Aftësitë e rralla të shqiptarëve për udhëheqje, luftë, arkitekturë ndërtime etj…

AFTËSITË E RRALLA TË SHQIPTARËVE PËR UDHËHEQJE, LUFTË, ARKITEKTURË, NDËRTIME ETJ. GREQIA, PERANDORIA OSMANE, EGJIPTI, RUMANIA, MOLDAVIA, ITALIA KANË GJURMËT E PASHLYESHME TË SHKËLQIMIT TË KËTIJ KOMBI

Udhëheqja shqiptare në Perandorinë Osmane

Edhe një vështrim i shpejtë mbi historinë turke do ta habiste lexuesin me numrin e shqiptarëve që arritën majat e pushtetit administrativ – atë të kryeministrit të Perandorisë Osmane. Ky bilanc është mbresëlënës, madje i jashtëzakonshëm. Mithat Bej Frashëri, duke shkruar me pseudonimin Lumo Skendo (1919, f. 24–25), citon një autor turk, Osman Zade Naib, i cili i referohej Shqipërisë si “Kopshti i Vezirëve” në librin me këtë titull, botuar në Kostandinopojë më 1853. Autori turk shprehte habinë për numrin jashtëzakonisht të madh të ministrave të kabinetit që kishte dhënë ky popull i nënshtruar. Ai rendiste 26 vezirë të mëdhenj ose kryeministra, ministra me gjak shqiptar që kishin “drejtuar punët e Perandorisë Osmane” që nga vitet 1500. Këta vezirë të mëdhenj e kishin origjinën në vende të tilla si Ohri, Arta, Manastiri, Pojani i Korçës, Vlora dhe Berati. Ndër ta kishte tre që e çuan Turqinë në kulmin e lavdisë së saj ushtarake: Sinan Pasha, Ferhad Pasha dhe Kuprili Pasha. Autori nuk u përpoq të bënte një listim të “katalogut të pasur të një numri shumë të madh pashallarësh dytësorë, komandantësh ushtrish, guvernatorësh të përgjithshëm dhe të tjerëve”, të cilët, së bashku me patriotë si tre vëllezërit Frashëri dhe Ismail Qemal Pasha, u dalluan në shërbimin shtetëror.

Si ekonomistë, “emrat e vetëm të mëdhenj në Turqi” ishin dy, të dy shqiptarë, ndër ta Koçi Beu nga Korça (po aty). Astronomi më i shquar i Turqisë, Hasan Tahsini (1811–1881), e kishte origjinën nga fshati jugor shqiptar Ninati, pranë Sarandës. Ai u bë i famshëm për veprat e tij në matematikë, fizikë dhe psikologji, por veçanërisht në astronomi dhe për shpikjen e instrumenteve astronomike. Në një kohë kur Perandoria Osmane kishte vetëm përkthime të veprave të autorëve të huaj, libri i tij për astronominë ishte unik (NAlb 1987, 6:25). Tahsini u emërua rektori i parë i Universitetit të Kostandinopojës (NAlb 1984, 5:27). Ai bashkëpunoi gjithashtu me patriotë të tjerë shqiptarë në Kostandinopojë në zhvillimin e të famshmit “Alfabet i Stambollit”, duke pësuar madje përndjekje për patriotizmin e tij (FESH 1985, 1073). Anglezi John Cam Hobhouse, shok udhëtimi i Lord Bajronit dhe më vonë i njohur si Lord Broughton, hartoi një listë shqiptarësh të shquar që i kishin shërbyer me shkëlqim Perandorisë Osmane (1809, f. 298). Ndër ta ishte Namik Qemal Beu, poeti dhe themeluesi i letërsisë moderne turke, si dhe poeti dhe patrioti po aq i shquar Sami Bej Frashëri (NAlb 1987, 5:27).

