Pse gjethet ndryshojnë ngjyrën në vjeshtë?

Gjethet e gjelbra, në vjeshtë, bëhen të verdha, portokalli, të kuqe, kafe… Cila është arsyeja e këtij spektakli ngjyrash të natyrës?

Sipas David Lee, i cili ka studiuar ngjyrën e gjetheve në Universitetin Ndërkombëtar të Floridës që nga viti 1973, “Ngjyra e një gjetheje është zbritëse, si ngjyrat e pastelave në letër”.

E VERDHË- PORTOKALLI. Në qelizat e gjetheve, në fakt, ka karotenoidë (pigmente kimike përgjegjëse për ngjyrën portokalli të karotave ose të verdhën e misrit) të cilat megjithatë mbeten të padukshme nën jeshilenë e klorofilit (pigmenti kimik që kap energjinë e diellit).

Por në vjeshtë, kur gjethet po i afrohen fundit të ciklit të tyre jetësor, klorofili zvogëlohet dhe ngjyra e verdhë-portokalli e karotinës dhe pigmenteve të tjera (të cilat zakonisht fshihen nga jeshilja e klorofilit) merr përsipër dhe zbulohet.

E KUQE-VJOLLCË. Bimët prodhojnë gjithashtu pigmente të tjera, anthocyanina (nga greqishtja anthos = lule dhe kyàneos = blu), të cilat kanë një nuancë blu-kuqërremtë dhe funksionin e “mbrojtësit të diellit” kundër disa rrezeve ultravjollcë (ato janë gjithashtu përgjegjëse për ngjyrën blu të shumë fruta të tilla si boronica).

Kur klorofili dhe antocianinat bashkëjetojnë, ngjyra e gjetheve mund të kthehet drejt bronzit, si në pemët e hirit. Në përqendrime mjaft të larta, antocianinet e bëjnë gjethen të duket pothuajse vjollcë, si në panjet japoneze.

GRI. Më në fund, ngjyrat më gri të vjeshtës formohen kur gjethet janë plotësisht të vdekura, sepse ndodh degradimi i kloroplasteve (korpuskulat qelizore që përmbajnë klorofil). Dhe kur gjethet janë tharë, pigmentet lidhen së bashku dhe formojnë atë që David Lee e quan një “grulë kafe”.