tregon historinë e lavdishme të luftërave të Skënderbeut kundër ushtrive pushtuese osmane në  Arbëri.

Dokumentari ” turk ” tregon në detaje se si Skënderbeu edhe pse me një ushtri të vogël i mundi turqit në çdo betejë.

Për më shumë shikojeni dokumentarin turk për Skënderbeun:

VIDEO/ Si jipeshin lajmet në TV në Shqipërinë kom.uniste dhe që nuk kishin drejtë popullata ti shikonte

0

Ishin të rralla lajmet për tr.afik dr.o.ge në TVSH përpara viteve “90. Në Shqipërinë kom.uni.ste të tilla lajme nuk ekzi.stonin dhe në atë kohë ato jepeshin vetëm në informacionet nga bota.

E tillë është kjo kro.nikë la.jmesh nga një edicion i shtatorit 1989 i sjellë online nga italiani Roberto Varrone që ndodhej në atë kohë në vendin tonë për një vizitë kulturore.

Edhe lajmi për tr.afi.kun e dr.ogës ka doza politike pasi në fillim jepeshin përpj.ekjet e Kolumbisë për të lu.ft.uar fenomenin dhe më pas vazhdohet me pjesën për “tr.afik.antët kala.brezë me origjinë it.aliane dhe maf.iozët amerikanë”.

https://gazetaz.com/ia/wp-content/uploads/2021/07/Lajmet.mp4?_=1

”Drita syve m’u qërrue, s’ka mëmqyn t’shof hanë e diell,..”

0

Ymrin na e kanë shkretue,
Po na shtrydhin posi rrush,
Bytyn kalbi na u coptue,
me vëner shpyrti u mbush.


Bukë pa bukë po rrojnë fakirat,
Pa opanga zbath e xhvesh,
Vetë janë mlu me gjith të mirat,
Si katilat rrinë tue qeshë.


Drita syve m’u qërrue,
S’ka mëmqyn t’shof hanë e diell,
Bytyn kalbi m’u coptue,
Po m’shko flaka gjer në qiell.


Të kisha kuvet un fatziu,
T’i baj jardëm ktij milet,
T’i nriçoj porsi qiriu,
Se jan murg e kan siklet.


Zenel Bastari, hoxhë dhe bejtexhi vaktit i Tiranës për parinë politike të kohës /Gegnishtja

Nata e fundit e Sokratit dhe dita aguese e një përjetësie të mendimit dhe të vërtetës filozofik

0

Ishte prilli i vitit 399 përpara Krishtit. Filozof Sokrati ishte shtrirë brinjas në shtratin e drunjtë në shpellën – burg të Akropolit. Kjo shpellë ishte streha e tij e parafundit. Tek hyrja e shpellës qëndronin rojat, rrotull – miqtë e tij, lejuar të hynin pas një dhurëtie monedhash të vërteta rojeve. Sokrati ishte dënuar me vdekje përpara dy javësh nga gjyqi i Bashkisë së Athinës. (Kjo bashki e nderuar do të zbulonte më pas intrigën dhe do t’i ngrinte Sokratit një bust me shpenzimet e saj. Pra: Na falni për gabimin e pafalshëm).

Foli Sokrati i madh e i gjorë se ishte i pafaj por nuk e dëgjoi njeri. Jo vetëm paditësit e pafytyrë, por edhe hordhia e gjykatarëve, ndoshta edhe turma përtej sheshit, ndjenin kënaqësi që po çonin në botën tjetër njeriun më të ditur të kohës, qytetarin që rrezikoi sa herë veten për ta si ushtar i thjeshtë.

Atëhere ishte gjetur mënyra gati natyrore e vdekësimit me pluhurin helmues, që ta ngrin trupin ngadale, të dobëson zemrën dhe rrahjet e pulsit, deri sa njeriu shuhet. Do të vdiste nga helmi, doemos. Do ta pinte vetë apo do t’ia jepnin me zor, kjo ishte çështja. Ai që e pinte vetë, quhej trim e hero. I tillë qëlloi Sokrati, më saktë: vetëm ai. Miqtë rrotull, burra të rritur, qanin. Lotonte edhe shpella primitive. Sokrati mundohej t’i qetësonte siç qetëson prindi fëmijët a mësuesi nxënësit.

Shpella, si goja e e qënieve mitologjike, e kishte përpirë të tërin, në emër të ligjit. Në këtë shpellë Sokrati ndjehej njëlloj si Euripidi në Eginë, në shpellën e vet, ku shkruante në vetmi dhe heshtje tragjeditë tronditëse. E kishte parë aq herë së largu, por nuk i pati shkuar ndër mend ta vizitonte më parë këtë shpellë, ashtu për qejf.

Ai dhe miqtë prisnin ditën dhe orën e ekzekutimit. Si na thonë historianët, ekzekutimi po shtyhej për shkak të vonesës së anijes që Athina dërgoi në Dilos për nder të Apolonit, ditëve të festës për të. Pa u kthyer anija, nuk mund të dënohej me vdekje askush. Sepse quhej fyrje për të gjithëshkëlqyerin Apolon dhe njollë për një Athinë që qeverisej me ligje.

Ta shikoje Sokratin me kujdes, ngjante si dem e jo filozof i zgjuar e njeri me humor. Dikush tha se pushtetarët mund ta kishin falur, nëse në fjalën e mbrojtjes nuk do të kishte përdorur atë të flamosurën ironi…

Në kanunin e popullit fqinj arriti më pas proverbi “Fjala nuk ban mort”, por ja që bëka edhe ajo. Jo fjala e tij, por fjala vrastare e kundërshtarëve. Shpëtoi nga kolera por jo edhe nga ligësia. Kishte nisur të vepronte neni i stërlashtë “Për agjitacion dhe propagandë”…

Tani priste kthimin e anijes dhe vdekjen. Kishte kaluar në jetë edhe ditë më të vështira: pa dritë, pa ujë, pa miq, pa dikë me kë të këmbente dy fjalë. Tani miqtë kishin ndezur një zjarr të vogël me kashtë e karthje. Tymi i kashtë-karthjeve dëbonte sadopak mushkonjat që prilli i kishte shumuar. (Kishin marrë leje nga rojat për atë zjarr të vobekët).