Në fushën e arteve, Mithat Frashëri ose Skëndo përmend tre arkitektë shqiptarë që projektuan disa nga xhamitë dhe çezmat më madhështore të Turqisë (1919, f. 24–25). Qyteza e Oparit, në perëndim të Korçës, nxori shumë ndërtues të famshëm për mjeshtërinë e tyre në gur. Ndër ta ishin Petro Korçari, kryearkitekti i Ali Pashë Tepelenës së Janinës; vëllezërit Katro, të lidhur me kishat bizantine jashtëzakonisht të bukura të Voskopojës; dhe sidomos Mehmeti Isa, kryendërtuesi i Taj Mahalit të pakrahasueshëm për Shah Jahanin në Agra të Indisë (Liria, 16 tetor 1981, f. 1). Pastaj ishte Sadeqor Mehmeti nga Elbasani, arkitekti që konsiderohet autor i Xhamisë së famshme Blu (1562) në Stamboll (Nëndori, maj 1972, f. 75–84).

Më utilitare dhe të përditshme ishin urat piktoreske prej guri të ndërtuara gjatë shekujve XVII dhe XVIII mbi përrenjtë malorë shqiptarë, si ura e Beratit, e mbështetur mbi shtatë këmbë ose pilastra dhe e lidhur me harqe elegante, e ndërtuar më 1780 (Liria, 15 qershor 1984, f. 4). Po ashtu ishte ura e gjatë 105 metra me 13 harqe në Mesi, pranë Shkodrës, dhe ura jashtëzakonisht e lartë me harqe guri e Limarit në Përmet, e cila, ndonëse vetëm 35 metra e gjatë, arrinte lartësinë 19 metra (Liria, 26 janar 1979). Inxhinieri Sina nga Voskopoja ishte i famshëm për ndërtimin e urës së varur në Budapest (Liktori, 8 nëntor 1939, f. 3).

Instinkti i lindur i këtyre mjeshtërve shqiptarë të gurit ngjalli admirimin e një banori evropian afatgjatë pranë oborrit turk në Kostandinopojë. Ai shkroi për arnautët ose shqiptarët:

Ata shkëlqejnë në ndërtimin e ujësjellësve. Aftësia e tyre nuk mund të vihet në dyshim nga askush që ka parë ujësjellësit e Kostandinopojës. E megjithatë, pa asnjë dije matematikore, pa rregulla apo instrumente, ata i ndërtojnë këta ujësjellës, matin lartësinë e maleve dhe largësinë e vendeve më saktë se një gjeometër, dhe gjykojnë shumë mirë cilësinë dhe sasinë e ujit. Kur pyeten për bazat e kësaj mjeshtërie, ata nuk e kuptojnë çfarë nënkuptohet dhe as nuk janë në gjendje ta shpjegojnë veten [Cantemir 1734, f. 200–201].
Punëtorët e krahinës së Lunxhërisë, pranë Gjirokastrës, u bënë të famshëm në mbarë Ballkanin dhe veçanërisht në Kostandinopojë për punimet e tyre në gur në ndërtimin e puseve, çezmave për ujë të pijshëm, kanaleve ujitëse dhe mullinjve me energji uji. Ata ndërtonin me aq saktësi, saqë “dukej sikur asnjë litër ujë nuk shpërdorohej” (Zëri, 13 dhjetor 1984, f. 3). Pa dyshim, mbetjet e punimeve të lashta pellazge, ilire dhe më pas shqiptare në gur ende ngjallin habi dhe admirim tek çdo vëzhgues.

Artizanët shqiptarë vlerësohen gjithashtu për qëndisjen më të hollë në ar në Ballkan dhe për mjeshtërinë më të lartë në argjendari. Mjeshtër të tillë nga Voskopoja ishin të njohur në gjithë Ballkanin për zbukurimin me ar dhe argjend të armëve (NAlb 1984, 5:31).

