Ι Λ Λ Υ Ρ Ι Κ Ο Ν
ILIRIKU, NË KOHËN E PERANDORIT ME ORIGJINË ILIRE, JUSTINIANIT.
HARTË NGA “ENCIKLOPEDIA E MADHE GREKE”
Harta paraqet Perandorinë Bizantine në kohën e Justinian I dhe synon të ilustrojë një moment të veçantë historik, kur kjo perandori arriti përkohësisht të rikthejë një pjesë të madhe të territoreve të dikurshme romake në Mesdhe. Në të dallohen qartë territoret bazë që Bizanti zotëronte në fillim të sundimit të Justinianit, si dhe zonat e pushtuara më pas në Itali, Afrikën Veriore dhe pjesë të Spanjës. Në këtë kuadër, Ballkani i sotëm (Gadishulli Ilirik) nuk paraqitet si zonë e pushtuar rishtazi, por si pjesë integrale e strukturës së perandorisë, çka tregon rëndësinë e tij të hershme dhe të qëndrueshme në organizimin bizantin.
Brenda këtij rajoni ballkanik, koncepti i Illyricum-it shfaqet jo si një njësi e vetme administrative, por si një hapësirë historike me vazhdimësi të gjatë.
Në periudhën romake, Illyricum ishte një provincë e gjerë që përfshinte pjesën më të madhe të Ballkanit perëndimor dhe lidhej drejtpërdrejt me popullsitë ilire. Me kalimin e kohës dhe veçanërisht në periudhën e vonë romake dhe bizantine, kjo njësi u fragmentua në ndarje më të vogla administrative, si dioqeza dhe prefektura, duke përfshirë provinca si Epiri, Dardania dhe Maqedonia. Megjithatë, emri Illyricum vazhdoi të përdorej si një term gjeografik dhe historik që ruante kujtesën e një hapësire me identitet të përbashkët.
Në hartën në fjalë, Illyricum-i duhet kuptuar si territori që përfshin Shqipërinë e sotme dhe zonat përreth në Ballkanin perëndimor, duke u shtrirë drejt veriut dhe lindjes në hapësirat që sot i përkasin disa shteteve ballkanike. Ky rajon ishte pjesë e bërthamës së perandorisë dhe jo rezultat i fushatave ushtarake të Justinianit, çka nënvizon vazhdimësinë e tij brenda strukturës shtetërore romako-bizantine. Rëndësia e tij nuk ishte vetëm gjeografike, por edhe strategjike, pasi shërbente si korridor lidhës midis Lindjes dhe Italisë, si dhe kontrollonte rrugë të rëndësishme si Via Egnatia.
Vetë fakti që Justinian I kishte origjinë nga një zonë pranë Dardanisë e lidh edhe më ngushtë këtë rajon me qendrën e pushtetit perandorak. Illyricum-i ishte një nga burimet kryesore të rekrutimit ushtarak dhe një hapësirë që kishte prodhuar një numër të konsiderueshëm perandorësh romakë gjatë antikitetit të vonë, gjë që dëshmon për rolin e tij të rëndësishëm në historinë e perandorisë.
Në përfundim, Illyricum-i në këtë hartë nuk duhet interpretuar si një entitet politik i veçuar, por si një koncept historik dhe gjeografik që përfaqëson vazhdimësinë e një hapësire ballkanike me rrënjë ilire brenda Perandorisë Romake dhe më pas Bizantine. Harta, në vetvete, pasqyron një moment kulmor të fuqisë së Bizantit, ndërsa Illyricum-i mbetet një nga shtyllat e heshtura, por thelbësore, të këtij organizimi historik.
FB: Thënie për shqiptarët
______
Burimi i hartës:
Titulli: “Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια – Τόμος Δέκατος: Ελλάς”/ Enciklopedia e madhe greke.
Redaktori: Παύλος Δρανδάκης/Pavllos Dhrandhakis
Botues: Athinë: Pyrsos, 1934
