<div id="reklama-170x600">
    <script type="text/javascript">
        window.ANConfig = window.ANConfig || {};
        window.ANConfig.placements = window.ANConfig.placements || [];

        window.ANConfig.placements.push({
            adUnitId: 'reklama-170x600',
            propertyId: '104390',
            placementId: '840783',
            data: {
            },
            onLoad: function (adUnitId) {
                console.log('1', adUnitId);
            },
            onFail: function (adUnitId) {
                console.log('0', adUnitId);
                //fallback code
            },
        });

        (function () {
            if (!document.getElementById('ap-js')) {
                var ver = new Date().toISOString().split(':')[0].replace(/\D/g,'');
                var apjs = document.createElement("script");
                apjs.type = "text/javascript";
                apjs.async = true;
                apjs.setAttribute('id', 'ap-js');
                apjs.src = "https://central.gjirafa.com/js/ap-gjanout.js?v=" + ver;
                document.head.append(apjs);
            }
        })();
     </script>
</div>

Categories: KULTURË

Kafshët në Kanunin e Lekë Dukagjinit: Pasuri, nder dhe përgjegjësi

Kanuni i Lekë Dukagjinit është një kod zakonor i trashëguar ndër shqiptarë, i cili për shekuj rregulloi marrëdhëniet shoqërore, ekonomike dhe morale të komuniteteve malësore. Krahas normave mbi nderin, gjakun dhe mikpritjen, Kanuni trajton edhe çështje që lidhen me pasurinë e luajtshme, ku një vend të veçantë zënë kafshët. Përmes rregullave të tij, Kanuni na dëshmon se kafsha nuk ishte vetëm një burim jetese, por edhe simbol i nderit dhe i statusit shoqëror të shtëpisë.

Në Kanun, bagëtia dhe kafshët shtëpiake përmenden si pjesë thelbësore e “gjasë” (pasurisë). Ato kishin vlerë të barabartë me tokën dhe shtëpinë, duke qenë burim ushqimi, force pune dhe tregtie.

“Bagëtia e shtëpisë hyn ndër gjanë.” (Kanuni, Kreu 112)
Një familje pa bagëti shihej si e varfër dhe pa forcë ekonomike.

Kanuni përcaktonte qartë se pronari i kafshës ishte përgjegjës për çdo dëm të shkaktuar nga ajo. Nëse bagëtia hynte në arën e fqinjit dhe shkatërronte të mbjellat, i zoti i saj duhej të paguante dëmin.

“Po i bâni gjâ sendi të huaj, i zoti i gjâs i paguen dâmët.” (Kanuni, Kreu 126)

Po ashtu, grabitja e bagëtisë konsiderohej një nga veprat më të turpshme dhe dënohej ashpër, sepse ishte cenim i nderit të shtëpisë.

Edhe pse nuk përdoret gjuha moderne mbi të drejtat e kafshëve, Kanuni përcakton norma që ndalojnë keqtrajtimin dhe abuzimin me to:

Kafsha nuk duhej ngarkuar përtej fuqisë së saj.
Kali, si kafshë e nderuar, duhej të ushqehej dhe të trajtohej me kujdes, sepse ishte pasqyrë e burrit dhe e fisit.

Në Kanun, disa kafshë kishin status të veçantë.

Kali lidhej me trimërinë dhe nderin e burrit. Humbja ose keqtrajtimi i tij shihej si turp.
Bagëtia përmendej si “bekim i Zotit” për shtëpinë dhe si garanci e mirëqenies së familjes.

Kafshët përmenden edhe në kontekste të mikpritjes dhe zakoneve të përbashkëta. Therja e një dashit apo lope për mikun nuk ishte thjesht akt ushqimor, por mënyrë për të ruajtur nderin e shtëpisë dhe fisit.

Kanuni i Lekë Dukagjinit e shikon kafshën si pasuri të çmuar, simbol nderi dhe përgjegjësi shoqërore. Çdo dëm ndaj saj nuk shihej thjesht si humbje materiale, por si shkelje morale dhe cenim i rendit të komunitetit. Kështu, kujdesi për kafshët nuk buronte vetëm nga nevoja praktike, por ishte pjesë e një filozofie të gjerë ku nderi, pasuria dhe shoqëria ishin të pandashme.

admin admin