Udhëheqja shqiptare në Rumani

Principatat e Moldavisë dhe Vllahisë u bashkuan më 1861 për të formuar Rumaninë. Dy familje princërore të shquara njiheshin si me origjinë shqiptare. Familja Lupu përbëhej nga Vasil, me vëllain e tij Mateo dhe djalin e tij Stefan. Ata u shquan në Moldavi (1634–1654) për përhapjen e arsimit dhe futjen e shtypshkronjës (NAlb 1987, 5:23). Më pas, familja Gjika, me origjinë nga Përmeti, krijoi një dinasti princërish që shtrihej nga Gjergj Gjika më 1656 deri te Gregori Aleksandër Gjika, që përfundoi më 1856 (po aty). Një anëtare e njohur e kësaj familjeje ishte Elena Gjika (1829–1888), e cila shkroi gjerësisht me pseudonimin Dora d’Istria dhe luajti një rol të rëndësishëm në lëvizjen e Rilindjes në Shqipëri.

Udhëheqja shqiptare në Luftën Greke të Pavarësisë (1820–1826)

Duke reflektuar mbi rënien dhe shkatërrimin e Greqisë, Lord Bajroni vërejti:
“Një mijë vjet mezi mjaftojnë për të formuar një shtet.
Një orë mund ta shndërrojë atë në pluhur,
dhe kur mund njeriu t’ia rindërtojë shkëlqimin e copëzuar?”
(Byron 1891, 1:2.84).

Shqiptarët duket se kanë qenë në masë të madhe vendimtarë pikërisht në realizimin e kësaj.

Ndërsa sulltani ishte i angazhuar me Ali Pashën, grekët shfrytëzuan rastin për kryengritjen e tyre në vitin 1820, duke arritur më në fund pavarësinë në vitin 1826. Në atë luftë pavarësie, shumë prej udhëheqësve të shquar ishin pasardhës të shqiptarëve që kishin migruar atje nën drejtimin e Gjon Bua Shpatës. Ishujt grekë të Specait, Hidrës dhe Porosit ishin të banuar pothuajse ekskluzivisht nga njerëz me gjak shqiptar. Shumë prej tyre siguronin jetesën si peshkatarë. Në luftën për pavarësi ata sollën figura të tilla kombëtare si Miauli, Xhavella, Marko Boçari dhe komandanten femër të flotës, Laskarina Bubulina (Skëndo 1919, f. 25). Shkrimtari francez Honoré de Balzac botoi në Paris më 1828 veprën Vajtime dhe Këngë Elegjiake, këngë popullore që lavdëronin Bubulinën, Boçarin dhe të tjerë, të cilat ai i kishte mbledhur nga një grua shqiptare e emigruar në Francë (NAlb 1984, 3:16). Historiani britanik George Finlay, në veprën e tij me shtatë vëllime Historia e Greqisë (Finlay 1877, 4:254–257), pohonte se në përpjekjen e Greqisë për të rifituar pavarësinë nga Turqia, ushtarët e Sulit dhe detarët e ishujve Hidra dhe Specai ishin luftëtarët më trima dhe detarët më të aftë, dhe se “këta ishin të racës më të pastër shqiptare”. Në fakt, një tjetër britanik deklaroi se nuk ka gjasa që pavarësia e Greqisë të ishte arritur pa shërbimet e paçmueshme që shqiptarët, si nga Shqipëria ashtu edhe nga Greqia, i kishin dhënë revolucionit (Peacock 1914, f. 178). Si dëshmi shtesë, presidenti i parë i Greqisë së lirë, Kapodistria (1828–1831), kishte lindur në Korfuz, në një familje shqiptare me origjinë nga Gjirokastra (Skëndo 1919, f. 26).

