Lidhja e Pejës: Një përpjekje për mbrojtjen e tërësisë territoriale

Lidhja e Pejës (23 janar 1899), e njohur si organizata “Besa-besë”, përfaqëson një përpjekje të rëndësishme për riorganizimin politik të shqiptarëve në fund të shekullit XIX. Ajo lindi si një formë proteste ndaj politikave të Perandorisë Osmane që sakrifikonin trojet shqiptare për interesa diplomatike të shteteve fqinje.

Kuvendi mblodhi rreth 450 delegatë nga krahina të ndryshme, të cilët u drejtuan nga Haxhi Zeka, komandant ushtarak që udhëhoqi mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë kundër forcave malazeze gjatë Lidhjes së Prizrenit 1878.

Programi politik i Lidhjes bazohej në kërkesën për bashkimin e katër vilajeteve shqiptare (Kosovës, Shkodrës, Manastirit dhe Janinës) në një njësi të vetme administrative me status vetëqeverisës brenda Perandorisë Osmane. Pas kuvendit, kjo organizatë shtriu ndikimin e saj përmes komiteteve lokale, të cilat morën përsipër funksione administrative dhe mbrojtëse në nivel krahinor.

Në historiografinë shqiptare, Lidhja e Pejës vlerësohet si një moment i rëndësishëm i lëvizjes kombëtare, pasi artikuloi kërkesa të qarta për autonomi politike. Ajo dëshmoi aftësinë e aktorëve politikë vendas për të krijuar struktura koordinuese në një periudhë krizash për administratën qendrore osmane dhe stabilitetin rajonal në Ballkan. Lidhja e Pejës përgatiti terrenin për kryengritjet e mëdha të viteve 1910–1912 dhe Shpalljen e Pavarësisë.

 Teksti: Fjalor enciklopedik shqiptar – Vëll. 1, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, “Kristalina-KH”, Tiranë, 2008, faqe 834.