Arkitektura islame është një stil arkitektonik i lidhur me fenë islame. Ajo ka evoluar nga stile të ndryshme arkitekturore, si ai mesopotam dhe romak. Me kalimin e shekujve, arkitektura islame u ndikua edhe nga stile të tjera bashkëkohore, si arkitektura kineze dhe ajo mogule. Gjithashtu, ajo u ndikua nga ndryshime të ndryshme që u konsideruan të nevojshme gjatë periudhës së sundimit kolonial.
Disa nga monumentet dhe ndërtesat më të njohura të arkitekturës islame përfshijnë xhami, fortesa, pallate dhe varre.
Më poshtë janë disa nga elementet dalluese të arkitekturës islame:
1. Kupolat | Arkitektura Islame
Kupolat janë një nga treguesit më të dukshëm të arkitekturës islame. Ato zakonisht janë pjesë e çative dhe tavaneve dhe kanë formë gjysmësferike. Kupolat mund të mbështeten mbi një strukturë rrethore, një tambur ose një sistem harqesh mbështetëse. Në majë të kupolës mund të ketë një hapje për të lejuar dritën natyrore të hyjë brenda.
Kupolat u shfaqën fillimisht në arkitekturën mesopotame. Arkitektura islame e adoptoi kupolën si një nga elementet kryesore, e ndikuar nga modelet bizantine, veçanërisht në arkitekturën osmane. Lloje të ndryshme kupolash përfshijnë kupola në formë qepe, koshere, kupola të përforcuara, të përbëra, elipsoidale, gjeodezike, etj.
2. Harqet
Harqet janë elemente shumë të rëndësishme në arkitekturën islame dhe zakonisht përcaktojnë hyrjet e ndërtesave dhe dhomave. Lloje të ndryshme harqesh janë harqet me majë, harqet patkua dhe harqet shumëfletëshe. Sistemi i dyfishtë i harqeve në Xhaminë-Katedrale të Kordobës dhe harqet me majë të xhamisë Al-Aksa janë shembuj të qartë të rëndësisë së tyre.
3. Muqarnaset | Arkitektura arabe
Muqarnaset ngjajnë me stalaktite ose huaj dhe janë zbukurime skulpturore tredimensionale që shfaqen shpesh në qemerë. Ato gjenden zakonisht në pjesën e poshtme të kupolave, harqeve, qemerëve dhe elementeve të tjera strukturore.
Fjala “muqarna” vjen nga arabishtja “qarnasi”, që do të thotë “punë e ndërlikuar”. Muqarnaset janë pjesë thelbësore e arkitekturës islame, pasi simbolizojnë madhështinë dhe kompleksitetin e ideologjisë islame. Ato u shfaqën fillimisht në rajonin mesopotam dhe në Iranin verilindor. Një nga grupet më të mëdha të muqarnaseve gjendet në rajonin e Jazirës, në Sirinë lindore dhe Iran.
4. Minaret
Minaret janë pjesë e arkitekturës së xhamive dhe shfaqen në formën e kullave, shpesh me një ose më shumë ballkone. Ato shërbejnë si pika orientimi për besimtarët dhe si vende nga ku bëhet thirrja për falje. Format e minareve variojnë nga të shkurtra dhe masive, deri te kulla të holla dhe shumë të larta. Zakonisht, baza e tyre ka formë katrore. Numri i minareve në një xhami mund të variojë nga një deri në gjashtë. Ato konsiderohen si “shenja dalluese të Islamit”. Minareja e Kutubit në Indi dhe minareja spirale e Samarrës në Irak janë shembuj të njohur.
5. Mihrabi | Arkitektura islame
Mihrabi është një element arkitektonik që tregon drejtimin e kiblës. Ai shfaqet si një vend i futur gjysmërrethor në murin e xhamisë, i quajtur muri i kiblës, dhe simbolizon drejtimin e lutjes.
Mihrabët e Xhamisë-Katedrale të Kordobës dhe të Xhamisë së Madhe të Damaskut janë shumë të zbukuruar dhe përfshijnë gurë të çmuar dhe materiale të shtrenjta. Ndonjëherë, mihrabët zbukurohen edhe me muqarnase.
6. Arti arabesk
Zbukurimet islame përfshijnë motive gjeometrike, lule dhe kaligrafi. Kulturat romake, greke dhe sasanide kanë ndikuar përdorimin e modeleve simetrike në arkitekturën islame. Një motiv i zakonshëm është ylli me tetë cepa. Sipas legjendave islame, ai mund të kapë xhindë dhe qenie të tjera jomateriale. Zbukurimet janë gjithmonë simetrike dhe ndjekin shpesh një rrjedhë spirale, ku degëzohen gjethe dhe lule. Asnjë pjesë e dizajnit nuk mbizotëron vizualisht, duke krijuar një ndjesi harmonie dhe vazhdimësie.
7. Salla hipostile
Sallat hipostile hynë në botën islame gjatë dinastisë umajade. Ato kanë zakonisht formë drejtkëndore ose katrore dhe kolonat vendosen sipas një rrjeti të rregullt. Kjo krijon përshtypjen e një hapësire të pafundme, duke rritur ndjesinë shpirtërore dhe estetike.
Xhamitë e ndërtuara me sallë hipostile u bënë një nga dy format kryesore të ndërtimit të xhamive. Në xhamitë e mëdha, sallat e faljes ndjekin këtë formë. Xhamia Hagia Sofia në Stamboll është një shembull i tillë.
8. Oborret | Arkitektura arabe
Pjesa më e madhe e xhamive dhe pallateve të arkitekturës islame kanë oborre të mëdha, të përshtatshme për tubime gjatë festave dhe faljeve. Oborret zakonisht rrethohen nga arkada dhe përmbajnë burime uji, ku besimtarët kryejnë abdesin para faljes.
9. Kopshtet
Këta kopshte ofrojnë freski dhe qetësi gjatë verës. Ato përfshijnë elemente uji, si burime mermeri dhe pellgje me zambakë uji. Shpesh kanë një planimetri katërkëndëshe. Kurani i Shenjtë përmend shpesh kopshtet si simbol të parajsës në tokë. Kopshtet islame lidhen edhe me qetësinë shpirtërore dhe frymëzimin letrar. Charbagh pranë Taj Mahalit është një shembull tipik.
10. Iwani | Arkitektura Islame
Iwani është një sallë drejtkëndore me mure në tri anë dhe e hapur nga njëra anë, me tavan të harkuar. Pishtaku, hyrja e iwanit, zbukurohet me kaligrafi, pllaka të glazuruara dhe motive gjeometrike. Porta e harkuar zakonisht hapet drejt një oborri. Iwani i Xhamisë së Xhamesë në Isfahan është një shembull i shkëlqyer i këtij elementi arkitektonik.
