Që nga koha kur njeriu ka filluar të eksplorojë natyrën, shpellat kanë qenë vende misterioze, të frikshme dhe njëkohësisht magjepsëse. Ato janë arkiva natyrore të historisë së Tokës, hapësira ku koha duket se ka ndalur dhe ku ligjet e sipërfaqes nuk vlejnë më. Disa prej tyre janë aq të thella dhe komplekse, sa eksplorimi i tyre kërkon vite të tëra pune, guxim dhe përgatitje ekstreme. Më poshtë po sjellim disa nga shpellat më interesante dhe më të thella në botë, që vazhdojnë të sfidojnë njeriun dhe shkencën.
E njohur për shumë vite si shpella më e thellë në botë, Krubera ndodhet në masivin Arabika, në Kaukaz. Thellësia e saj arrin mbi 2.190 metra dhe për dekada me radhë ka qenë simbol i speleologjisë ekstreme. Ajo përbëhet nga një rrjet i ndërlikuar galerish vertikale, puse të thella dhe zona të përmbytura, ku vetëm ekipet më të specializuara kanë mundur të depërtojnë. Krubera nuk është thjesht një rekord numerik, por një provë e kufijve fizikë dhe psikologjikë të eksploruesve.
Sot, titullin e shpellës më të thellë në botë e mban Veryovkina, po ashtu e vendosur në masivin Arabika. Me një thellësi që tejkalon 2.210 metra, kjo shpellë është eksploruar intensivisht vetëm në vitet e fundit. Ajo përmban puse gjigante vertikale, liqene nëntokësore dhe zona ku presioni dhe errësira janë absolute. Çdo ekspeditë në Veryovkina konsiderohet një mision i rrezikshëm, ku edhe gabimet më të vogla mund të jenë fatale.
Në rajonin malor të Oaxaca-s ndodhet një nga sistemet më të mëdha të shpellave në Amerikën Latine. Sistema Huautla shtrihet në dhjetëra kilometra galeri dhe arrin thellësi mbi 1.500 metra. Ajo është e famshme jo vetëm për përmasat, por edhe për bukurinë e formacioneve natyrore: stalaktite masive, salla të gjera dhe lumenj të fuqishëm nëntokësorë. Për shumë speleologë, Huautla konsiderohet një nga shpellat më teknike për t’u eksploruar.
E vendosur në Alpet austriake, Lamprechtsofen është një nga shpellat më të thella në Evropë. Ajo arrin rreth 1.735 metra thellësi dhe është e njohur për strukturën e saj vertikale, me puse të shumta dhe korridore të ngushta. Për shkak të klimës alpine, kushtet brenda saj janë shpesh të ashpra, me temperatura të ulëta dhe rrjedha të forta uji, që e bëjnë eksplorimin edhe më sfidues.
Në rajonin e Savojës ndodhet Gouffre Mirolda, një shpellë që ka luajtur rol kyç në historinë e speleologjisë evropiane. Me mbi 1.700 metra thellësi, ajo ka qenë për një kohë të gjatë ndër shpellat më të thella në botë. Mirolda është e njohur për rrjetin e saj kompleks dhe për faktin se ka shërbyer si bazë kërkimore për zhvillimin e teknikave moderne të zbritjes dhe sigurimit në shpella.
Edhe pse jo ndër më të thellat në kuptimin absolut, kjo shpellë ka një rëndësi të jashtëzakonshme shkencore. Ajo është pjesë e sistemit Atapuerca dhe është e njohur për zbulimin e eshtrave të hominidëve të lashtë, që datojnë qindra mijëra vite më parë. Ky vend tregon se shpellat nuk janë vetëm fenomene gjeologjike, por edhe arkiva të historisë njerëzore.
Edhe pse sot flasim për mijëra metra thellësi dhe teknologji të avancuar, një pjesë e madhe e botës nëntokësore mbetet ende e panjohur. Çdo vit zbulohen galeri të reja, lidhje të papritura dhe rekorde që ndryshojnë renditjen e shpellave më të thella. Shpellat vazhdojnë të na kujtojnë se, pavarësisht përparimit teknologjik, Toka ruan ende sekrete që presin të zbulohen – në heshtje, errësirë dhe thellësi. /Trungu & InforCulture
Nga: DASHNOR KALOÇI Plot 35 vite më parë, në mesin e shkurtit të 1991-it, me mijëra…
Uji përbën rreth 60 përqind të trupit tonë dhe është thelbësor për rregullimin e…
Studimi i parë i detajuar gjenetik mbi kancerin te macet shtëpiake ka zbuluar ngjashmëri të…
Rozmarina njihet për efektet e saj të forta anti-inflamatore dhe antibakteriale, prandaj përdoret…
Fibromat e mitrës janë masa beninje (jo kanceroze) që zhvillohen në murin e mitrës…
Për të ruajtur hidratimin, është e rëndësishme që gjatë vakteve të syfyrit dhe…