Ditët ishin të gjata e të lodhshme. Miqtë vejevinin si me turne, që të mos e linin vetëm asnjë çast. Por edhe vetë kishin nevojë të shlodheshin pak. Verën dhe tryezën plot të mira i kishin lënë mënjanë. Zemrën dhe gojën e kishin të hidhur. Ndjenin turp më shumë se keqardhje. Ia vlente të bënin çdo përpjekje për ta shpëtuar, të korruptonin rojet, të përmbysnin ligjet, të shkatërronin vetë tribunën e gjyqit me gjithë ata që vulosnin fatin e njerëzve. Por vendimi i tyre ishte njera anë e së keqes. Edhe më i papranueshëm u dukej vendimi i Sokratit për të mos kundërshtuar dënimin me vdekje. Nuk pranonte kurrësesi të arratisej, të shpëtonte lëkurën, se do të humbte nderin dh do t’i bënte shërbimin më të keq shoqërisë për të cilën militoi. Më mirë se rojat shpellën e ruante ai, dmth. ruante vehten.

Gjithë jetën ishte ushtruar fizikisht e mendërisht. Ushtrohej përditë në palestër dhe kishte një fizik të fuqishëm, falë të cilit nuk pësoi gjë nga kolera që bëri kërdinë në Athinë. Ushtrohej përditë si të përballonte jetën (dhe vdekjen nuk e mendonte). Por, sado ta njihnin së jashtmi, nuk e kuptonin së brendshmi. Për njerëzit ai mbetej gjithësesi një tip i çuditshëm. Se edhe mjaft gjëra të çuditshme fliteshin për të.

Sipas Gigonit, i përshtatej çdo gjendje e rrethane pa e prishur gjakun. Sillej gati njëlloj si në kohë paqe, dhe në kohë lufte, si në kohe begatie, dhe në kohë skamje. Dinte të qëndronte në dimrin e ashpër por edhe në vapën e padurueshme. Ishte i patrandshëm, thua se enkas për të ishte krijuar fjala ataraksi.

Thonë se kur i çuan lajmin e vdekjes së djalit të tij Sofronisko, ai vazhdoi të fliste që të përfundonte dialogun, dhe u përgjegj: “Le të shkojmë, pra, dhe t’ i japim Sofroniskos sa përcakton ligji”. Kështu thuhet se foli atbotë Sokrati.

Erdhi gruaja me djalin, Ksanthipi e famshme. Gruaja e dytë, e reja, Mirtoja, nuk erdhi. “Sokrat, po të dënojnë pa të drejtë!”, i tha Ksanthipi dhe u shkreh në vaj. “Pse, prisje të më dënonin me të drejtë?”, iu përgjegj Sokrati. I fërkoi kokën djalit, shtrëngoi në gji Ksanthipin dhe i përcolli deri në hyrje të shpellës. Pra: Ía falni, o popull, edhe për lotët e Ksanthipit e të djalit!

Nuk mund të thoshje se nuk e kishte dashur fare Ksanthipin. Fëmijët i kishte kujdesur por pak, edhe pronën, një copë tokë me disa rrënjë ullinj. Gruan e dytë e mori se ashtu u tha e duhej bërë pas kolerës që kositi Athinën. Jo, jo, nuk mund të thoshte askush se Ksanthipin e tij nuk e kishte dashur. Ishte një filozof autodidakt, pa kaluar nëpër bangat e shkollës, dhe një ditë u bë mësues i të shkolluarve. Edhe Ksanthipi pa shkollë ishte dhe pa shkollë mbeti, por pa atë Ksanthip nuk do të kishim patur Sokrat.

Duke ia njohur asaj këtë flijim të imponuar, dhe për të nxjerrë jashtë një brengë që e mundonte, Sokrati ngriti zërin e tha:

Mjaft e shatë dhe përgojuat atë grua, o llafazanë të të gjithë kohërave! Dhe kur e quajta fisnike Mirtonë, e bëra jo se ishte i pasur babai i saj a gjyshi, Aristidi i Drejtë, por sepse ajo ishte e miredukuar.

Sokrati i thoshte nxënësit të vet Antistenit:

– Shumë gjëra do të mund të prisnim prej grave po t’ i edukojmë siç duhet.

– Atëhere, pse u martove me Ksanthipin, që është e pashkolluar dhe e pagdhendur?

– Sepse kalërim të mirë mëson jo në kalë të butë dhe të urtë.

Por kalërim të këndshëm ai pati edhe me Mirtulen e butë dhe të urtë:

“…u martova së dyti, gjashtëdhjetëvjeçar dhe katana, me Mirtulen, mbesë e Aristidit të Drejtë, shpirtmirë si gjyshi i saj e njomështake e padalë, që kundërmonte qumësht. Dhe, duke nisur jargavitjet me kaprollen, i bëra pa siklet dy fëmijë – dhe, madje, djem! Dhe nuk u ktheva të shikoja kurrizdalen Ksanthipi. E ajo bëhej bishë, i shkulte flokët përdite, e çirrte, e linte pa ngrënë përditë fatkeqen vajzë. Dhe unë nuk pipëtija!…Kështu u vyshk e u tret në këmbët e saj dhe u shëmtua. E braktisa, pra, edhe atë – nuk më tërhiqte më.

…Kam sigurisht faj edhe unë, por ka faj e tepër edhe ligji, që na vuri të marrim një grua të dytë, që t’ i japim atdheut ushtarë. Krijesat fatkeqe! ”

Nuk mund t’i ndante nga njera – tjetra edhe kur ziheshin…

Të falënderoj, Ksantipi, që mbajte shtëpinë me tjonj e me dhëmbë. Ju falënderoj, o miq, që na dërguat ushqime herë pas here. Dhe ty, Alkiviad, mirë ta bëri që e flaku tej ëmbëlsirën që i çove. Kujtove që dhe të shtëpi të Sokratit e të Ksanthipit mund të mbaheshe më të madh si gjeneral!

