<div id="reklama-170x600">
    <script type="text/javascript">
        window.ANConfig = window.ANConfig || {};
        window.ANConfig.placements = window.ANConfig.placements || [];

        window.ANConfig.placements.push({
            adUnitId: 'reklama-170x600',
            propertyId: '104390',
            placementId: '840783',
            data: {
            },
            onLoad: function (adUnitId) {
                console.log('1', adUnitId);
            },
            onFail: function (adUnitId) {
                console.log('0', adUnitId);
                //fallback code
            },
        });

        (function () {
            if (!document.getElementById('ap-js')) {
                var ver = new Date().toISOString().split(':')[0].replace(/\D/g,'');
                var apjs = document.createElement("script");
                apjs.type = "text/javascript";
                apjs.async = true;
                apjs.setAttribute('id', 'ap-js');
                apjs.src = "https://central.gjirafa.com/js/ap-gjanout.js?v=" + ver;
                document.head.append(apjs);
            }
        })();
     </script>
</div>

Categories: KULTURË

Pse është keqkuptuar fotografia e Nikola Tesles me “veshje tradicionale shqiptare”

Në qarkullimin digjital të viteve të fundit është shpërndarë gjerësisht një fotografi e Nikola Teslës i veshur me kostum tradicional ballkanik. Fotografia shpesh paraqitet në rrjete sociale si dëshmi se Tesla mban “veshje shqiptare”. Ky interpretim ka krijuar debate identitare, por një analizë etnologjike më e kujdesshme tregon se demonstron më shumë për ngjashmëritë rajonale të Ballkanit sesa për një identitet të vetëm kombëtar.

Ngjashmëria ekziston — por po aq reale janë edhe dallimet.

Veshjet tradicionale në Ballkan nuk janë zhvilluar në izolim. Për shekuj me radhë, popujt e rajonit kanë ndarë rrugë tregtare, sisteme ekonomike, ndikime osmane dhe modele të përbashkëta artizanale. Kjo ka krijuar një “gjuhë vizuale” të përbashkët të kostumit, ku elementet bazë përsëriten me variante lokale. Por secili popull në ballkan, e veçanarisht shqiptarët kan pasur dallimet e veta kulturore pothuajse në të gjitha tiparet kulturore jetësore e po ashtu edhe në veshje.

Pantallonat prej shajaku të bardhë, brezi i gjerë, jeleku i qëndisur dhe dekorimet lineare gjenden si në veshjet shqiptare ashtu edhe në ato serbe të shekullit XIX. Për syrin e paushtruar, këto ngjashmëri mund të duken si identitet i njëjtë. Por etnologjia nuk merret me përshtypje të përgjithshme — ajo analizon detajin.

Profesionistët në fushat e trashegimisë kulturore historike e posaqërisht të fushës se etnologjisë dhe antropologjisë kulturore këto dallime i vërejnë lehtësisht. Ndërsa tek njerëzit e thjesht të dyja veshjet mund të duken te njejta.

⸻

Tiparet kryesore të veshjes tradicionale shqiptare

Kostumi shqiptar mashkullor karakterizohet nga disa elemente shumë të qarta:
• Tirqit e ngushtë me prerje të theksuar anatomike
• Gajtan i zi që krijon linja grafike të forta mbi sfondin e bardhë
• Minimalizëm dekorativ, me theks në kontrast bardhë–zi
• Plisi i bardhë, element simbolik identitar
• Strukturë që thekson vertikalitetin dhe elegancën lineare

Estetika shqiptare në veshje është e përmbajtur dhe grafike, me një gjuhë vizuale të pastër.

Tiparet e veshjes tradicionale serbe

Në variantet serbe të shekullit XIX vërehen dallime të dukshme:
• Pantallona më të gjera dhe më pak të ngushta në formë
• Ornamentikë më e pasur dhe shpesh më e dendur
• Jelekë me dekorime florale ose shumëngjyrëshe
• Përdorim më i madh i toneve të errëta
• Forma më e rrumbullakët e prerjes

Ndërsa kostumi shqiptar thekson vijën e trupit, varianti serb shpesh thekson volum dhe dekor.

Fotografia e Teslës përmban elemente që i përkasin traditës së përbashkët ballkanike: pantallona të bardha prej shajaku, brez i gjerë dhe jelek i dekoruar. Këto janë elemente që ekzistojnë në të dy kulturat. Konfuzioni lind kur analiza ndalet në nivelin e përgjithshëm dhe nuk shkon në detaje strukturore.

Në etnologji, kostumet klasifikohen sipas prerjes, teknikës së qepjes, mënyrës së dekorimit dhe simbolikës. Pikërisht këto detaje e dallojnë qartë veshjen shqiptare nga ajo serbe, edhe kur forma bazë duket e afërt.

Pra, përfundimisht nga një analizë e thjeshtë pa u futur thellë në detaje mund të themi se ‘Fotografia e Nicola Tesles me kostum shqiptar’ faktikisht nuk është profesionalisht e vërtetuar. Ajo fotografi ku është paraqitur Nikola Tesla me një kostum tradicional më shumë ngjanë me veshjet dhe kostumet tradicionale sllave, kroate dhe serbe dhe është e dallueshme me tiparet e veshjeve shqiptare tradicionale shqiptare.

Ndërsa, se sa mund të themi që sllavët i morën tiparet e veshjeve shqiptare nga shqiptarët kur erdhën në ballkan në mesjetën e hershme, kjo gjë është shumë evidente. Siç përshkruhen në histori, sllavët erdhën si barbarë, duke shkatërruar, në gadishullin ballkanik gjetën civilizim. Andaj, edhe shumë tipare kulturore i përvetësuan, i ndrlidhën me kulturën sllave por asnjëherë nuk arritën tek forma origjinale autoktone e tyre.
Më poshtë mund ti shihni disa fotografi të veshjeve tradicionale serbe dhe kroate dhe mund ta shihni ngjashmërinë me veshjet shqiptare.

/Trungu & InforCulture