Kur fjala e besës vlente më shumë se floriri

Albert Vataj

Gojësh të mylmyera me mirësi, vjen një ngjarje e vogël në pamje, por e madhe në peshën e saj njerëzore; një copëz jete ku varfëria nuk e mposht dot nderin dhe ku buka nuk është thjesht ushqim, por provë besimi.

Një hallexhi, i rrahur nga skamja, por i pathyeshëm në dinjitet, e mbante shtëpinë me dyert çelun për Zotin dhe për mikun. Afrohej dita e Bajramit dhe ai, si çdo kryefamiljar që e di se festa nuk është luks, por detyrim shpirtëror, vendosi me shtru sofrën, qoftë edhe me borxh.

Mori rrugën drejt një dugajxhiu dhe, me një përulësi që nuk e përkulte, por e lartësonte, i tha:
“Dua të më japësh ushqime për Bajram. Lekë nuk kam, por kam fjalë bese. Kur të më ndihmojë Zoti, do t’i kthej.”

Dhe fjala e tij u pranua. Sepse në atë botë, fjala kishte peshë më të randë se floriri.
Por koha nuk u tregua bujare. Ditët kaluan, punët nuk morën për të mbarë dhe borxhi mbeti i pashlyer. Erdhi Bajrami tjetër dhe, bashkë me të, një tjetër sprovë.

Skamnorit tashmë i ishte mbyllur një derë, jo nga mosbesimi i tjetrit, por nga pesha e fjalës së vet, të cilën ai nuk mund ta përmbushte. Megjithatë, ai nuk mund të mbyllte derën e shtëpisë së tij, as të linte sofrën pa bukë për mikun.

I ngushtuar mes nderit dhe nevojës, trokiti në një derë tjetër, në një tjetër dugajë. Por kësaj here, fjalët i dolën më të rënda, më të sinqerta, si një rrëfim i zhveshur nga çdo mburojë:

“Dua të ma heqësh lakun prej qafe. Më ndihmo me ba Bajram. Lekë nuk kam… por edhe ma randë, nuk kam as fjalë bese, se e kam lanë te një derë e një nder tjetër.”
Tregtari e pa gjatë. Nuk ishte thjesht një kërkesë për mall, por një provë për shpirtin e tij.
E pyeti shkurt e prerë:
“Sa ke borxh?”

Pra, sa kushtonte fjala e besës.

Kur dugajxhiu mori vesh shumën, nuk bëri hesap tregtari, por bëri hesap njeriu dhe nderi.
Nxori paratë dhe i tha:
“Qe paret. Shko e paguaje borxhin atij. Pastaj, te unë, merr me fjalë bese çka të duhet për Bajram.”

Në atë çast nuk u krye vetëm një tregti. U ngrit një urë mes dy ndërgjegjesh. Njëri ruajti nderin, tjetri e njohu dhe e mbështeti.

Dhe kështu, në një kohë kur buka ishte e pakët, u dëshmua se besa dhe bujaria nuk varfërohen kurrë.

Kjo është ajo Shqipni e heshtur që nuk shkruhet në ligje, por jeton në ndërgjegjen e njerëzve, ku fjala është pasuri, nderi është kapital dhe dera mbetet gjithmonë e hapur për Zotin dhe për mikun.

Ishte ajo Shqipni që, dashtë Zoti, nuk ka mbetur vetëm në të shkuarën; ajo kohë kur fjala e besës kishte peshë nderi dhe besimi ishte pasuri e shpirtit.