Perandori reformator i Romës nga Durrësi me një sy tē zi dhe tjetrin blu?

Nga Albert Vataj

Më 11 prill të vitit 491, Flavius Anastasius Dyrrhachium bëhet Perandor bizantin, me emrin Anastasius I, dhe qëndroi në fron derisa vdiq më 9 korrik të vit 498. Gjatë mbretërimit të tij kufiri romak iu nënshtrua një rifortifikimi duke përfshirë Durrësin, të cilin e bëri një nga qytetet më të fortifikuar në rajon. Anastasius I u lind në vitin 431 në Durrës në një familje fisnikësh ilirë. Ishte i biri i Pompeius, i lindur në vitin  410. Nëna e tij, Anastasia Konstantina ishte një ariane, motra e Clearchus, gjithashtu një ariane, dhe një mbesën atërore e Gallus, e lindur rreth vitit 370. Para se të bëhej perandor, Anastasi ishte administrator i suksesshëm në departamentin e financave të perandorisë. Anastasi kishte një sy të zi dhe një blu, dhe për këtë arsye ai njihej edhe me emrin Dicorus.

Ai ushtroi postin e Perandorit gjatë periudhës 491-518. Mbretërimi i tij pati arritje thelbësore, të cilat ishin karakterizuar nga modelet e reja të qeverisë, ekonomisë, dhe burokracisë në Perandorinë Lindore Romake. Përveç kësaj, Anastasi I është i njohur për largimin nga qeveria perandorake me një tepricë të konsiderueshme buxhetore për shkak të minimizimit të korrupsionit të qeverisë, reformave të kodit tatimor dhe futjes së një forme të re të monedhës.

Pas vdekjes së Zeno në vitin 491, ka prova të forta se shumë qytetarë romakë donin një perandor romak dhe një ortodoks të krishterë. Në javët që pasuan vdekjen e Zenonit, turmat u mblodhën në Konstandinopojë duke thirrur: “Jepini Perandorisë një perandor ortodoks! Jepi Perandorisë një Perandor Romak!” Nën presion të tillë, Ariadne, e veja e Zenit, u kthye në Anastasi I. Anastasi asokohe ishte 60 vjeç kur u ngjit në fron. Në aspektin religjioz, ai ishte mjaft i hapur në simpatinë e tij për Monophysites. Rrjedhimisht, si kusht i sundimit të tij, Patriarku i Konstandinopojës kërkoi që ai të premtonte të mos e refuzonte Këshillin e Kalcedonisë . Vlen të përmendet se Ariadne zgjodhi Anastasius si pasardhës së bashkëshortit të saj para vëllait të tij Longinus , e cila rezultoi ndoshta një zgjedhja e zgjuar.

Preferencat e tij për ndjekësit e doktrinës së krishterë Monofisite sollën në Konstatinopojë kryengritje të të Kaltërtëve (Demos) (të cilët ndiqnin përgjithësisht doktrinën fetare ortodokse) dhe të komandantit të provincës së Trakisë Vitalian-it i cili prej vitit 513 sulmoi dhe rrethoi disa herë kryeqytetin e perandorisë.

Anastasi I vdiq më 9 korrik 518