Beteja e harruar mes Marinës gjermane dhe asaj britanike pranë brigjeve latino-amerikane

Më 13 dhjetor 1939, në Oqeanin Atlantik të Jugut, pranë brigjeve të Amerikës së Jugut, u zhvillua Beteja e lumit La Plata, beteja e parë e madhe detare e Luftës së Dytë Botërore dhe një nga betejat më të famshme të hershme midis Gjermanisë naziste dhe Mbretërisë së Bashkuar.

“Anija luftarake xhepi” gjermane Admiral Graf Spee, e klasifikuar zyrtarisht si një kryqëzor i rëndë, kishte operuar në Oqeanin Atlantik si një shkatërrues tregtar për muaj të tërë më parë.

Misioni i saj ishte të priste linjat e furnizimit të Aleatëve, duke fundosur ose kapur anije tregtare britanike, ndërsa përpiqej të shmangte konfliktin e drejtpërdrejtë me anije luftarake më të forta. Prandaj, Marina Mbretërore Britanike vendosi disa grupe luftarakë për ta lokalizuar dhe shkatërruar atë.

Në orët e para të mëngjesit të 13 dhjetorit, Graf Spee u takua me skuadriljen britanike të përbërë nga kryqëzori i rëndë HMS Exeter dhe kryqëzorët e lehtë HMS Ajax dhe HMS Achilles.

Megjithëse numerikisht më të dobët, gjermanët kishin artileri më të fuqishme, ndërsa britanikët mbështeteshin në shpejtësi dhe sulme të koordinuara nga disa drejtime.

Pasoi një betejë e ashpër në të cilën Exeter u dëmtua rëndë dhe u detyrua të tërhiqej, ndërsa të dy kryqëzorët e lehtë pësuan dëme të konsiderueshme. Graf Spee nuk ishte pa pasoja serioze – anija mori disa goditje që dëmtuan sistemet e pastrimit të karburantit dhe zvogëluan rrezen e saj operative.

Për shkak të këtyre dëmtimeve, komandanti gjerman Hans Langsdorff vendosi të tërhiqej në portin neutral të Montevideos në Uruguai. Sipas ligjit ndërkombëtar, anijet luftarake të palëve ndërluftuese lejoheshin të qëndronin në një port neutral për një maksimum prej 72 orësh.

Britanikët e shfrytëzuan këtë kohë për të ushtruar presion diplomatik dhe të inteligjencës, duke përhapur dezinformata se një flotë dërrmuese britanike, duke përfshirë anije luftarake të rënda, po mblidhej përpara portit.

I përballur me bindjen se lundrimi do të nënkuptonte shkatërrimin e sigurt të anijes dhe ekuipazhit, Langsdorff mori vendimin që Graf Spee të mos përpiqej të çante bllokadën. Më 17 dhjetor 1939, anija u zbraz nga ekuipazhi i saj dhe u fundos vetë në grykëderdhjen e lumit La Plata, jo shumë larg Montevideos.

Disa ditë më vonë, Langsdorff kreu vetëvrasje në Buenos Aires, duke lënë një letër në të cilën deklaronte se nuk donte të sakrifikonte jetën e marinarëve të tij në një betejë të pashpresë.

Beteja e La Platës kishte një rëndësi të madhe simbolike dhe propagandistike. Për britanikët ajo përfaqësonte fitoren e parë të madhe detare të luftës, ndërsa për Gjermaninë kjo nënkuptonte humbjen e një prej shkatërruesve tregtarë më të famshëm dhe efektivë.