I kishte mbetur përgjysëm biseda për pavdekësinë e shpirtit. Temë e madhe jo shaka. Dy javët e qendrimit në shpellë i kishin dhënë mundësinë të thellohej, ta përsoste teorinë e tij, që pastaj e mori dhe e madhëroi Platoni. Tani, me ardhjen e miqve e në dialog me ta, po e përfundonte shtjellimin e temës. Edhe ata ishin të etur t’i shkonin temës deri në fund, mendonin për pavdekësinë dhe e dëshironin atë, por Sokrati ua prishte humorin dhe idenë e mirë që kishin për veten. Ai ngulmonte se vetëm një shpirt vërtet i pamolepsur kishte të drejtën e përjetësisë. Ja, edhe këtu, miqtë e tij më të mirë a nuk e prishën ndërgjegjen ca më parë kur i thanë t’ia mbathte si cub e të bëhej ikanak? Ai nuk iku në fushën e betejës, përkundrazi, të tjerët ia mbathën kur e panë përpara si dem të egër. Njeriu për një nder rron, thotë një fjalë e urtë. Se atje ku të shkonte do të quhej me nderin të humbur. Pra, të mos e gënjejmë vehten, sepse vetëm atë nuk mund të gënjejë njeriu.

Jo për ego, por vetëm për hir të pastërtisë (së idesë etj.) Sokrati tregohej i palëkundur për veten dhe i pamëshirshëm për miqtë. Ngjante si roja në dyert e përjetësisë (nuk themi të parajsës, se ndoshta kjo nuk ishte shpikur ende). E ruante portën (shtegun) e kalimit në përjetësi dhjetë herë më mirë se rojat gojën e errët të shpellës. Sokrati ishte i bindur se asnjë i padenjë nuk duhej të kalonte në përpjetësi! Jo se ashtu dëshironte ai, por sepse ashtu urdhëronte vullneti hyjnor. Ata e vështroni me keqardhje për veten, me grimasa lutëse, thua se Sokrati ishte vetë Shën Pjetri me çelësin e rëndë e magjik të Parajsës në duar. Për vete Sokrati besonte me gjithë shpirt se do të kalonte në përjetësi. Jo se ishte filozof e Platoni thoshte se vetëm filozofëve u takon përjetësia, jo. Shumica e filozofëve këtu nuk janë gjë tjetër veç tregtarë dokrrash, që nuk të thonë as edhe një fjalë pa i paguar, madje, paraprakisht. Janë frymorë që, në vend t’i ndriçojnë, i qorollisnin njerëzit, duke i zhytur në një errësirë më të keqe se padija. Atij, mendonte, i takonte përjetësia sepse, së pari, kishte bërë një jetë ndershme. As të holla u merrte nxënësve as dredhi u mësonte por vetëm të arsyeshmen dhe urtësinë. Se urtësi e trimëri për të ishin e njëjta gjë, ushqenin njera – tjetrën. Dhe qysh u bënë të mirë gjithata nxënës të një mësuesi të keq siç na dalkesh sipas pulastreni Anitos? Po: “Rrite gjarpërin, të të hajë kokën!”.

“Dëshmi se mundimet e mia nuk shkuan humbur a nuk ju duhet fakti se shumë bashkëqytetarë që kërkojnë virtutin, por edhe shumë të huaj, me mua kërkojnë së pari të takohen e shoqërohen? Kujt i dedikohet fakti që, ndërsa të gjithë e dinë se nuk kam shumë të holla që t’ ua kthej, megjithatë, kanë deshirën të më dhurojnë diçka? Përsëri faktin që, ndërsa askush nuk më kërkon t’ ia shlyej bamirësinë, shumë rrëfejnë se më kanë borxh mirësi?” 2). “Të duket, pra, e çuditshme që, ndërsa në gjithë veprimtaritë e tjera, më të mirët jo vetëm nuk kanë të njëjtën pafatësi, por u bëhen nderime më të mëdha se te tjereve, unë, që disa më cilësojnë më të mirin përsa i përket së mirës më të vyer tek njeriu, arsimi, pikërisht për këtë shkak përndiqem gjyqësisht prej teje dhe gjendem përballë dënimit me vdekje?” 3).

U mbush me frymë dhe vazhdoi:

Ju çarmatosa të dyve atje, ti Anitos, poetuc, ish nxënësi im, dhe ti, Melit, politikan e regjës lëkurash! Ju çarmatosa si kundërshtarët në fushë e betejës, ku u shpëtova jetën gjeneral Alkiviadit dhe një Ksenofoni, që ka emrin e historishkruesit. Po trupi gjykues nuk kishte veshë të dëgjonte, madje, më vuri përballë Kritiasin e fuqishëm, i fuqishëm më shumë si pushtetar sa sa si gojëtar. Kurse unë nuk pranova Fjalë-mbrojtje të shkruar, as nga mendja e dora mjeshtërore e dikujt. Jo se nuk ma mbushnin mendjen, por e quajta të panevojshme, gati burokraci. E njerëzia do të thoshnin se Sokrati, që mbajti edhe disa fjalë publike, do të lexonte ashtu një fjalim të porositur, të blerë, edhe sikur atë të ma bënin falas. Nuk ma merrte mendja, o dashamirë, që puna të shkonte deri atje sa të më jepnin helmin e bekuar. Ndokush më qorton edhe tani pse u tregova i çiltër dhe nuk mora masa të tjera, qofshin këto edhe shenja pendimi të rremë ose lajka. Nuk mund të sillesha ndryshe, nuk di mjeshtëri të tilla, nuk i mësova dot. Dhe u besova llomotitjeve për lirinë e mendimit…

Vërtet, Melit, përse kërkove të rrjepësh edhe lëkurën e Sokratit? Po ti, dështaku Anitos, mendove se do të pasuroje krijimtarinë me një tragjedi të gjallë – vdekjen e Sokratit?

