Një kuriozitet mbi metodologjinë hulumtuese të njërit ndër historianët më të mirë që ka njohut bota

Nga Agron Islami

Njeri nga punimet me te debatueshme te Halil İnalxhikut ishte ’’The Conquest of Edirne -1361 ’’(Pushtimi i Edirnes -1361). Mori kritika të shumta, meqë punimet e më hershme të bëra edhe nga studiuesit eminent turq, por edhe të huaj kishin dhënë data të ndryshme të kohës së ramjës së Edirnës, apo Adrianopojës Bizantine në duart e Osmanëve.
Ata që e kanë lexuar Halilin, e dinë se ai shkruan shumë qartë dhe me fjali të shkurtra. Aq të shkurtra, saqë është e vështirë edhe për ta cituar, meqë e ke të vështirë për ta riformuluar fjalinë e tij. Edhe në punimin e Edirnes ishte i tillë. Ai ndryshe prej studiuesve që kishin shkruar për Edirnen që kishin sjellur përfundimet vetëm nga të dhënat e ndonjë kronike që kishin pasur në dorë, Ky kishte lexuar gjithë punimet dhe kronikat më të hershme osmane. Problemi i studiuesve para Inalxhikut ishte në pikënisje, ata Pushtimin e Edirnes e nisnin me periudhën e pas vdekjes së Orhan Gazit dhe hipjes në fron të Sulltan Muratit I. Ndërsa Halili, si pikënisje kishte marrur dy ngjarje, atë të Vdekjes së Gazi Sylejman Pashës dhe kidnapimin e Shehzades (Princit) Halil më 1357 nga ana e Foçasëve, të cilin e kishin dërguar në Izmit. siç dihet, shehzadeja lirohet dy vite më vonë (1359) me ndërmjetësimin e Perandorit Bizantin kundrejt një pagese prej 100 000 Florinj. Inalxhiku, vëren se pas lirimit të Shehzades, shtrirja osmane në hapësirën gjeografike të Thrakisë e cila kishte filluar më 1359, përfundon më 1361 me marrjen edhe të Edirnes.
Mënyra se si arrin deri tek përfundimet e reja në raport me këtë ngjarje me rëndësi është e veçantë, sidomos për kohën kur është shkruar ky punim. Inalxhiku në përfundim të punimit i referohet kronikës së Oruçit kur thotë: “ e hapën derën nga ana e rërës dhe u dorëzuan. Në 10 vjetorin e eklipsit të diellit të vitit 672 të Hixhretit”. Këtë të dhënë e krahason me llogaritjet e Franz Babingerit në raport me eklipsin e diellit (5 Maj 1361) dhe kështu sjell përfundimin se Edrineja ishte dorëzuar tek osmanët në vitin 1361. Ndryshe prej studimeve të mëhershme. Thjeshte beri krahasimin e te dhwnave astronomike me kalendaret dhe kronikat e e kohes.
Në fillim ishte kritikuar ashpër, por më pas vetë kritikuesit e kanë marrë si datë të mirëqenë. /InforCulture.info