Dokumenti i gjetur hedh dritë, duke dëshmuar përpjekjet e shqiptarëve të Ulqin për t’u bashkuar me shtetin shqiptar në vitin 1919.

Një dokument i gjetur së fundmi hedh dritë mbi një episod domethënës të historisë kombëtare shqiptare, duke dëshmuar përpjekjet e shqiptarëve të Ulqin për t’u bashkuar me shtetin shqiptar në vitin 1919.

Në vitin 1878, Kongresi i Berlinit vendosi copëtimin e trojeve shqiptare, duke shënuar fillimin e një drame të gjatë për kombin shqiptar. Edhe dy vite pas këtij kongresi, çështja e kufirit midis Perandorisë Osmane dhe Malit të Zi mbeti e hapur. Me propozim të Austro-Hungarisë, u hodh ideja që qyteti i Ulqinit t’i jepej Malit të Zi, gjë që u realizua pas demonstrimeve navale të Fuqive të Mëdha, të cilat ushtruan presion mbi Portën e Lartë për të shtypur rezistencën shqiptare.

Megjithëse kishin kaluar disa dekada nga aneksimi i Ulqinit, tek popullsia shqiptare e këtij qyteti nuk u shua kurrë dëshira për t’u bashkuar me shtetin amë. Kjo aspiratë u shpreh qartë në vitin 1919, kur paria e Ulqinit i dorëzoi një dokument Mid’hat Frashëri-t, duke e ngarkuar atë me misionin për të mbrojtur interesat e tyre në Konferenca e Paqes në Paris.

Në këtë dokument thuhet:

“Na të nënshkruem, përfaqësues të popullit shqiptar të Ylqinit, po ia japim këtë akt mëkëmbësie z. Mid’hat bej Frashërit.

Z. Mid’hat bej Frashëri ka të drejtë me përfaqësue popullin e Ylqinit para botës zyrtare e jashtëzyrtare, për me i mbrojtë këto dy pika themeltare:

a) Me kërkue një Shqipni fjesht vetëqeverimtare e etnografike;

b) Me kërkue bashkimin e Ylqinit dhe rretheve të tij me këtë Shqipni vetëqeverimtare.

Në emën të popullit të Ylqinit dhe të rretheve të tij

(vijojnë firmat)”

Ky dokument përbën një dëshmi të rëndësishme historike për aspiratat kombëtare të shqiptarëve të Ulqinit dhe për përpjekjet e vazhdueshme për ribashkimin e trojeve shqiptare në një shtet të vetëm, në një moment kyç të rikonfigurimit të hartës politike të Evropës pas Luftës së Parë Botërore.