A ju ka ndodhur të shihni një fytyrë në një prizë elektrike, të dalloni dy sy në pllakat e banjës apo të mendoni se një njollë në mur ngjan me një figurë njerëzore? Ky fenomen është më i zakonshëm nga sa mund të mendoni dhe ka një shpjegim shkencor: quhet pareidolia.
Në psikologji, pareidolia përshkruan mënyrën se si truri ynë dallon forma dhe figura të njohura në objekte të zakonshme apo pamje të rastësishme, edhe kur ato nuk kanë asnjë lidhje reale me atë që mendojmë se po shohim.
Pse truri ynë sheh fytyra aty ku nuk ka?
Shkencëtarët shpjegojnë se truri i njeriut është veçanërisht i ndjeshëm ndaj fytyrave. Ai është në gjendje të dallojë shumë shpejt elemente që ngjajnë me sytë, hundën dhe gojën, edhe kur këto janë thjesht pjesë e një objekti të pajetë.
Një studim i botuar në revistën shkencore Nature Communications në vitin 2020 tregoi se objektet që ngjajnë me fytyra fillimisht përpunohen nga truri në mënyrë të ngjashme me fytyrat e vërteta. Brenda rreth 250 milisekondash, truri e përpunon më tej informacionin dhe arrin t’i dallojë më qartë këto forma nga fytyrat reale.
Kjo do të thotë se, kur një prizë elektrike na duket sikur ka sy dhe gojë, nuk po shohim një fytyrë të vërtetë. Truri ynë po përpiqet t’u japë kuptim formave që percepton.
A është normale të shohim figura në objekte të zakonshme?
Po. Pareidolia e fytyrave është një përvojë e zakonshme njerëzore dhe, kur bëhet fjalë për forma që shfaqen në objekte reale, zakonisht nuk është shenjë e ndonjë çrregullimi psikologjik.
Edhe studimet e publikuara në revistën Psychological Science kanë vënë në dukje lidhjen e këtij fenomeni me mekanizmat e trurit që përpunojnë fytyrat dhe sinjalet e vëmendjes shoqërore.
Megjithatë, ekziston një dallim i rëndësishëm mes të dalluarit të një fytyre në një objekt dhe përjetimit të figurave sikur ato të ishin realisht të pranishme, pa një burim të jashtëm të identifikueshëm. Nëse përvoja të tilla shfaqen papritur, përsëriten vazhdimisht ose shkaktojnë shqetësim, këshillohet të kërkohet ndihma e një profesionisti shëndetësor.
Pra, herën tjetër kur t’ju duket sikur priza elektrike po ju vështron apo se pllakat formojnë një fytyrë, mos u habisni. Mund të jetë thjesht pareidolia, një shembull interesant i mënyrës se si truri ynë interpreton botën përreth dhe përpiqet të gjejë kuptim edhe në format më të zakonshme.