Është vërtet e jashtëzakonshme që, ndonëse të ndarë nga atdheu i tyre për shekuj me radhë, shumë nga pasardhësit e tyre edhe sot nuk i kanë humbur gjuhën, zakonet dhe traditat. Një prej tyre që u dallua së fundmi në marinën greke ishte Admirali Kunduriot. Gjatë betejës detare të Dardaneleve më 1912, ai i dha një urdhër ekuipazhit të luftanijes së tij në gjuhën shqipe. Kur më pas u pyet pse kishte përdorur këtë idiomë të pazakontë, admirali u përgjigj: “Nga entuziazmi!” Përgjigjja e tij përkon shumë ngushtë me arsyetimin e dhënë nga Aleksandri i Madh për faktin se ai u fliste shpesh trupave të tij maqedonase në gjuhën e tyre johelene.

Në një rast tjetër, Admirali Kunduriot mësoi se oficerët e anijes së tij ua kishin ndaluar detarëve të flisnin shqip mes tyre. Admirali i thirri detarët në kuvertë dhe i pyeti: “A kuvëndoni shqip, more?” . Detarët e panë njëri-tjetrin, pa ditur mirë çfarë të përgjigjeshin. Njëri prej tyre mori guximin dhe tha: “Flasim pak mes nesh, admiral.” Kundurioti u përgjigj: “Vazhdoni dhe flisni shqip mes jush, sepse ne jemi ata që e çliruam Greqinë!” (Dituria, janar 1927, f. 86). Pa dyshim, këta grekë me origjinë shqiptare dhanë një kontribut të rëndësishëm për vendin që kishin adoptuar. Megjithatë, fakti tragjik mbeti se, ndonëse shqiptarët ndihmuan në çlirimin e Greqisë nga zgjedha turke, vendi i tyre do të mbetej nën shtypje edhe për njëqind vjet të tjerë.

Udhëheqja shqiptare në bashkimin e Italisë (1860–1871)