E di, o zotërinj gjykatarë, që nuk ma falni qëndrimin që mbajta ndaj gjeneralëve dikur. Edhe atë sjellje pagova tani që gjetët rastin. Atëhere më erdhi radha të drejtoja Kuvendin e Athinës dhe nuk u tuta pse kisha përballë shumicën, iu kundërvura manipulimeve të Tiramenit, u përballa me oligarkët që hynë të armatosur të na diktonin vullnetin e tyre. Unë e kundërshtova dënimin me vdekje për gjeneralët fitimtarë në betejën kundër spartanëve, por që lanë pa mbledhur nga deti kufomat e të vrarëve, gjë që ishte e pamundur për shkak të dallgëve. E kundërshtova dënimin e rëndë se nuk ishte i drejtë. Kjo ndodhi në në vitin 406 P. E. R. Kurse tani, për veten time, nuk e kundërshtova shumicën, pranova dënimin me vdekje si shprehje e vullnetit të saj. Vendosi vota e shumicës. Dhe jo se nuk i bihet murit me kokë, siç thonë, por u binda sepse respektoj ligjin, shtetin ligjor. Ndryshe, si do të mbahet në këmbë qytet shteti ynë dhe demokracia? Quamëni, në daçi, dëshmor të demokracisë, por mos e shpërdoroni për qëllimet tuaja shprehjen “Në emër të popullit”. Se populli shpesh bën gjumë të thellë, nuk di gjë, ose është i llahtarisur.

U duk se në gjyq gjithçka u zhvillua në rregull. Secili hidhte votën në kuti. Votimi u përsëdyt, sepse peshorja mbeti pezull. Po nga ta dimë se në votimin e dytë disa nuk u cytën e morën mitë nën dorë? Nga ta dimë edhe se kur merrnin paraprakisht shpërblimin si mëditje, nuk u kishin pëshpëritur në vesh qysh ta hidhnin votëzën, që ishte një rrotkë me vrimë? Íuk kishte fakte por vetëm hamendonte rreth mundësisë së ndotjes së ndërgjegjes apo të kutisë së votimit, të ndryshimit të përfundimeve nga prestigjitatorët e stërvitur. Pastaj, ku e mësuan drejtësinë e madhe përfaqësuesit e lloj – lloj fiseve, që zgjidheshin me short e me këmbim përvit, madje një herë në gjashtë muaj? Á mund të vendoste për fatin e një njeriu mendjenditur një rritës derrash? Në fazën e dytë të votimit, brenda po asaj dite, u shtua numri i rrotkave me vrimë. Dhe në anën tjetër të peshores, krahas “kokëfortësisë”, rëndoi edhe shpërfillja e tij ndaj vdekjes.

“Një vdekje ka njeriu” – mirë e the, Sokrat. Por, përpara vdekjes, kemi një jetë, o Sokrat. Po, një jetë ka njeriu, por edhe pema, miza dhe vetë toka ku bujtim. Puna është ta pranojmë, madje, ta caktojmë vetë vdekjen kur ajo na takon. E ta përqafojmë si një mikeshë të vjetër. Sepse t’i e pranove atë pa të takuar, pa e merituar, përkundrazi. Kjo na bën të çmendemi, na vdes me zor. A nuk mund të ishe ca më i butë me ne të tjerët? Mirë, le të mos na jepet përjetësia e shumëlakmuar, por të paktën, mos na shiko si keqbërës të rëndomtë. Njerëz prej mishi e gjaku jemi (harruam kockat!) nuk jemi gjysmë perëndi e aq më pak perëndi. Perënditë e Olimpit nuk i pamë, por ti je shkëmbi i gjallë olimpik. Na i fal dobësitë, o Sokrat.

Sokrati, si të kishte kuptuar mendimet e tyre, tha: “Mos u ligështoni, hej burra!”. Ndërkohë ziente përbrenda kur mendonte se plot monedha kallpe donin të kalonim për flori safi. Mëtonin që edhe çorapet e palara të tyre të ruheshin e të vitrinoheshin në muze. Madje, edhe pordhët që lëshonin udhës a nëpër tubime, të ruheshin si muzikë hyjnore për pasardhësit. E ai nuk i fiksoi kurrë në pergamenë mendimet e veta, ashtu si zogu që nuk don t’ia dijë sa këngë lëshon në ajër tek shkon. Nuk e hëngri meraku ç’do të bëhej me filozofimet e tij më pas. Aq më pak kërkoi sekretarë e kësisoj siç bënin ca kolegë që u kishte hipur mendja mbi flokët. Veçse të gjitha mendimet ia kishin shënuar: Platoni në gjyq, Kritoni e Fedoni më pas nëpër bashkëbisedime, deri në buzë të varrit. I prisnin nga goja e tij fjalët si vezën e artë të gjysmagjelit në pëllëmbët e hapura. Ato do t’ ia përcillnin nesër Athinës. Do t’ i lexonin dhe ata që e dënuar me ligësi. Ishte gjithësesi një ngushëllim për plakun. U ishte mirënjohës djelmoshave. Por këta, miq të vërtetë, besnikë deri në fund, edhe pse kaq afër, tani i dukeshin të largët, gati jetimë. Jetime i ngjante edhe Athina, fatkeqë banorët e saj. Athinasit, që besonin se ishin të lindur për t’u ndriçuar vetëm nga mesazhe të epërme, hyjnore.

Nata po rrëshkiste mbi male dhe ai ende nuk kishte mbyllur sy. Dialogu e kishte lodhur, por vazhdonte të mendonte. Pyeti dhe mësoi se anija e dërgatës së kultit të shenjtë ishte kthyer nga Dilosi. Deti ishte qetësuar dhe ajo, më në fund, u kthye. Ditët e pritjes i kishin krijuar një lloj ankthi. Jo ankthin se po afronte dita për t’ u ndarë nga kjo botë, por pse po vonohej anija! Donte të merrte sa më shpejt fund kjo farsë. Nuk i kishte pëlqyer kurrë komedia. Jo se dikur e përqeshi aq rëndshëm e pa të drejtë Aristofani, por se komedia i duhej si një gjellë për gra. Donte tragjedinë dhe përlavdëronte Homerin. Tragjedia ishte krijuar për burrat.

Sokrati mbante në dorë kupën me helm dhe e pyeti shërbestarin a e kishte trazuar mirë. “Trazoje edhe një herë”, i tha, që të bindej. Një njeri me të tillë gjakftohtësi nuk mund të quhej normal.

E kishin shtyrë dy javë ekzekutimin, jo për hir të Sokratit por për nder të Apolonit.

