Në përkujtim të dy luftëtarëve të shquar të rezistencës kombëtare Ukshin Kovaqica dhe Smail Sfarça

Tekst dokumentari historik

Në zemrën e Kosovës, në një kohë të mbushur me dhimbje, padrejtësi e përplasje të ashpra ideologjike, u ngjitën në piedestalin e historisë dy burra që nuk pranuan nënshtrimin – Ukshin Kovaqica dhe Smail Sfarça. Jeta e tyre u bë dëshmi e gjallë e rezistencës, e sakrificës dhe e idealit për liri kombëtare.

Ukshin Kovaqica – Njeriu i kullës dhe i qëndresës

Ukshin Kovaqica lindi në Bajgorë, në një familje me traditë të theksuar atdhetare. Nga kjo vatër dolën burra të përkushtuar për çështjen kombëtare, mes të cilëve edhe Mehë Uka, komandant i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, i rënë gjatë luftës së viteve 1998–1999.

Familja e Ukshinit ishte shpërngulur më vonë në fshatin Kovaçicë, ku ai jetoi, u rrit dhe zhvilloi veprimtarinë e tij patriotike. Kulla e tij, e ndërtuar prej guri, u bë pjesë e historisë – qendër e mikpritjes dhe e rezistencës, vend ku u zhvilluan takime të shumta me krerë të njohur të luftës kombëtare.

Gjatë periudhës së okupimit gjerman, Ukshini u emërua komandant i gjandarmërisë në Karaçë, e më pas në Gojbulë dhe Sllatinë. Në këtë rol, ai mbrojti shqiptarët dhe u shqua për drejtësi e humanizëm, duke fituar respekt dhe besim në mesin e popullatës së vuajtur.

Fillimisht iu bashkua forcave partizane për të luftuar kundër njësive çetnike serbe, por kur kuptoi se pushteti komunist kishte qëllime antishqiptare, vendosi të mos bëhej vegël e shtypjes. Mori armën dhe doli në mal, duke iu bashkuar formacioneve të rezistencës kombëtare të udhëhequra nga Ahmet Selaci, komandant i “Divizionit të Ibrit”, i njohur për aksione të fuqishme kundër forcave serbo-komuniste.

Në këtë formacion, Ukshin Kovaqica luftoi me përkushtim deri në frymën e fundit, i palëkundur në bindjet e tij kombëtare.

Smail Sfarça – Njeriu i idealit dhe i arsimit shqip

Smail Sfarça lindi më 1911 në fshatin Nedakovc. Familja e tij ishte shpërngulur me dhunë nga Toplica më 1878 – një ndër plagët e mëdha të historisë së shqiptarëve të Kosovës. Në fëmijëri u detyrua të marrë mësim në gjuhën serbe, por në zemër mbarti gjithmonë gjuhën dhe shpirtin shqiptar.

Familja e tij, për shkak të dhunës së vazhdueshme, u detyrua të shpërngulet në Turqi, por kushtet e vështira i kthyen sërish në Kosovë. Smaili, me shumë mund, ringriti jetën e familjes dhe u përfshi aktivisht në jetën shoqërore, politike dhe arsimore.

Në vitin 1942, pas një trajnimi administrativ, u emërua kryetar i komunës në Maxhunaj. Gjatë këtij mandati, ai kontribuoi në hapjen e disa shkollave shqipe, duke u bërë mbështetës i palëkundur i arsimit kombëtar.

Por me ardhjen e pushtetit komunist, atij iu ofrua drejtimi i komunës sërish – me kushte politike, të cilat ai i refuzoi me fjalët:
“Nuk dua të bëhem vegël e pushtetit serbo-komunist.”

Pas këtij refuzimi, mori armën dhe iu bashkua radhëve të rezistencës kombëtare në krye me Shaban Polluzhën, e më vonë bashkë me Ukshin Kovaqicën dhe Ahmet Selacin.

Bunkeri i Vllahisë – Epope e fundit

Në mars të vitit 1947, në zonën e Vllahisë dhe Cerajës së Mitrovicës, Ukshin Kovaqica, Smail Sfarça, Ahmet Selaci dhe luftëtarë të tjerë ndërtuan një bunker – një fortifikatë modeste, por të mbushur me vendosmëri.

Forcat e mëdha partizane komuniste zbuluan vendndodhjen e tyre dhe i rrethuan. U bënë thirrje për dorëzim. Këta burra e refuzuan kategorikisht. Zgjodhën luftën.

Përleshjet ishin të ashpra. Në to ranë dhjetëra ushtarë serbo-komunistë. Por në fund, ranë edhe trimat e lirisë:
Ukshin Kovaqica, i biri i tij Hashimi, Smail Sfarça, Ahmet Selaci dhe të tjerë.

Ata nuk pranuan të dorëzohen të gjallë.

Poshtërimi dhe heshtja – por jo harresa

Pas vrasjes, trupat e tyre u ekspozuan publikisht në Mitrovicë dhe Vushtrri, si mjet frike e propagande. Në sheshin pranë Shtëpisë së Kulturës “Partizan”, trupi i pajetë i Ukshinit u keqtrajtua nga individë të mbështetur nga pushteti, por shqiptarët përreth e kujtonin si burrë të madh, të pathyeshëm në jetë e në vdekje.

Ata u varrosën fshehurazi në oborrin e Drejtorisë për Pylltari në Vushtrri, së bashku me 14 luftëtarë të tjerë të rezistencës.

Vetëm pas 58 vitesh, më 18 qershor 2005, falë dëshmitarëve dhe përpjekjeve të paepura, u zbulua varri i tyre masiv dhe u Rivarrosën me nderime në Varrezat e Dëshmorëve në Bletaj të Vushtrrisë.

Trashëgimia e pavdekshme

Ukshin Kovaqica dhe Smail Sfarça nuk janë thjesht emra në histori. Ata janë simbol i dinjitetit, i guximit dhe i asaj vetëdije kombëtare që nuk shuhet as me plumb, as me dhunë, as me harresë.

Ata jetojnë sot në çdo shqiptar që e do lirinë.