Nga: Colin D. Heaton (artikull i botuar në janar 1998, në revistën World War II)
Përktheu: Agron Shala
Kur forcat gjermane u përplasën në Ballkan gjatë pranverës së hershme të vitit 1941, ato hasën jo vetëm në rezistencën e armatosur, por edhe në terrenin e vështirë dhe motin e tmerrshëm. Dështimi i ushtrisë italiane për të bërë përparime gjatë fushatës së mëparshme dimërore në Greqi – që u pasua nga angazhimi i forcave britanike për ta ndihmuar Greqinë – e kërcënoi krahun jugor të Gjermanisë, gjë që e shtyu Adolf Hitlerin të ndërhyjë.
Diktatori italian Benito Mussolini i kishte dërguar 500 mijë ushtarë në Ballkan dhe kishte humbur 63 mijë në gjashtë muajt e parë të përpjekjes së tij. Lartësitë e larta dhe kalimet malore të mbuluara me borë, deri në prill dhe madje edhe në maj, i penguan autokolonat gjermane të furnizimit dhe shkaktuan probleme të mëdha te njësitet e mekanizuara.
Përforcimet nuk bëheshin aq lehtë sa do duhej. Lumenjtë dhe përrenjtë duhej kapërcyer, duhej evakuimi i ushtarëve dhe të burgosurve të plagosur, pistat ajrore të merren ose të ndërtohen dhe linjat e komunikimit të krijohen. Fitorja nganjëherë varet më shumë nga linja e sigurt dhe funksionale e furnizimit sesa nga forca superiore ushtarake.
Në rrugën e Gjermanisë ishte Jugosllavia e cila kryesisht ishte pro-britanike – veçanërisht kontingjentet serbe dhe cigane brenda vendit. Frika se princi Pavlle i Jugosllavisë mund të lëvizte drejt kampit fashist, e shtyu ambasadorin jugosllav në Uashington t’ia dërgojë një thirrje të zjarrtë Beogradit, duke e lutur princin që të mos dorëzohej para Hitlerit. Mbreti George VI i Britanisë, së bashku me kryeministrin Winston Churchill, i dërguan mesazhe princit Pavlle dhe kryeministrit jugosllav Dragisha Cvetoviq. Churchilli parashikoi se nëse Jugosllavia “do të bëhej bashkëpunëtore në vrasjen e Greqisë, shkatërrimi i saj do të ishte i sigurt dhe i pakthyeshëm”.
Më 20 mars, princi Pavlle zyrtarisht njoftoi se vendi i tij do të bashkohej me Paktin Trepalësh të Boshtit. Kur u takua me ambasadorin amerikan Arthur Bliss Lane, Pavlle deklaroi se nëse nuk bashkohen me Boshtin, nuk mund të ketë mbështetje nga kroatët në pushtimin që patjetër vjen.
Më 24 mars 1941, kryeministri Cvetoviq dhe ministri i jashtëm Cincar-Markoviq u nisën për në Vjenë për ta nënshkruar paktin – duke u larguar në fshehtësi nga frika e reprezaljeve publike. E nënshkruan marrëveshjen më datën 25, pastaj u kthyen në shtëpi. Në Beograd mësuan për një puç që nisi në mbrëmjen e datës 26. Oficerët ushtarakë dhe trupat antifashiste kapën bazat ajrore, aeroplanët dhe ndërtesat qeveritare, duke rrëzuar – brenda nate – qeverinë e dobët jugosllave. Forcat revolucionare pushtuan qendrat e radios dhe telefonit, ndërtesën e Ministrisë së Luftës, selinë e Policisë dhe postën kryesore. Cvetoviqi u arrestua. Princi Pavlle u kap në Zagreb ku po udhëtonte me tren dhe u detyrua të abdikojë – duke e lënë mbretin e ri Petar si monark kukull.