Përse nuk më ekzekutuat në piskun e festës së Dilosit, apo donit të ruanit të dlirë pamjen për sytë e drétëshkurtërve?

Vërtet, o Apolon, atje ku je e nëse je, a të duket përsëmbari vrasja e një burri si unë nga turma që mëton se është kampione e qytetërimit? A nuk është kjo një vrasje idioteske për Athinën, për ty vetë dhe për diellin që ndriçon botën? Harruam lehtë se ti e soji yt olimpik jeni farë njeringrënëse, keni fytyrë njeriu por kjo është vetëm një maskë përbindshash.

Po ti, o perëndesha mbrojtëse e qytetit, Athinaja me peshoren e artë në dorë, nuk pate kohë të shikoje atë panair marrëzie? Ñër Orestin mëmëvrasës gjete kohë e rast ta mbroje nga mëria e Apollonit, por tani mbase the se nuk ia vlente të merreshe me një plak si unë. Të merreshe, të merreshe jo me mua por me drejtësinë që thua se mishëron.

Mos nuk ishin të kënaqura zotat e Zeusi prej meje, se nuk u bëra më tepër flijime (që, gjithësesi, nuk ishin më pak se ato të mjaft qytetarëve të nderuar) e ndaj sot më duan kurban mua vetë? Nderimin njerëzor ju e matkeni me sasinë e gjakut që derdhet nëpër blatime. Gjykatarët dhe paditësit thanë se ju vura në dyshim, o zota të gjithëfuqishme, dhe unë i kundërshtova për hir tuaj (mbase dhe për hir të së vërtetës). Kurse ju më tradhtuat… Për besë, ndoshta këtu paditësit kishin ca të drejtë.

Nata po tërhiqej dhe mendimi i Sokratit bëhej më i kthjellët:

Tani nuk kam kohë të pendohem. E përse, pse bëra jetë të ndershme? Sokrat isha, Sokrat jam e Sokrat do të mbetem. Por ju, po vijuat kështu, vetë njerëzia do t’ ju zbresë nga froni.

Më thanë se prirem ndaj diturisë së lartë, se dua të hyj në sfera të ndaluara për vdekatarët, por them se një jetë nuk isha më shumë se një mësues fshati, që e di mirë se, sado shkolla të hapen, populli ka gjithnjë nevojë për abetare. Populli them, jo thjesht e vetëm fëmijët e klasës së parë. Më damkosën si mendjemadh, duke më e ngatërruar edhe me sofistët. Por e dëgjuat dhe vetë, o burra athinas, se vetë fatthënësi i Delfit ka thënë se jam më i dituri i njerëzve, që unë nuk e besoj se jam vërtet. E kur thashë “Kam vetëdijen e të pamësuarit tim”, e besoja dhe e besoj. Se qysh u futka në kaplloqen e një njeriu gjithë gjithësia? E tërë Athina e di thënien time “Di një gjë: që nuk di asgjë”. Dhe, nëse dua ende të jetoj, më tepër për hulumtimet e mia them.

Më hidhëruat e më helmuat, por mos kujtoni se po largohem nga kjo botë pa i shijuar të mirat e saj. Askush nuk e jetoi jetën më mirë e më këndshëm se unë. Pata privilegjin të merrem me atë që dëshiroja: diturinë dhe filozofimin. Gjysmën e athinasve i pata miq. Shëtisja në Agora por edhe lëndinave deri përtej në Ilisia e Qifiso, mes gjelbërimit e freskisë, vetëm apo me djelmosha të hijshëm. Shijova verërat dhe mjaltët e Atikës, por ju e dini sa i përkorë isha: nuk e tepërova dhe nuk u deha kurrrë në simpoziumet ku të tjerët villnin poshtë tyezës. Dhe nuk jam mosmirënjohës ndaj teje. Të falënderoj, Athinë, për gjithë sa bëre për mua. E nuk bëre pak. Shërbimet e tua ndaj meje ishin më të mëdha nga dëmi që po pësoj. Isha qytetar me të gjitha të drejtat. I nderuar, edhe pse thashethemnaja më rrethonte si mjegulla e mëngjesit. Por dielli i së vërtetës e treste shpejt mjegullën dhe unë ecja me kokën lart. Më ngrite edhe në ofiqe, që të drejtoj e të gjykoj për punët e përbashkëta. Më dhe mundësinë të mësoj e stërvis një varg djelmoshash që u bënë krenaria jote. Ti ishe dashuria ime më e madhe, pas filozofisë. U përpoqa të gdhend e lëmoj një nga gurët e faltores sate. Faleminderit, Athinë, mëma dhe njerka ime!

Athina nuk matej me sasinë e njerëzve të saj, me sa ishin pro e sa kundër. Nuk donte të mendonte për ata që i bënë keq, por dukej se nuk i kishte larë ende hesapet me ta:

Nuk ma falët pse isha një këmbëzbathur që arrita të hyjnë sallonet tuaja, madje, disa e kishin dhe e kanë për nder për afërsinë e miqësinë me mua. E nuk thatë asnjë fjalë për Aspasinë, gruan e Perikliut, që ky e mori nga rruga dhe ajo shkroi mjaft fjalime të tij. Ishte heterë, grua publike por e zonja, dhe unë kisha miqësi të çiltër me të. Nuk e shaj as atë as të tjerat, madje, i kam vlerësuar më shumë se ca që shkojnë bëjnë qejf me to e pastaj pështyjnë. Pyesni më mirë Teodotën për këtë gjë. Ato nuk dinë të shtiren, të dalin me dy fytyra, madje, përpiqen të zbusin natyrat tuaja të egra.

Duke dënuar Sokratin, kundërshtarët e tij kishin dënuar Athinën, që do të paguante haraç për shumë kohë.

Ishte bir i një mamie dhe një mermergdhendësi. Për veten thoshte se ishte mami e mendimeve të të tjerëve. I ndihmonte që mendimet të lindnin me më pak dhimbje. Mësoi mjeshtërinë e babait, por nuk mendoi përmendore për veten. Gdhendi për të tjerët. Gdhendi dhe koka plot gdhënj. Dhe atje lart, mbi kapitelet e Partenonit, është edhe një skulpturë e tij, e periudhës kur ushtroi profesionin e babait. Anonime, por e dinë ata që lartuan faltoren.

