Në historinë e rezistencës shqiptare në Kosovë, emri i Azem Galicës lidhet me qëndresën e armatosur kundër pushtetit serb dhe me rrëfime të shumta që janë përcjellë brez pas brezi. Krahas ngjarjeve historike të dokumentuara, në kujtesën popullore kanë mbetur edhe tregime për mënyrën se si ai dhe bashkëluftëtarët e tij dyshohet se i trajtonin personat që konsideroheshin spiunë ose bashkëpunëtorë të armikut.
Një nga këto rrëfime, që qarkullon në formë gojëdhëne, flet për një ndëshkim të veçantë: prerjen e veshit, me qëllim që personi të dallohej publikisht si i dyshuar për spiunazh.
Çfarë tregon gojëdhëna?
Sipas një rrëfimi popullor, një person i dyshuar për spiunazh ishte dërguar për të kryer një atentat ndaj Azem Galicës. Gojëdhëna thotë se, pasi dyshimi u zbulua, ai u ndëshkua duke iu prerë njëri vesh.
JA RREFIMI:
“Qeveria serbe angazhoi njerëz, spiunë e konfidentë, për ta përcjellë çdo lëvizje të Azemit. Ajo, si zakonisht, përdorte metoda të ndryshme për t’ia arritur qëllimit. Tradhtia ishte zakon i lindur i Serbisë. Këtë e dëshmon edhe vetë naçallniku, i cili kur zihet ngushtë nga kaçaku Mehmet i thotë:
Kështu u provua edhe me Azem Bejtë Galicën. Një spiun të regjur, Hajdin Muhaxheri, e dërgojnë në Galicë kinse për t’u shkruar në çetë si i ikur nga burgu i Mitrovicës. Kur vjen në kullë, Azemit i duket i dyshimtë. I porosit dy shokë që ta kontrollojnë. Ata ia gjejnë një revole, një thikë dhe një sasi helmi. E dërgojnë në malin Zabeli i Vakafit dhe kur e rrahin mirë tregon se është i porositur nga Ceroviqi për ta likuiduar Azemin. Për këtë vepër i kishin premtuar shumë. Kur e sjellin në kullë e gjejnë Azemin duke u rruar. Si e merr vesh kush ishte ai, Azemi çohet në këmbë dhe me briskun e rrojës ia pret veshin e djathtë duke i thënë: “Shko tregoj Ceroviqit dhe këtë vesh ke me e mbajtë gjithë me vete, në xhep, se po të takova e nuk e pate do të të vras krejt”. Thuhet se derisa ka vdekur Azemi, ai nuk ka guxuar të dalë në rrugë pa veshin e prerë, të cilin e kishte futur në qese.”
Në disa versione të këtij tregimi, thuhet se ndëshkimi kishte edhe një qëllim simbolik: personi të kthehej në vendin prej nga kishte ardhur dhe të shërbente si shenjë paralajmëruese për të tjerët.
Pra, sipas rrëfimit, ndëshkimi nuk paraqitet vetëm si akt fizik, por edhe si mënyrë për të frikësuar bashkëpunëtorët e mundshëm të pushtetit.
Megjithatë, ky episod duhet të trajtohet si gojëdhënë, sepse nuk kemi një dokument arkivor të pavarur që ta konfirmojë me siguri se ka ndodhur pikërisht në këtë mënyrë.
Kush ishte Azem Galica?
Azem Galica ishte një nga figurat më të njohura të rezistencës shqiptare në Kosovë gjatë fillimit të shekullit XX. Ai u bë i njohur për luftën kundër pushtetit serb dhe për organizimin e qëndresës së armatosur në Drenicë dhe më gjerë.
Në kujtesën historike shqiptare, ai përfaqëson një figurë të lidhur me qëndresën, organizimin e çetave dhe mbrojtjen e popullsisë shqiptare. Për këtë arsye, rreth tij janë krijuar shumë rrëfime që ndërthurin ngjarjet historike me elemente të traditës gojore.
Historia dhe gojëdhëna
Rrëfime të tilla janë pjesë e mënyrës se si komunitetet e kanë ruajtur kujtesën e luftërave dhe të figurave të rezistencës. Ato mund të pasqyrojnë frikën nga spiunazhi, rëndësinë e besnikërisë dhe mënyrën se si shoqëria e asaj kohe e perceptonte bashkëpunimin me pushtetin.
Por, për një shkrim historik të saktë, është e domosdoshme të bëhet dallimi mes:
- Ngjarjeve të dokumentuara në burime historike;
- Rrëfimeve të përcjella gojarisht;
- Versioneve të ndryshme të së njëjtës gojëdhënë.
Prandaj, nuk është e saktë të thuhet si fakt i pakontestueshëm se Azem Galica “ua priste veshët të gjithë spiunëve”. Më e saktë është të thuhet se disa gojëdhëna për të tregojnë një episod të tillë ndëshkimi.
Një rrëfim që mbetet në kujtesën popullore
Pavarësisht se sa i dokumentuar është episodi, ai vazhdon të përmendet në tregime për Azem Galicën si një shembull i mënyrës së ashpër se si përfytyrohej lufta kundër spiunazhit në atë kohë.
