Çfarë i shkakton gurët në veshka dhe si mund të parandalohen?

Gurët në veshka janë masa të forta që krijohen nga kristalet e substancave të pranishme në urinë. Mund të jenë sa një kokërr rëre ose të rriten shumë më tepër. Disa kalojnë pa u vërejtur, ndërsa të tjerët shkaktojnë dhimbje të forta, sidomos kur lëvizin drejt ureterit, tubit që lidh veshkën me fshikëzën urinare. Madhësia, vendndodhja dhe bllokimi që mund të shkaktojnë përcaktojnë nevojën për trajtim.

Çfarë e nis formimin e tyre?

Problemi fillon kur urina përmban më shumë substanca që formojnë kristale sesa mund të mbajë të tretura. Kalciumi, oksalati dhe fosfori gjenden normalisht në urinë, por përqendrimet e larta mund të krijojnë kushte për formimin e gurëve. Kristalet mund të bashkohen gradualisht dhe të formojnë një masë të fortë. Prania e këtyre mineraleve nuk nënkupton vetvetiu sëmundje: rëndësi kanë sasia, përqendrimi dhe kushtet brenda urinës.

Jo të gjithë gurët kanë përbërje të njëjtë. Më të zakonshmit janë gurët me kalcium, kryesisht oksalat kalciumi. Gurët e acidit urik lidhen veçanërisht me urinën tepër acide. Gurët e struvitit mund të formohen pas disa infeksioneve urinare, ndërsa ata të cistinës lidhen me një çrregullim të trashëguar, të quajtur cistinuri. Pikërisht këto dallime shpjegojnë pse një këshillë ushqimore nuk u përshtatet të gjithë pacientëve.

Rreziku është më i lartë te personat që kanë pasur gurë më parë ose kanë histori familjare. Obeziteti, disa sëmundje të aparatit tretës, ndërhyrjet kirurgjikale në të dhe çrregullime të caktuara metabolike mund të ndikojnë gjithashtu. Prandaj, kur gurët përsëriten, nuk mjafton t’ia atribuojmë problemin vetëm një ushqimi të ngrënë së fundmi. Mund të nevojitet hetim më i gjerë mjekësor.

Uji: zakoni i parë që duhet rishikuar

Kur pimë pak lëngje, prodhojmë më pak urinë dhe substancat që formojnë gurë bëhen më të përqendruara. Shoqata Britanike e Kirurgëve Urologë këshillon që personat që synojnë parandalimin të pinë mjaftueshëm për të prodhuar rreth 2–2,5 litra urinë në ditë. Kjo nuk është e njëjta gjë me pirjen e asaj sasie uji, sepse trupi humb lëngje edhe përmes djersitjes dhe frymëmarrjes.

NHS rekomandon zakonisht 2,5–3 litra ujë në ditë për të rriturit për parandalimin e gurëve. Nevojat ndryshojnë sipas temperaturës, aktivitetit fizik dhe gjendjes shëndetësore. Personat që kanë kufizim të lëngjeve për shkak të sëmundjeve të zemrës ose veshkave duhet ta përcaktojnë sasinë me mjekun. Urina e verdhë e çelët është një orientim praktik; urina e errët shpesh sinjalizon mungesë lëngjesh.

Mënyra e pirjes ka rëndësi: uji duhet shpërndarë gjatë ditës. Nuk është zgjidhje të kalojmë shumë orë pa pirë dhe pastaj të konsumojmë një sasi të madhe menjëherë. Mbajtja e një shisheje pranë në punë, pirja me vaktet dhe zëvendësimi i lëngjeve të humbura gjatë aktivitetit fizik mund ta bëjnë hidratimin më të qëndrueshëm.

Kripa e tepërt dhe teprimi me mishin

Kripa është një faktor që shpesh nënvlerësohet. Konsumi i lartë i natriumit mund të rrisë kalciumin që përfundon në urinë. NIDDK këshillon më pak se 2.300 miligramë natrium në ditë për të rriturit, veçanërisht për personat me gurë të oksalatit ose fosfatit të kalciumit. Duhet llogaritur edhe kripa e fshehur në sallame, ushqime të konservuara, salca dhe produkte të gatshme, jo vetëm ajo që shtojmë në pjatë.

Teprimi me proteinat shtazore mund të favorizojë gjithashtu formimin e disa gurëve. Veçanërisht mishi dhe të brendshmet kërkojnë kujdes te personat me gurë të acidit urik. Kjo nuk do të thotë se të gjithë duhet të heqin dorë nga mishi apo të konsumojnë pak proteina. Sasia duhet përshtatur me nevojat dhe llojin e gurit, duke zëvendësuar një pjesë të mishit me burime bimore kur është e përshtatshme.

Pse nuk duhet ta heqim kalciumin nga ushqimi?

Emri “gurë kalciumi” krijon përshtypjen se qumështi, kosi apo ushqimet e tjera me kalcium janë shkaktari kryesor. Por kalciumi i marrë përmes ushqimit mund të lidhet me oksalatin në zorrë, duke ulur sasinë që përthithet dhe arrin në urinë. Një dietë tepër e varfër në kalcium mund ta shtojë rrezikun e gurëve të oksalatit të kalciumit.

Fondacioni Kombëtar Amerikan i Veshkave rekomandon zakonisht 1.000–1.200 miligramë kalcium në ditë për parandalimin e gurëve me kalcium, mundësisht nga ushqimi dhe bashkë me vaktet. Suplementet duhen diskutuar veçmas me mjekun. Mesazhi praktik është të ruajmë një marrje normale të kalciumit, duke kontrolluar njëkohësisht kripën dhe faktorët e tjerë të rrezikut.

Edhe oksalati kërkon qasje të matur. Spinaqi, disa arra dhe krundet e grurit përmbajnë shumë oksalat, por nuk ka arsye që të gjithë njerëzit t’i përjashtojnë automatikisht. Kufizimi mund të jetë i dobishëm për disa persona me gurë të oksalatit të kalciumit. Vendimi duhet të bazohet te përbërja e gurit dhe analizat, në mënyrë që parandalimi të mos kthehet në një dietë pa nevojë kufizuese.

Limoni mund të ndihmojë, por nuk është kurë universale

Shtimi i limonit në ujë mund ta bëjë më të lehtë pirjen e tij. Citrati luan rol mbrojtës kundër formimit të disa gurëve, por uji me limon nuk është trajtim i garantuar për gurët ekzistues. Disa pacientë kanë nevojë për citrat kaliumi të përshkruar nga mjeku, sipas nivelit të citratit dhe aciditetit të urinës. Limonadat me shumë sheqer nuk janë zgjedhje e mirë për këtë qëllim.

Kur duhet kërkuar ndihmë?

Dhimbja e fortë në anë të shpinës, gjaku në urinë, djegia gjatë urinimit, të përzierat dhe të vjellat kërkojnë vlerësim. Temperatura, të dridhurat ose pamundësia për të urinuar janë shenja veçanërisht shqetësuese. Nuk duhet pritur që gjithçka të kalojë vetëm duke pirë ujë: një gur që bllokon rrugët urinare mund të kërkojë ndërhyrje.

Pas eliminimit ose heqjes së gurit, analiza e tij dhe, kur nevojitet, mbledhja e urinës për 24 orë mund të zbulojnë faktorët që e favorizuan. Kjo i jep mjekut mundësinë të hartojë një plan konkret parandalimi, me ndryshime në ushqim, hidratim ose barna sipas rastit. Qëllimi është të zvogëlohet mundësia që episodi i dhimbshëm të përsëritet.