…Zjarri përdhe ishte shuar. Miqtë nisën të dremisin, kur nga gryka e shpellës nisi të shquante qielli blu i Atikës. Atëhere Sokrati u ngrit e tha:

“Le të bëjmë detyrën tonë, të pijmë me fund kupën për shëndetin e drejtësisë!”.

1,2) citohen sipas librit “Apologjia e Sokratit” i Platonit.

3) citohet sipas librit “Apologjia e vërtetë e Sokratit” i Kosta Varnalit.

Përkthimet janë të autorit të rrëfimit /albertvataj.com/

Eposi i Sanxhakut – ”Këto këngë rrjedhin nga koha e dyndjes së sllavëve në Ballkan dhe ruajnë ende kujtimin e luftërave të vjetra të ilirëve ose shqiptarëve kundër sllavëve..”

0

Këto  këngë  «rrjedhin  nga  koha  e  dyndjes  së  sllavëve  nëpër  Danubin  e  Poshtëm  në Ballkan  dhe  ruajnë  ende  kujtimin  e  luftërave  të  vjetra  të  ilirëve  ose  shqiptarëve  kundër sllavëve  që  u  dyndën  në  kohën  rreth  vjetëve  700 – 800».  Këto  këngë  janë  ndër  eposet  e fundit  aktive  në  Evropë  në  fillim  të  këtij  mijëvjeçari  dhe  me  të  drejtë  thuhet  se  e  kanë vendin  në  arealin  e  epikës  botërore. 1)

Epikologu gjerman M. Lambertz (1958)

Shkruan: Ismet Azizi

Këngët shqiptare të Eposit të Kreshnikëve janë cikël këngësh epike heroike legjendare. Ato radhiten ndër shtyllat më të rëndësishme artistike të kulturës shpirtërore të shqiptarëve. Eposi i Kreshnikëve është jehonë poetike disa shtresore e jetës së përbashkët (sh.VI-VIII), por edhe e konflikteve disa shekullore ndëretnike, e kacafytjeve dhe e përgjakjeve ilire-shqiptare me ardhësit sllavë të jugut në Iliri (Ballkan). Nga ardhja e tyre e deri në shekullin XIV, sidomos në shekujt XIII-XIV, ky konflikt është acaruar dhe zgjeruar, siç thotë historiani A. Buda (1986), në kohën e forcimit të pushtetit feudal qendror serb të dinastisë së Nemanjiqëve. Edhe epikologu gjerman M. Lambertz (1958) pajtohet se këto këngë «rrjedhin nga koha e dyndjes së sllavëve nëpër Danubin e Poshtëm në Ballkan dhe ruajnë ende kujtimin e luftërave të vjetra të ilirëve ose shqiptarëve kundër sllavëve që u dyndën në kohën rreth vjetëve 700-800». Këto këngë janë ndër eposet e fundit aktive në Evropë në fillim të këtij mijëvjeçari dhe me të drejtë thuhet se e kanë vendin në arealin e epikës botërore. 1)

Nuk janë të panjohura këngët e kreshnikëve të cilat u kënduan jo vetëm te Shqiptarët por që u bartën edhe te boshnjakët. Në përhapjen e këngëve epike, te Boshnjakët ndikuan lahutarët e Sanxhakut siç ishin Avdo Megjedoviq, Salih Uglla (Uglanin), Murat-agë Kurtagaj (Kurtagić) Husë Qorri Husoviq (Ćor Huso Husović), Ashir Qorraj (Ćorović), Kasum Rebronja, Xhemail Arnautoviqi, Ibro Musiqi, Xhyl Bahu (Bahović) etj. Në Amerikë, në Universitetin e Harvardit, Milman Parry, për disa vite rresht ka botuar libra (1933, 1934 dhe 1935), kryesisht të letërsisë gojore të traditës myslimane-boshnjake. Milman Parry-it i është bashkuar edhe Albert B. Lordi dhe së bashku kanë mbledhur materiale jo vetëm në Sanxhak por edhe në Bosnjë e Hercegovinë. Te ne në Kosovë dhe Shqipëri, përveç profesorit Zymer Neziri nga Instituti Albanologjik i Prishtinës, i cili ka ngritë zërin për ndriçimin dhe përmirësimin e gabimeve që ka bërë Universiteti i Harvardit, përpjekje tjera nuk ka pasur .

Në këtë analizë po i paraqesim dy lahutarët më të famshëm të cilët ndikuan në përhapjen dhe kënduan këngë epike në Sanxhak, Avdo Megjedoviqi dhe Salih Uglla (Uglanin),

Eposinesangjak

Avdo Mexhedoviqi (nga fshati Obrov në afërsi të Bijello Poles,2 1875-1953) ishte një këngëtar lahutar nga Mali i Zi. Mexhedoviqi është një nga poetët epik më të mëdhenj të Sanxhakut por edhe më gjerë. Poema e tij epike “Martesa e Mehë Smailagiqit” e cila ka 12.311 vargje, aq sa kanë së bashku Iliada dhe Odisea.3 Shkencëtari amerikan Milman Parry, studiues dhe profesor në Universitetin e Harvardit në gjysmën e parë të shekullit të XX, Avdon e ka quajtur “Homeri ballkanik”.

Duhet theksuar se Mexhedoviqi nuk ka vijuar as shkollën fillore. Në moshën madhore ka shërbyer nëntë vite në ushtrinë osmane. Gjatë kësaj kohe zotëroi mirë gjuhën osmane dhe atë turke kurse në Selanik përfundoi shkollën e oficerëve të marinës. Pas përfundimit të shërbimit ushtarak është kthyer në Obrovë, në vendin e tij të lindjes, ku hapi një fermë dhe punoi në dyqanin (mishtore) familjar në Bijello Pole. Me lahutën u mishërua që në fëmijërinë e hershme ndërsa aftësinë e ekzekutimit e mësoi nga babai i tij Huseini, i cili ishte një lahutar i shkëlqyer dhe më i njohuri i asaj kohe. Në sajë të talentit të jashtëzakonshëm dhe aftësisë që posedonte, me kalimin e kohës arrin të bëhet këngëtari dhe lahutari më i kërkuar në trevën e Sanxhakut dhe më gjerë.