Qeveria e re njoftoi se do të jetë besnike ndaj Paktit Trepalësh, pasi kuptoi se Britania dhe Shtetet e Bashkuara, megjithëse e mbështesnin, nuk ishin në gjendje për të dhënë ndihmë kundër sulmit gjerman. Megjithatë, Hitleri nuk u qetësua. Pikërisht ditën që ndodhi puçi në Jugosllavi, e urdhëroi komandën e lartë të planifikojë pushtimin e plotë të vendit. Më 6 prill 1941, ministri i Jashtëm gjerman, Joachim von Ribbentrop, dha urdhrin që të zbatohet sulmi kundër Jugosllavisë.
Bullgaria tashmë ishte aleate dhe e pushtuar nga gjermanët, ndërsa shumë divizione kaluan nëpër atë vend në rrugën e tyre për të pushtuar vendet më në jug. Në mënyrë që gjermanët të siguronin krahun e tyre të majtë dhe rrugët e nevojshme të furnizimit për pushtim të mëtejmë, Jugosllavia shpejt duhej nënshtruar. Divizionet LSSAH [1. SS-Panzerdivision “Leibstandarte SS Adolf Hitler”] dhe DR [2. SS-Panzerdivision “Das Reich”] – së bashku me trupat malore dhe njësitë shtesë të blinduara dhe të këmbësorisë – do të kalonin nëpër Serbi. Beogradi, kryeqyteti jugosllav, ishte objektivi më i rëndësishëm dhe, për ta dobësuar qytetin, komanda e lartë gjermane planifikoi bombardimin dyjavor të ndjekur nga sulmet masive të artilerisë dhe të mjeteve të blinduara. Gjermanët synonin të angazhonin pesë divizione këmbësorie, për ta kontrolluar qytetin pas pushtimit. Megjithatë, ngjarjet dëshmuan se edhe planet më të mira të betejës ndonjëherë parandalohen – dhe ndonjëherë në rrethanat më të pazakonta.
Beogradi i vuajti disa ditë të sulmeve të artilerisë dhe tri ditë të bombardimeve ajrore të cilat shërbyen për ta zbutur kryeqytetin jugosllav. Por, qyteti u pushtua më 12 prill 1941 – shumë më herët sesa kishte parashikuar Komanda e Lartë – nga një grusht trupash me municion të dobët dhe me moral të lartë, të udhëhequr nga njeriu që s’kishte frikë të kapte mundësinë kur atë e shihte.
Sulmi shumë joortodoks ishte produkt i gjykimit ushtarak, guximit të madh dhe thjesht fatit të kapitenit të Vafen SS-it [Waffen SS], Fritz Klingenberg. 26-vjeçari Klingenberg, i diplomuar në akademinë e oficerëve në Bad Telc [Bad Tölz], e kishte fituar reputacion e personazhit kokëfortë, disi të bezdisshëm. Gjatë fushatës franceze një vit më parë, ish-komandanti i tij i kompanisë për të kishte thënë: “Klingenbergu është inteligjent, por kokëfortë, besnik ama i gatshëm për t’i korrigjuar eprorët, brilant nën presion, por arrogant deri në pikën e mosbindjes”. Vlerësimet si ky e etiketuan Klingenbergun më shumë si rebel sesa si oficer kompetent ushtarak.
Klingenbergu nuk ishte pijanec kronik apo fjalaman dhe kurrë nuk u mburr për arritjet e veta. Kur më vonë u pyet nga studentët në Bad Telc se si e kishte pushtuar kryeqytetin e një vendi, ai thjesht tha: “Nuk isha shumë i angazhuar në atë kohë dhe e gjeta një punë për ta kryer”.
Klingenbergu në gjithë karrierën e vet kishte shërbyer në trupën elitare të divizionit DR dhe pushtimi i Francës ishte pagëzimi i tij me zjarr. Për heroizmin gjatë atij aksioni iu dha Kryqi i Hekurt i Klasit të Dytë. Toga e tij u mbërthye nga zjarri i tmerrshëm i mitralozit, kur një tank i lehtë Pancer II [Panzerkampfwagen Mark II] që i mbronte, kaloi mbi një minë.
