<div id="reklama-170x600">
    <script type="text/javascript">
        window.ANConfig = window.ANConfig || {};
        window.ANConfig.placements = window.ANConfig.placements || [];

        window.ANConfig.placements.push({
            adUnitId: 'reklama-170x600',
            propertyId: '104390',
            placementId: '840783',
            data: {
            },
            onLoad: function (adUnitId) {
                console.log('1', adUnitId);
            },
            onFail: function (adUnitId) {
                console.log('0', adUnitId);
                //fallback code
            },
        });

        (function () {
            if (!document.getElementById('ap-js')) {
                var ver = new Date().toISOString().split(':')[0].replace(/\D/g,'');
                var apjs = document.createElement("script");
                apjs.type = "text/javascript";
                apjs.async = true;
                apjs.setAttribute('id', 'ap-js');
                apjs.src = "https://central.gjirafa.com/js/ap-gjanout.js?v=" + ver;
                document.head.append(apjs);
            }
        })();
     </script>
</div>

Categories: KURIOZITETE

Si dukej një barnatore në Europën e Mesjetës?

Europianët e Mesjetës nuk ishin të panjohur me sëmundjet dhe epidemitë. Kur kishin probleme shëndetësore, ata bënin të njëjtën gjë si sot: kërkonin ndihmë te mjekësia, me shpresën për shërim ose të paktën për lehtësim të dhimbjeve. Njerëzit blinin, pinin ose aplikonin gjëra që edhe sot na duken të njohura, eliksire, pomada dhe pilula.

Por përbërja e këtyre ilaçeve ishte shumë ndryshe. Ato bëheshin nga substanca natyrore që atëherë besohej se kishin fuqi shëruese, madje edhe mrekullibërëse. Këto përfshinin gurë të çmuar (agat për problemet me sytë, jaspër për hemorroidet), ujëra minerale, produkte nga kafshët ose edhe nga njerëzit (thonj, urinë, gjak) dhe, mbi të gjitha, një larmi të madhe bimësh.

Një libër shumë i rëndësishëm mjekësor, De Materia Medica, shkruar nga mjeku grek Dioskoridi, qarkullonte gjerësisht si në Europën mesjetare, ashtu edhe në botën arabe dhe myslimane. Ai përmbante përshkrime të bimëve dhe përdorimet e tyre mjekësore për qindra specie. Disa bimë konsideroheshin si ilaçe për shumë sëmundje. Sipas Dioskoridit, bima e ciklaminit mund të përgatitej si pije dhe të përdorej për verdhëzën, dhimbjet e kokës, kapsllëkun, plagët nga të ftohtit, aknet dhe rënien e flokëve.

Tregtarët e erëzave kishin lidhje të ngushta me barnatarët, sepse disa nga erëzat e sjella nga Lindja konsideroheshin shëruese. Për shembull, kanella dhe glikanxoja përdoreshin për të parandaluar erën e keqe të gojës.

Pomadat, eliksiret dhe llapatë ndonjëherë përgatiteshin nga shërues shëtitës, të cilët i shisnin në rrugë ose duke shkuar derë më derë. Por ekzistonin edhe vende të posaçme të quajtura barnatore (nga greqishtja “depo”), pararendëset e farmacive moderne.

Spitali i murgjve

Origjina e barnatore lidhet ngushtë me manastiret, kuvendet dhe abacitë. Këto institucione shpesh strehonin pelegrinë dhe të varfër. Meqë shumë prej tyre ishin të sëmurë, murgjit kërkonin mënyra për t’i trajtuar, dhe kështu fjala “spital” mori kuptimin e sotëm.

Murgjit ishin të përshtatshëm si mjekë: kishin libra shkencorë në bibliotekat e tyre, përfshirë veprën e Dioskoridit, dhe kishin gjithashtu toka ku mund të kultivonin bimë mjekësore në kopshtet e manastirit.

Kështu u krijuan barnatoret e para si hapësira të veçanta. Në Camaldoli, pranë Firences, në shekullin XI, murgu Romuald themeloi një komunitet benediktin që drejtonte një spital për të varfrit. Barnatorja e Camaldolit përmendet që në vitin 1048, dhe burime të shekullit XVI flasin për kopshtin e pasur me bimë mjekësore.

Një tjetër shembull është manastiri dominikan në Firence, ndërtuar në vitin 1221 pranë bazilikës Santa Maria Novella. Kur fretërit shëruan një tregtar të pasur, fama e barnatores së tyre u përhap dhe publiku filloi të dyndej aty, duke e kthyer Santa Maria Novella-n në një pararendëse të barnatoreve moderne.

Në shekullin XIII, rolet e mjekut dhe barnatarit filluan të ndaheshin qartë, bashkë me rritjen e esnafeve mjekësore. Mjekët e shihnin përgatitjen e ilaçeve si diçka nën dinjitetin e tyre, ndaj kjo detyrë iu la barnatarëve.

Në vitin 1231, Kushtetutat e Melfit, të shpallura nga Frederiku II në Siçili, vendosën rregulla të qarta: mjekët vetëm përshkruanin ilaçet, ndërsa barnatarët vetëm i përgatisnin, gjithmonë nën mbikëqyrjen e mjekut.

Ndonjëherë barnatarët i tejkalonin këto kufij. Në Paris, në vitin 1281, ata u ndaluan të vizitonin të sëmurët ose të jepnin ilaçe pa recetë.

Koha e esnafeve

Rritja e esnafeve solli rregulla të rrepta. Në vitin 1353, statutet mbretërore të esnafit të barnatarëve në Paris kërkonin që askush të mos e ushtronte këtë profesion nëse nuk dinte të lexonte receta. Shitja e ilaçeve të rrezikshme u ndalua, dhe shishet duhej të kishin të shënuar datën e përgatitjes. Gjithashtu kërkohej që çmimet të ishin të drejta dhe të arsyeshme.

Për të kontrolluar respektimin e rregullave, dy herë në vit barnatoret inspektoheshin nga një mjeshtër barnatar dhe dy mjekë.

Gratë në mjekësi

Edhe pse në antikitet kishte gra mjeke, në Europën mesjetare esnafet mashkullore ishin shpesh armiqësore ndaj grave në mjekësi. Ato përpiqeshin t’i kufizonin gratë vetëm te roli i mamisë.

Megjithatë, roli tradicional i grave si kujdestare u dha atyre njohuri për shërimin. Në Anglinë e shekullit XVII, shumë gra filluan të shkruanin libra me “receta” mjekësore për sëmundje të ndryshme. Një nga autoret më të njohura ishte Hannah Woolley, e cila i nxiste gratë të mësonin mjekësi dhe kirurgji për t’u bërë të dobishme në shoqëri.

Mes kolonëve kuakerë që shkuan nga Anglia në Amerikë në vitin 1682 kishte edhe gra të afta në mjekësi. Njohuritë e tyre u bënë shumë të rëndësishme për jetën e përditshme të kolonisë që më vonë u quajt Pensilvania.

admin admin