Fshati Uglla – një vendbanim me rrënjë shqiptare në Peshter

Fshati Uglla, në komunën e Sjenicës, paraqet një nga vendbanimet e vjetra të Rrafshnaltës së Peshterit, me rrënjë të qarta shqiptare sipas traditës gojore të vetë banorëve. Megjithëse sot banorët deklarohen pothuajse tërësisht si boshnjakë, të moshuarit ende ruajnë gjuhën shqipe si gjuhë të trashëguar nga të parët.

Fshati Uglla, në komunën e Sjenicës, paraqet një nga vendbanimet e vjetra të Rrafshnaltës së Peshterit, me rrënjë të qarta shqiptare sipas traditës gojore të vetë banorëve. Megjithëse sot banorët deklarohen pothuajse tërësisht si boshnjakë, të moshuarit ende ruajnë gjuhën shqipe si gjuhë të trashëguar nga të parët. Sipas studimit antropogjeografik të Mile A. Pavlović (2009), ky fshat përbën një shembull tipik të transformimeve demografike dhe identitare në hapësirën e Sanxhakut.

Uglla është vendbanim fshatar rreth 35 km larg Sjenicës, i vendosur në Rrafshin karstik të Peshterit, në lartësi 1140–1240 m mbi nivelin e detit. Fshati ka tip të shpërndarë me lagje si Glavica dhe Boroshtica. Sipas regjistrimit të vitit 2002 kishte 545 banorë.

Në territorin e fshatit ndodhet rezervati natyror Gutovica me pyje bredhi, ku gjenden edhe bredha piramidalë të rrallë, të cilët konsiderohen unikë. Gjetjet arkeologjike dëshmojnë për banim të hershëm (periudha antike e vonë dhe mesjeta). Ekzistojnë mbetje të kishave dhe nekropoleve mesjetare, si dhe toponime me origjinë shqipe, p.sh. “Vorrete shkieve” .

Sipas të dhënave historike, në vitin 1921 fshati kishte 32 shtëpi dhe 297 banorë. Ugo ka qenë dikur qendër administrative e Peshterit.

Popullsia tradicionalisht merret me blegtori dhe bujqësi. Nga viti 1948 deri 1961 pati rritje të madhe të popullsisë, ndërsa pas viteve 1980 filloi rënie e ndjeshme për shkak të emigrimit, sidomos drejt Turqisë.

Struktura fetare dhe kombëtare:

1991: 99,77% myslimanë (në kuptimin fetar)

2002: 99,08% boshnjakë (në kuptimin kombëtar)

Megjithatë, sipas traditës së banorëve, paraardhësit e tyre janë vendosur në shekullin XVIII nga veriu i Shqipërisë, kryesisht nga fiset malësore (Kelmendas). Të moshuarit flasin ende shqip. Sipas rrëfimeve, dy vëllezër – Plaka dhe Praka – erdhën nga Malësia (Vukli dhe Nika). Njëri kaloi në Islam, tjetri jo. Nga Plaka rrjedh një pjesë e familjeve të sotme.

Studimi përmend edhe shpërnguljet e mëdha historike nga Peshteri gjatë luftërave të shekujve XVII–XIX.

 

Fshati Uglla paraqet një shembull të qartë të një vendbanimi me origjinë shqiptare në Peshter, ku proceset historike, migrimet dhe transformimet identitare kanë ndikuar në vetëdijen kombëtare të banorëve. Ndërsa sot shumica deklarohen si boshnjakë, trashëgimia gjuhësore dhe gojore dëshmon për rrënjë të thella shqiptare. Rasti i Ugllës është tipik për Sanxhakun – hapësirë ku historia, identiteti dhe politika kanë ndërthurur fatet e popullsisë ndër shekuj.