Brygianët banorë të hershëm brigjeve të Yllirisë

Shkruan: Aleksander HASANAS

Gjuha Phrygiane është një gjuhë “iliro-mesdhetare” e Anatolisë Perëndimore dhe Qendrore, shkrimet e të cilave përfshijnë periudhën midis shekullit të 8 pes dhe shekullit të 3-të CE.

Burimet e historianëve i referon Phrygianet si Βρίγες; Brygian (Herodoti, Strabo, Stephanus Byzantinus), Βρύγες (Strabo), Βρῦγοι (Strabo), Βρίγαντες (Herodian) ose si Φρύγες (Ho-mer).

Sipas Herodotit (VII 73), Frygasit fillimisht ishin fqinjë të Maqedonasve dhe quheshin Βρίγες; BRIGES për sa kohë që banonin në Evropë. Kur erdhen në Azi, ata ata u thëritën Frigji Një llogari e ngjashme është dhenë nga Strabo (VII 3, 2)

Koha e shpërnguljes se Phrygianëve në Anadoll është debatuar shumë, Homer ka përmendur mbretin e ri Priam duke ndihmuar Phrygians kundër Amazons (Il. III 189); gjithashtu, Phrygians vijnë në ndihmë Trojanit (II 862ff.).

Nëse do të ishte e vërtetë, këto dy fakte do të vendosnin migracionin Phrygian para rënies së epokës së bronzit, d.m.th. shek. XII. pes; tregimi Homerik mund të jetë lehtësisht edhe anakronik.

Sidoqoftë, në shekullin e 8-të. Pes, Frygi-anët krijuan një mbretëri të fuqishme me kryeqytetin Gordion (Gk. Γόρδιον, tani Yassıhü-yük) në lumin Sangarios (tani Sakarya), ku Aleksandri i Madh e ndau në mënyrë të famshme nyjën në rrugën e tij për në Egjipt.

Vende të tjera antike përfshijnë të ashtuquajturin qytetin Midas (afër Yazılıkaya në provincën Eskişehir), Daskyleion (afër Bandırma) dhe Dorylaion (tani Eskişehir).

Duke lulëzuar nën mbretin legjendare Midas, Mbretëria e Frygisë u shkarkua nga Cimmerians rreth 695 pes dhe pastaj shpesh ndërroheshin kontrollet influencat: phrygianët ishin së pari një pjesë e Lydias (7-të −6-të pes pes), pastaj e Perandorisë Persiane (6-të – 4-të pes. Pes) dhe të Perandorisë Aleksandër (4-të pes. Pes).

Më vonë, Phrygia u sundua nga Mbretëria e Pergamumit (2 nd. Pes.), Derisa u shtua në provincën romake të Azisë gjatë Republikës së vonë. Gjatë periudhës romake, Phrygia, e shtrirë në lindje të Troas, kufizohej në veri të saj me Galatinë, në jug me Lycaonia, Pisidia, dhe Mygdonia dhe në lindje, ajo kufizohej nga Kappadocia

Gjuha Phrygiane është më e afërt me gjuhën shqipe.
Prandaj ka shumë të ngjarë që të dy gjuhët të nxirren nga një gjuhë e vetme, e cila u fol në iliri deri në fund të mijëvjecarit të tretë pes.

Ref: O. Ligorio & A. Lubotsky, Phrygian, në: Jared Klein, Brian Joseph, Matthias Fritz (eds.), Manuali i Linguistikës Indo-Evropiane Krahasuese dhe Historike. Berlin / Boston 2018, 1816-1831.