Ashtu si në Greqi, edhe në Itali pasardhësit e refugjatëve arbëreshë dhanë kontribute të rëndësishme në bashkimin e atdheut të tyre të adoptuar (1860–1871). Ndër qendrat më të hershme dhe më aktive të revolucionit ishte fshati i tyre Hora e Arbëreshëvet, pranë Palermos, zakonisht i shkurtuar në Hora; ky njihej gjerësisht nga italianët si Piana dei Greci, më vonë Piana degli Albanesi. Ndërsa Garibaldi, i cili kishte origjinë shqiptare, po mendonte se si dhe ku të niste luftën për çlirimin e italianëve nga shtypja bourbonase dhe për bashkimin e tyre në një shtet të vetëm, një çetë arbëreshe prej 400 luftëtarësh nga Hora sulmoi trupat bourbonase në prill 1860. Françesko Krispi, gjithashtu arbëresh nga Sicilia, i cili firmoste veten si “shqiptar nga gjaku dhe nga zemra” (Fashizmi, 13 shkurt 1940; Drita, 28 nëntor 1937, f. 11), ishte këshilltari më i afërt i Garibaldit dhe truri politik i ekspeditës së tij. Ishte Krispi ai që e bindi Garibaldin të nisej nga Xhenova drejt Siçilisë më 6 maj me të famshmit “Një mijë” luftëtarë. Prej tyre, historiani Xoxi përmend gjashtë burra, përveç Kripshit, të cilët kishin qenë studentë të Kolegjit Arbëresh të San Demetrio Corone në Kalabri, në Italinë Jugore (NAlb 1985, 3:23). Njëri prej tyre ishte Domenik Mauro, i lindur nga prindër shqiptarë më 1812, i cili u bë poet dhe autor i shquar. Por kur nisën kryengritjet popullore kundër padrejtësive shoqërore, ai e la penën për shpatën dhe luftoi trimërisht nën Garibaldin. Në fakt, një profesor italian, Rosolino Petrotta, në serinë e tij “Shqiptarët në Itali” (Fashizmi, 13 shkurt 1940), ka renditur 19 patriotë italo-shqiptarë vetëm nga Hora, të cilët u bënë të njohur në kryengritjet e vitit 1860. Petrotta thekson gjithashtu se edhe vetë Garibaldi nuk e anashkaloi këtë heroizëm, por më 2 tetor 1860 deklaroi publikisht: “Gli albanesi sono eroi che si sono distinti in tutte le lotte contro la tirannide” (“Shqiptarët janë heronj që janë dalluar në të gjitha luftërat kundër tiranisë”).
Duke ruajtur ende përkatësinë e tyre shqiptare, këta luftëtarë arbëreshë të Horës u përshkruan me këto fjalë nga kronisti italian Aba në lidhje me ekspeditën e Garibaldit: “Ata janë njerëz krenarë dhe të ndershëm, krenarë për origjinën e tyre. Në këngët e tyre ata mbajnë gjallë ndjenjën e katër shekujve dhe ende ëndërrojnë që një ditë fisi i tyre të mund të kthehet në Atdheun e largët stërgjyshor” (NAlb 1985, 3:23). Mbështetja guximtare e shumë patriotëve arbëreshë e ndihmoi Garibaldin të nënshtronte shpejt ishullin dhe, kur ai kaloi në Italinë Jugore, arbëreshët luftëtarë të asaj zone e pritën me gëzim të papërshkrueshëm. Italia si shtet i bashkuar u detyrohet shumë pasardhësve të atyre refugjatëve shqiptarë. Duhet kujtuar se njëri prej tyre, Françesko Krispi, do të shërbente dy herë si kryeministër i Italisë (1887–1891 dhe 1893–1896).
Duhet të përmenden gjithashtu dy figura të shquara letrare. Xhirolamo (ose Jeronim) De Rada (1814–1903), një nga poetët më të mëdhenj shqiptarë, lindi në Makia pranë Kozencës, në Italinë Jugore. Po aq i shquar ishte poeti Xhuzepe Skiro (1865–1927), i cili vinte nga një trung shqiptar në Hora e Palermos dhe konsiderohet pasardhësi i drejtpërdrejtë i De Radës. Duke filluar rreth vitit 1861, mijëra prej këtyre arbëreshëve sicilianë kërkuan një jetë të re në Botën e Re, shumë prej tyre duke u vendosur në Nju Orlins. Historia e tyre rrëfehet nga Bret Clesi në veprën “Arbëreshët dhe Contessa Entellina” (Liria, 1 mars 1984, f. 4).