Hulumtuesi i njohur i krijimtarisë epike ballkanike Milman Parry4, gjatë vitit 1935, regjistroi në pllakë speciale fonografe me 80.000 vargjet epike të Avdo Mexhedoviqit. Në bazë të këtyre studimeve Parry ka shpikur teorinë moderne të letërsisë gojore dhe homerologjinë moderne. Lordi Albert Bates, gjithashtu profesor në Universitetin e Harvardit, vazhdoi punën për mbledhjen e krijimtarisë epike nga viti1950 deri më 1951 dhe regjistroi edhe 18.000 vargje të Avdos. Në këtë mënyrë është kompletuar një koleksion mbresëlënës prej rreth 100.000 vargjeve të Avdo Mexhedoviqit.5 Mexhedoviqi i ka rrëfyer Perry-it se “të parët e tij kanë ardhur para 200 viteve nga Nokshiqi apo Nikshiqi,( nga inqizimi i dobët nuk dëgjohet mirë për cilin vend bëhet fjalë saktësisht). Ata kanë dyshuar në identitetin e tij, por nuk u ka shkuar mendja se ai mund të jetë shqiptarë. Profesori Perry një vit ka qëndruar në Beograd për ta mësuar gjuhën serbe. Perry ka qenë bartës i projektit, ndërsa Lordi ka qenë asistent i tij. Profesori e mësoi serbishten por gjithnjë duke menduar se kjo zonë është sllavo folëse” – thotë mes tjerash prof. Zymer Neziri..

Avdo nuk ka lënë vargje në shqip, por fjalë po. Neziri potencon se kur është përgatitur poema “Martesa e Mehë Smailagiqit” (Zhenidba Smajlagiq Mehe), poema më e gjatë me mbi 12 000 vargje, kanë hasë në fjalë të cilat nuk i kanë kuptuar, atëherë është kërkuar ndihma e Qamil Sijariqit, i cili i ka përkthyer fjalët shqipe.

I panjohur dhe i papranuar, Avdo Megjodoviqi vdiq në vendlindjen e tij Obrovë në vitin 1953. Sulejman Zatriqi në vitin 2011 ka prodhuar emisionin filmik për jetën dhe veprën Avdo Megjedoviqit. 6

Ragip Sijariqi, nga fshati Shipovicë, në të cilin fshat me lahutë është kënduar nëpër ndenja dhe janë treguar tregime sipas traditës në kontuinintet nëpër gjenerata dhe në kohën e Avdo Mexhedoviqit janë mbajt edhe gara për lahutarë. Duke folur për lahutarin Xhyl Bahon (Bahović), thotë: “Lahutë në Sanxhak mos kërko, sepse pothuajse çdo shtëpi ka dhe i ruan si hajmalitë. Ato ruhen në vende të veçanta, në ballë të oxhakut në rafte me libra të vjetra dhe të shenjta”.

Në Peshter, të gjithë banorët i punojnë me mjeshtri dhe dashuri lahutat me të cilat ekzekutojnë shkëlqyeshëm këngët e “reja dhe të vjetra”. Në kontekst të këtij referimi potencoj se në shkurt të viti 2005 në Velepole të Tutinit kam prezantuar në një këndim epik boshnjak, në një shfaqje lokale në të cilën, me programin e tyre morën pjesë lahutarët popullor dhe këngëtarët e këngëve heroike, duke ekzekutuar me kavall dhe duke kënduar këngë “Dy nga dy”, edhe at vetëm meshkujt- sipas melosit të vjetër peshteras ( shqiptar v I. A).7

Avdo Mexhedoviqin në Bihor8 të gjithë e kanë njohur dhe me dëshirë e ka dëgjuar tërë popullsia e Sanxhakut – nga Bijelo Pola deri të Pazari i Ri. Në fshatra, posaçërisht në dimër, janë organizuar ndeja. Njerëzit janë tubuar nëpër oda në shtëpi të familjeve imune ku vinin lahutarët dhe ku këndohej edhe deri në mëngjes. Më së shumti janë tubuar në fshatrat Shipovicë, Godijevë (në shtëpitë e Sijariqëve), në Koritë (në shtëpitë e Mekiqëve, Mehajve dhe Alihoxhajve), në Cërhal, Dashqarijekë, Vrbicë, në disa fshatra të Rozhajës, Tutinit dhe Senicës.

Bazë e tematikës epike e këtyre këngëve kanë qenë këngët për luftërat e këngëtarëve të Plavës e Gucisë për ruajtjen e integritetit gjeografik dhe kulturor, lirinë dhe të drejtat për pavarësi. Pra, në mesin e dytë të shek. XIX dhe gjatë shek. XX, posaçërisht në lidhje me ngjarjet nga viti 1912 dhe deri në Luftën e Parë dhe të Dytë Botërore.

“Oj qikë me fistan të bardhë! Inshaallah peshterasit vijnë me të marrë”!9

Peshteri prej kohësh ka qenë çerdhe dhe thesar i lahutarëve. Deri në fund të shekullit të XVII ky rajon është karakterizuar me homogjenitet etnik, të cilin më vonë do të ndërpresin vendosjet gjithnjë e më të shpeshta, trazirat dhe migrimit masive. Migrimet janë intensifikuar veçanërisht pas formimit të Sanxhakut të Pazarit të Ri (1877), gjegjësisht pas shkëputjes së tij nga Vilajeti i Bosnjës dhe bashkimit me Kosovën. Kështu, rezulton në Peshter përzierja e kulturës lokale dhe shpirtërore me atë të të ardhurve nga Hercegovina, bregdeti malazez dhe nga muhaxherët tjerë boshnjak që arritën nga vendet e okupuara nga Serbia në vitin 1878.

Kjo lëvizje e popullsisë ka shënuar ndikim të madh në fushën e kulturës gojore epike që gradualisht depërtoi në shtëpitë e popullsisë lokale shqiptaro-myslimane. Prandaj është i justifikueshëm vlerësimi i Husein Bashiqit: “Nuk ka pothuajse trevë në vendin tonë në të cilin në një hapësirë kaq të vogël të ketë ndodhur depërtim më intensiv i shprehjes shpirtërore të shumë popujve ” (boshnjakëve, malazezëve, serbëve dhe shqiptarëve).

