Serbët e Vrakës japin vajzat në Serbi, e jo shqiptarët, ja çka shkruan Edith Durham më se një shekull më parë

Majlinda Nikçi

Serbët e Vrakës japin vajzat në Serbi, e jo shqiptarët, ja çka shkruan Edith Durham më se një shekull më parë:
– “Vraka, i vetmi fshat serb ortodoks në rreth, ndodhet një orë e gjysmë në veri të Shkodrës, në fushë.

Njerëzit ishin shumë të kënaqur që mund të flisja me ta, dhe menjëherë filluan të më gatuan një vakt. “Do të ishte një turp,” thanë ata, “të haje ushqimin tënd në fshatin tonë.”
Shtëpitë prej guri janë të mira dhe të mëdha — disa struktura të mëdha me një dhomë të vetme, të tjera me stallë poshtë dhe dhomë banimi sipër.

Njerëzit ankoheshin shumë për përndjekjet myslimane. Shtëpitë ishin plot pushkë. “Vraka,” tha pritësi im, “përbëhet nga familje të ndryshme që kishin ikur nga gjakmarrja, nga Bosnja dhe Mali i Zi rreth dyqind vjet më parë.” Tani numërojnë rreth një mijë vetë. Familja e tij kishte gjashtë shtëpi, shumë tokë, mbillnin misër dhe rrush, dhe bënin shumë verë dhe raki. Duke qenë afër liqenit, kishin mjaft peshk për të merkurat dhe të premtet. (Një grua po varte peshq të vegjël mbi një tel të gjatë dhe i varte në rrathë mbi një kornizë të madhe druri mbi sobën e hapur, për t’u tharë me tym.) Sikur të mos ishin myslimanët, mund të jetonin shumë mirë, por asnjë prej burrave të Vrakës nuk mund të hynte tani në Shkodër. Do të qëlloheshin në rrugë. Gratë duhej të bënin të gjithë punët e tregut.
Ai shtoi me filozofi: “Myslimanët kanë vrarë shumë prej nesh, por, falë Zotit, ne kemi qëlluar shumë prej tyre.”

Në Shkodër më thanë se ishte e vërtetë që burrat e Vrakës jetonin “në fund të një arme” — nga të dyja anët — dhe nuk kishin mbrojtje nga Valiu. Gratë e Vrakës mbajnë flokët e lidhur në dy thurje në secilën anë të fytyrës dhe i fiksojnë me një guackë (cowrie). Është e rrallë të gjendet guacka kaq larg perëndimit të Evropës. Një fëmijë kishte guackë dhe perla blu në ballë. Gratë nuk donin të thonin pse. Burrat qeshnin dhe thanë se ishte kundër Syrit të Keq — gratë e kishin vendosur aty.

Fillova të vizatoja dhomën. Gruaja mori fëmijën dhe largoi fëmijët e tjerë. “Mund të vizatosh shtëpinë,” tha ajo, “por jo fëmijët.”

Kreu i familjes flinte në një kabinë prej gardhi, të varur nga një trarë e çatisë dhe të mbështetur mbi një shtyllë poshtë. Një rresht i gjatë arkash mbante veshjet, dhe ushqimi ruhej në koshë të varura larg minjve dhe maceve. Të gjitha shtëpitë ishin të shënuara me shumë kryqe.

Kisha ishte ndërtuar me ndihmën ruse. I riu që ishte me mua, si katolik, nuk ishte dakord dhe pëshpëriti: “Këta njerëz nuk janë të krishterë, janë vetëm grekë!” Unë thashë se shqiptarët në jug kishin kisha të tilla. Ai iu përgjigj: “Ata nuk janë të krishterë, por Toskë.”
Foto-vizatim i E. Durhamit: Një grua nga Vraka me flokë të thurura dhe shall në kokë. Vesh një varëse dhe veshje modeste. /Trungu & InforCulture