Në vitin 1901, arbëreshët e Italisë Jugore raportohej se kishin 80 qytete, 27 të ritit grek (kisha uniate të lidhura me Romën) dhe 53 të ritit latin ose katolik romak, me një popullsi totale prej 208 410 banorësh (Barbarich 1905, f. 331–333). Qytetet arbëreshe shpërndaheshin si vijon në provincat e Italisë Jugore: Katanzaro 13, Kozenca 29, Kampobaso 7, Leçe 10, Foxhia 7, Potenca 5, Palermo 5 dhe Katania 3 (Dituria, 1 qershor 1909, f. 83–85). Aktualisht, Mahir Domi, në studimin e tij statistikor “Vendbanimet shqiptare në botë” (Liria, 28 mars 1980, f. 3), vlerëson se rreth 136 000 prej këtyre arbëreshëve në 55 fshatra ende flasin shqip, ndërsa rreth 182 000 arbëreshë në fshatra të tjera nuk e flasin më atë. Eqrem Çabej, në veprën e tij “Bota e Arbëreshëve” (NAlb 1987, 6:28), vëren se ata që jetojnë në zona malore duket se e kanë ruajtur gjuhën dhe kulturën më mirë sesa ata që jetojnë në fusha të hapura. Megjithatë, mbetet e jashtëzakonshme që pas 500 vjetësh në Itali, kaq shumë arbëreshë, që jetojnë në bashkësi shqiptare kompakte, nuk janë asimiluar plotësisht. Zakonet, veshjet, poezitë, këngët dhe traditat janë trashëguar brez pas brezi, nga nëna te fëmija, duke përdorur dialektin arbëresh të gjuhës shqipe. Pesëqind vjet pas largimit nga atdheu, një vajzë arbëreshe që jeton sot në Shtetet e Bashkuara citoi, në një shqipe mjaft të kuptueshme, një këngë nostalgjike që ata e këndonin tradicionalisht kur dilnin nga kisha e tyre në Itali. Duke u kthyer nga Lindja, drejt atdheut, ata këndonin:
“Atdhe, vend i bukurisë,
të kam lënë, për të mos të parë më kurrë.
Atje kam lënë babanë tim,
atje kam lënë nënën time,
atje kam lënë vëllanë tim…
të kam lënë, për të mos të parë më kurrë”
(ACB 1985, f. 18–19).
Gjuha dhe traditat e tyre janë ruajtur gjithashtu përmes gazetave dhe botimeve të veta. Njëri prej tyre, prof. Françesko Solano, mban aktualisht katedrën e gjuhës dhe letërsisë shqipe në Universitetin e Kozencës, duke shkruar zakonisht me pseudonimin Dushko Vetmo. Së fundmi është raportuar se shumë bashki ende mbajnë stemën zyrtare të shqiponjës së zezë dykrenare të Skënderbeut (Fashizmi, 9 shkurt 1940). Duke i rezistuar denacionalizimit, një tjetër raportonte se “madje edhe në shishet e verës që prodhojmë në fshatrat tona, kemi figurën e Skënderbeut në etiketë” (Liria, 16 maj 1980, f. 4). Në vitin 1983, qeveria shqiptare e njohu këtë trashëgimi dhe dhuroi një bust të heroit kombëtar për sheshin Skënderbej të Specano Albaneses (po aty). Një bust tjetër i tillë u ngrit në bashkësinë arbëreshe të San Nikolla del Alto në Katanzaro (Liria, 1 maj 1984, f. 1). Pikërisht në bashkësi të tilla, shumë italo-shqiptarë ruajtën dashurinë për atdheun e vjetër, duke dhënë njëkohësisht kontributin e tyre të veçantë për atdheun e ri.
Udhëheqja shqiptare në dinastinë njëqindvjeçare në Egjipt (1805–1952)
Edhe një tjetër pashë shqiptar u tregua më i suksesshëm se Ali Pashë Tepelena i Janinës apo Mahmud Pasha i Shkodrës, sepse ndërsa shtetet e tyre zgjatën vetëm një brez, Mehmeti (ose Muhamed) Ali (1769–1849) themeloi në Egjipt një dinasti që zgjati mbi një shekull. Mehmeti Ali lindi nga prindër shqiptarë dhe u rrit në Kavallë, një port i vogël maqedonas. Ky ushtar shqiptar i fatit drejtoi një kontingjent shqiptar që shoqëroi një ekspeditë turke në vitin 1798 për të dëbuar trupat e Napoleon Bonapartit nga Egjipti, atëherë një provincë osmane. Pas tërheqjes franceze më 1801, një luftë e zgjatur fraksionesh bëri që Kajroja t’i kërkonte këtij aventurieri shqiptar të shërbente si guvernator i Egjiptit. Kostandinopoja e konfirmoi emërimin në vitin 1804. Duke kombinuar dinakërinë, strategjinë dhe egërsinë, ai i nënshtroi rivalët egjiptianë deri më 1811 dhe më pas iu përkushtua përparimit të interesave të pronarëve të mëdhenj të tokave dhe të klasave të biznesit. Ai përmirësoi prodhimin dhe tregtinë. Ndërtoi një kanal midis Aleksandrisë dhe Nilit.