Peshterasit në shaka por shpesh edhe me përbuzje, për disa lahutarë të cilët kanë qenë në gjendje jo të lakmueshme ekonomike, kanë përdorë një thënie të njohur: „Takum pasha, hall magjupi“ (I veshur si Pashë, ndërsa gjendja ekonomike e familjes shumë e keqe).10

Salih Uglla (Ugljanin) (1849-1945) ose „Salih Peshteri“ është nga fshati Ugëll (Ugao) të Peshterit. Siç është deklaruar vëllazëria e tij, ai është me prejardhje nga fisi Kelmend i besimit katolik. Nga ana e nënës ai rrjedhë nga Gucia. Me lahutë dhe këndim ka filluar të merret nga mosha 15 vjeçare kurse mësimet i ka nxënë nga Husë Qorri Husoviq nga Kollashini, nga peshterasi Hamzë Alibasha nga Suhodoli dhe nga Huzeir Baliq – Huzbalia nga Dobri Dubi, gjithashtu lahutar i këngëve kreshnike.

Uglla ka filluar herët të merret me shitblerjen e kafshëve në Selanik dhe Shkodër. Në bazë të incizimeve të Milman Parry (The Milman Parry Collectionof Oral Literature), mësojmë se rreth vitit 1908 ka shkuar të jetoj në Pazarin e Ri. Aty u bë pronar i një Hani dhe e mbajti në posedim deri në fillim të Luftërave Ballkanike 1912/13. Sipas Prof. Dr Zymer Neziri11 Uglla ka qenë edhe pjesëmarrës në luftën për mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë.

Në fshatin Uglla sipas tij kanë qenë 70 shtëpi të fiseve ilire katolike-myslimane (Uglla, Hukiq, Bibiq, Martinoviq, Zahiroviq, Zukoviq, Plakiq, Kurbasheviq, Arslanoviq, Seferoviq etj.). Me lahutë ka kënduar Ramë Zuka (Ramo Zukov) i cili është mësuar gjatë qëndrimit të gjatë në Bosnjë. Vlerësimet e disa hulumtuesve, kanë qenë krejtësisht tendencioze dhe jo të sakta që kishin për qëllim ta klasifikonin Ugllën si lahutar të nivelit mesatar (M. Murko, Albert B. Lord, Gesemann, A. Schmauss dhe Rajko Medenica).12 Këtë e vërteton edhe prof. Zymer Neziri, i cili thotë: “Salih Uglla nuk qëndron nën hijen e Megjedoviqit, është shumë i madh, madhështor, këtë e kanë bërë shkencëtarët serb me qëllim të ngritjes së Avdo Mexhedoviqit, të cilin me çdo kusht janë munduar ta paraqesin si sllavo-boshnjak, me qëllim që të mohojnë eposin shqiptarë në Sanxhak”.

Prof. Neziri përshkruan edhe bisedën të cilën e ka zhvilluar Profesori nga Harvardi, me S. Ugllën, i cili dëshmon para tij përkatësinë e tij etnike shqiptare, duke ia përshkruar shkuarjen e tij të parë te familja e gruas së tij të dytë e cila nuk ishte shqiptare. Para këtij rrëfimi, i cili është i incizuar dhe ruhet në Harvard, profesori amerikan kupton se ka të bëjë me një popull i cili nuk është sllav, e që vetëm rastësia i ka bërë të ngjashëm dhe jetojnë së bashku në këto treva. Pas kësaj ngjarje profesori e porositë asistentin e tij që të vazhdojnë studimet për shqiptarët.13  

Salih Ugljanini tregon se shumë lahutar kanë ushtruar dhe kanë arritur të bëhen të mirë falë “shortimit” dhe duke dëgjuar të famshmin dhe të verbrin në njërin sy, Qorr Hysën nga Kollashini, i cili ishte musafir i përhershëm në fshatrat e Peshterit.14 Në vitin 1953, prof. Beliq nga Beogradi ka bërë marrëveshje me Kembrixhin për botim të këngëve. Lordi, siç ka shkruar parathënien e librit , e ka dërguar dorëshkrimin në Beograd por Beliq ka hequr 10 rreshta, pjesën ku bëhet fjalë për lahutarët dygjuhësor- bingual.

Prof. Neziri, bazohet në katër pika në shpjegimin e prejardhjes shqiptare të Avdo Megjedoviqit: 1. plisi, të cilin nuk e mban ndonjë etnitet tjetër përveç shqiptarëve; 3. fjalët shqipe që i përdorë në këngët e tij epike; 3. deklaratën e tij para profesorit Perri kur thotë se ne rrjedhim nga gjaku i Ferizit, jo Ferizoviqit (citoj: “Mi poticemo od krvi Ferizi”), dhe 3. sintaksa e tij./Radiokosovaelire

1 Prof. Dr. Zymer Neziri, Instituti Albanologjik i Prishtinës, Eposi i Kreshnikëve: Monument i Trashëgimisë Kulturore Shqiptare. Përpjekje për Përhatitjen e Dosjes për UNESCO. Ligjëratë në Këshillin e Evropës, më 8 dhjetor 2010, Prishtinë

2 http://www.danas.rs/dodaci/sandzak/zasluzujemo_bogat_kulturni_zivot.42.html?news_id=220920

3 http://www.bosnjaci.me/historija/avdo-mededovic-1875-1953/

4 https://en.wikipedia.org/wiki/Milman_Parry

5 Lord, Albert Bates (1960), The singer of tales, Cambridge, Mass.: Harvard University Press

6 http://www.bosnjaci.me/historija/avdo-mededovic-1875-1953/#prettyPhoto

7 Alija Xhogoviq,http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf faqe 132

8 Masakra e Bihorit, http://2lonline.com/category/rrotull/article-page.php?id=11341

9 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf faqe 152

10 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf faqe 152

11 https://sq.wikipedia.org/wiki/Zymer_Neziri

12 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf

13 http://pds.lib.harvard.edu/pds/view/2588062?n=1&printThumbnails=no

14 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf