Sura e Kuranit në Katedralen e Palermos!

Jahja Drancolli

Mbishkrimi daton në kohën e dominimit arab në Siçili, rreth viteve 820-1070, kur vendi ku ndodhet sot katedralja strehonte Xhaminë e Madhe të Bal’harmit, emri arab i Palermos. Ky mbishkrim arab në një kolonë katedrale është krejtësisht i dukshëm edhe sot e kësaj dite. Për sa i përket autenticitetit të tij, nuk duket se është vërtetuar asnjë hipotezë e kundërt. Duhet thënë se gdhendja në kolonën e katedrales nuk është e vetmja e këtij lloji në kishat e Palermos. Shembuj të tjerë të ngjashëm përfaqësohen nga një mbishkrim arab në kolonën dhe kupolën e kishës Martorana i vitit 1149 (kisha i përket Eparkisë së Piana degli Albanesi), si dhe nga mbishkrimet në tavanet e Capella Palatina te viteve 1129 -40!

Ndër bukuritë e Katedrales, një detaj i vogël shpesh kalon pa u vënë re. Është një mbishkrim kurioz në arabisht të gdhendur në një kolonë.

Katedralja e Palermos qëndron në vendin ku u ndërtua një nga kishat e para të hershme të krishtera e ndërtuar në shek. IV të erës sonë. Ajo më vonë është shkatërruar nga shpërnguljet e vandalëve, të cilët plaçkitën dhe vunë zjarrin në gjithë zonën (440). Mbi rrënojat e kësaj kishe në vitin 590 është ndërtuar Bazilika Santa Maria, e cila u bë pikë referimi për besimtarët e Palermos.

Me ardhjen e arabëve, në shekullin IX, pjesa e madhe e kishave u shndërruan në xhami. Nëse për shumicën e kishave transformimi në xhami kërkonte ndryshime minimale, për bazilikën kryesore projektet ishin krejt të ndryshme. Komuniteti i madh mysliman që sapo kishte lindur në Palermo, kishte nevojë për një xhami të madhe, të quajtur Gami, ku besimtarët mund të mblidheshin për festimet kryesore. Prandaj, ndërtesa ekzistuese u rinovua dhe u zgjerua ndjeshëm. Në një kohë të shkurtër ajo u shndërrua në Xhaminë e Madhe të Palermos, një monument impozant, që sipas kronikës së kohës mund të mbante deri në 7000 njerëz.

Sundimi arab përfundoi në vitin 1072, kur normanët të udhëhequr nga Roberto il Guiscardo e Ruggero d’Altavilla morën qytetin, duke riinstaluar zyrtarisht kultin e krishterë. Xhamia e madhe u ripërkushtua dhe u përdor si kishë. Ndërtesa mbeti praktikisht e pandryshuar deri në vitin 1169, kur një tërmet i fortë e dëmtoi rëndë. Atëherë, argjipeshkvi i Palermos Gualtiero Offamilio filloi punën për ndërtimin e katedrales madhështore. Pavarësisht nëse kjo histori është e vërtetë apo jo, është e sigurt që rindërtimi u lehtësua nga ripërdorimi i materialeve që përbënin xhaminë e shekullit IX, e cila, duke qenë tashmë në vend, lejonte pjesërisht të kursente në nxjerrjen dhe transportin e blloqeve të reja prej guri dhe mermeri. Kjo shpjegon pse një nga kolonat e xhamisë së vjetër, e kompletuar me një mbishkrim arab nga Kurani, u ripërdor për ndërtesën e re!