<div id="reklama-170x600">
    <script type="text/javascript">
        window.ANConfig = window.ANConfig || {};
        window.ANConfig.placements = window.ANConfig.placements || [];

        window.ANConfig.placements.push({
            adUnitId: 'reklama-170x600',
            propertyId: '104390',
            placementId: '840783',
            data: {
            },
            onLoad: function (adUnitId) {
                console.log('1', adUnitId);
            },
            onFail: function (adUnitId) {
                console.log('0', adUnitId);
                //fallback code
            },
        });

        (function () {
            if (!document.getElementById('ap-js')) {
                var ver = new Date().toISOString().split(':')[0].replace(/\D/g,'');
                var apjs = document.createElement("script");
                apjs.type = "text/javascript";
                apjs.async = true;
                apjs.setAttribute('id', 'ap-js');
                apjs.src = "https://central.gjirafa.com/js/ap-gjanout.js?v=" + ver;
                document.head.append(apjs);
            }
        })();
     </script>
</div>

Categories: HISTORI/ARKEOLOGJI

Deshifrimi i letrës 500-vjeçare të një perandori

Një letër e koduar, e nënshkruar në vitin 1547 nga sundimtari më i fuqishëm në Evropë është deshifruar nga shkencëtarët francezë, duke zbuluar se ai jetonte me frikën e një atentati nga një mercenar italian.

Dërguar nga Perandori Romak i Shenjtë Charles V ambasadorit të tij në oborrin mbretëror francez, një burrë i quajtur Jean de Saint-Mauris, letra jep një pasqyrë të preokupimeve të sundimtarëve të Evropës në një kohë të paqëndrueshmërisë të shkaktuar nga luftërat e fesë dhe rivalëve interesat strategjike.

Për historianët, është gjithashtu një vështrim i rrallë i arteve të errëta të diplomacisë në veprim: fshehtësia, mungesa e sinqeritetit dhe dezinformimi ishin dukshëm po aq aktualë atëherë sa edhe sot.

Kriptografja Cecile Pierrot dëgjoi për herë të parë një thashetheme për ekzistencën e letrës në një darkë në Nancy tre vjet më parë. Pas një kërkimi të gjatë, ajo e gjeti atë në bodrumin e bibliotekës historike të qytetit.

Duke i vënë vetes një sfidë për të deshifruar dokumentin brenda pak ditësh, ajo ishte e shqetësuar se detyra do të ishte më e vështirë sesa e kishte menduar.

Letra me tre faqe, e përbërë nga rreth 70 rreshta, është shkruar kryesisht duke përdorur rreth 120 simbole të koduara, por ka edhe tre seksione në frëngjishte të thjeshtë bashkëkohore.

“Gjëja e parë ishte kategorizimi i simboleve dhe kërkimi i modeleve. Por nuk ishte thjesht një rast i një simboli që përfaqësonte një shkronjë – ishte shumë më komplekse”, thotë Pierrot.

Pak nga pak ajo dhe ekipi i saj filluan të përparonin. Ajo zbuloi se kishte dy lloje simbolesh: të thjeshta dhe komplekse. Zanoret kryesisht nuk shkruheshin si shkronja, por shtoheshin si shenja diakritike si në arabisht.

Ata zbuluan gjithashtu se ndërsa shumica e simboleve përfaqësonin shkronja ose kombinime shkronjash, të tjerët përfaqësonin fjalë të tëra, si një gjilpërë për mbretin anglez Henry VIII. Dhe kishte simbole që me sa duket nuk kishin fare funksion.

Më në fund, zbulimi erdhi kur historiani Camille Desenclos i drejtoi ekipit letra të tjera të koduara për dhe nga perandori. Në njërën prej tyre, të mbajtur në Besançon, marrësi kishte bërë një përkthim joformal.

“Ky ishte Guri ynë i Rozetës”, thotë Pierrot, duke iu referuar mbishkrimeve që ndihmojnë në deshifrimin e hieroglifeve egjiptiane. “Ishte çelësi. Ne do të kishim arritur në fund edhe pa të, por na kurseu një sasi shumë të madhe kohe”.

Në letër, Charles V zbulon shqetësimin e tij për të ruajtur paqen me Francën, në mënyrë që ai të mund të përqendrojë forcat e tij kundër Lidhjes. Ai i thotë ambasadorit që të jetë i informuar për mendimet në oborrin francez, veçanërisht për çdo reagim ndaj vdekjes së mbretit Henri. Ajo që ai dëshiron të shmangë mbi të gjitha është kombinimi francez dhe anglez për t’i dhënë më shumë ndihmë rebelëve protestantë.

InForCulture