Ekuipazhi u bllokua në automjetin që digjej dhe goditej nga zjarri i mitralozit. Teksa njerëzit e tij i shpëtuan tankistët, Klingenbergu vrapoi 100 metra në tokë të hapur, duke eliminuar – me granata – pozicionin francez të përbërë nga tre ushtarë. Nuk mori asgjë më shumë sesa një gërvishtje.
Sulmi ndaj artilerisë, nga Klingenbergu gjatë asaj beteje, ishte unik dhe mbresëlënës. Një herë, gjatë fushatës franceze e mbijetoi zjarrin vdekjeprurës të 88 të milimetërshve në pozicionin e vet, për të mposhtur kështu kundërsulmin e armikut. Ky veprim mundësoi që gjithë kolona gjermane të ecte përpara, duke përfituar nga konfuzioni i francezëve. Gjatë një angazhimi tjetër, i thirri bombarduesit ajror Stuka [Junkers Ju 87] në pozicionin e vet për ta ndaluar tërheqjen e armikut, gjë që rezultoi në kapjen e 55 të burgosurve. Për atë veprim, komandanti në detyrë i batalionit, nënkoloneli Hannes Eckhold, ia dha kapitenit të ri Kryqin e Hekurt të Klasit të Parë. Vlerësimet për Klingenbergun vazhduan të pasqyrojnë kokëfortësinë e përzier me guxim dhe kreativitet. Për shkak se dilte gjithmonë i padëmtuar nga flirtet e tij të shumta me vdekjen dhe me gjyqet ushtarake, njerëzit e tij nisën ta quajnë “Magjistar”. Klingenbergu gjithashtu fitoi famë si furnizues i klasit të parë. Çfarëdo që njerëzit e tij kishin nevojë – municion, ushqim, ujë etj. – ai arrinte t’i ketë. Klingenbergu madje e mbajti një shkollë për këtë, duke i mësuar burrat që për mbijetesë duhet të vjedhin gjërat thelbësore. Menjëherë pas mbërritjes në Jugosllavi, u gradua në kapiten dhe iu dha komanda e një njësie të motoçikletave të zbulimit, e cila ishte përgjegjëse për mbledhjen e shpejtë të informatave dhe ruajtjen e komunikimit me njësitet e pasme. Njerëzit e tij e mbanin rekordin e divizionit për ankesa dhe për raportet e vjedhjeve. Në fakt, ata u quajtën “kriminelët e Klingenbergut”. Por, Magjistari mirë i kishte mësuar ata – asnjë akuzë kundër njerëzve të tij, kurrë nuk u vërtetua.
Në një rast, njësia e Klingenbergut duhej të inspektohej nga divizioni për shërbimin e automjeteve dhe, për ta kaluar testin, duhej të siguronte një duzinë të motoçikletave të shërbimit. I kishte gjashtë më pak, kështu që i dërgoi njerëzit e vet në një mision të kërkimit të furnizimeve; me qejf ose me zor, ia dolën t’i marrin pajisjet e nevojshme. Problemi i vetëm ishte se përfunduan me gjashtë mjete më shumë, të lyera rishtas për ta fshehur pronësinë e mëparshme. Oficeri komandues i Klingenbergut e bëri një sy qorr ndaj mospërputhjes. Megjithatë, e informoi Klingenbergun se nuk do të jetë i gatshëm më që të varet nga aktiviteti i vartësit të tij, ndërsa nga kapitenit kërkoi të jetë më i kujdesshëm.
Festa e malit të Tomorit ku gërshtohet besimi pellazg me atë të bektashinjve dhe pretendimi…
Andronika Arianiti Komnena, e bija e princit Gjergj Arianiti dhe Maria Muzaka, u lind në…
SEJDO HARKA/ “Si mund t’i thuash bujkut, çfarë bëre, kur mbjell farën në arë? Sot fara…
Bujani në kryengritjet e Shqipërisë së Epërme (Kosovës) 1909 - 1910 Nga Hasan Mehmeti Kryengritjet…
Po e publikojm për studiuesit dhe historiografinë shqiptare një dokument nga gjuha e shkruar arbëreshe…
Mendoni ta lini duhanin? Ka tre mënyra kryesore që ju ndihmojnë të hiqni dorë nga…