Për sukseset e tij ushtarake kundër kryengritjes greke të vitit 1821, Mehmeti Ali priste të merrte Peloponezin si shpërblim. Por flotat e bashkuara të Britanisë së Madhe, Francës dhe Rusisë shkatërruan flotën e tij në betejën e Navarinës më 1827, duke siguruar praktikisht lirinë e Greqisë. Në vitin 1839 ai u ngrit madje kundër Perandorisë Osmane dhe mund të kishte pushtuar vetë Kostandinopojën (1840), po të mos kishte qenë ndërhyrja e Britanisë, Francës dhe Rusisë.
Më pas, Mehmeti Ali iu përkushtua zhvillimit të Egjiptit si një shtet modern. Ai ndërtoi digën e parë përgjatë Nilit për qëllime ujitjeje. Futur kultivimin e kërpit dhe pambukut, për të cilat Egjipti u bë shpejt i famshëm (Readers Digest, nëntor 1982, f. 183). Ndërtoi fabrika tekstilesh dhe çeliku. Ai kishte vlerësim të lartë për qytetërimin evropian dhe ftoi pedagogë evropianë të jepnin mësim në një rrjet institucionesh, duke dërguar studentët e tij më të mirë jashtë vendit për studime të larta. Aftësitë e tij ushtarake barazoheshin me aftësitë e tij qeverisëse. Kushtetuta e re e Egjiptit ishte krijim i tij, ashtu si ushtria dhe marina e re, sistemi tatimor, sistematizimi i importeve dhe eksporteve, legjislacioni shëndetësor, shkollat, kolegjet dhe shtëpitë botuese. Mehmeti Ali ishte shumë përpara bashkëkohësve të tij, ndërsa karakteri i tij moral, mendja e ndriçuar dhe aftësia e shquar e kualifikonin për titullin Themelues i Egjiptit Modern. Për shkak të origjinës së tij shqiptare, shqiptarët gëzonin një favor të veçantë në Egjipt dhe mirëpriteshin si emigrantë. Mehmeti Ali ishte pa dyshim ndër burrat e mëdhenj të epokës së tij.
Një nip po aq i ndriçuar, Ismail Pasha, përmirësoi administratën, gjykatat, sistemin postar dhe veprat publike, veçanërisht hekurudhat, rrjetin telegrafik, fenerët, digat mbrojtëse dhe portet, ndonëse këto kërkonin taksa të rënda. Ai gjithashtu ndaloi skllavërinë njerëzore dhe përfundoi Kanali e Suezit, 92 milje i gjatë, që lidh Mesdheun me Detin e Kuq në vitin 1869. Në tërësi, dinastia e Mehmet Aliut solli një epokë të re për Egjiptin, që zgjati nga viti 1805 deri më 1952. Mbreti i fundit i Egjiptit, Faruku I, thuhet se ishte me gjak shqiptar, çka mund të shpjegojë pritjen e ngrohtë që ai i rezervoi Mbretit shqiptar Zog, të mërguar, në vitin 1939. Sundimi i tij zgjati nga viti 1936 deri në abdikimin e tij më 1952. Ky vit shënoi mbylljen e kësaj dinastie të famshme shqiptare.
Kështu, shohim se udhëheqësit shqiptarë lanë një bilanc të shkëlqyer shërbimi në Gardën Pretoriane Romake dhe në Jeniçerët turq, në Perandorinë Romake, Bizantine dhe Osmane, si dhe në luftën epike për çlirimin e Greqisë dhe për bashkimin e Italisë. Ndërkohë, në vendin e tyre atyre u mungonin elementet më themelore të shtetësisë: toka e tyre, gjuha e tyre dhe liria. Tashmë dukej se kishte ardhur koha që ata të bënin diçka për veten e tyre. Me siguri, më në fund, koha e tyre kishte ardhur.
FB: Thënie për shqiptarët
___________
Titulli: The Albanians
An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present
Autori: Edwin E. Jacques
Botuesi: McFarland, Incorporated, Publishers 2012