Minerali misterioz në Mars u krijua nga një shpërthim 3 miliardë vjet më parë

Një mineral misterioz marsian që ka hutuar shkencëtarët që nga zbulimi i tij shtatë vjet më parë mund të jetë krijuar gjatë një shpërthimi të pazakontë vullkanik, kanë zbuluar studiuesit.

Minerali, i cili zakonisht gjendet vetëm në Tokë, ka të ngjarë të jetë formuar në Planetin e Kuq më shumë se 3 miliardë vjet më parë.

Roveri Curiosity i NASA-s zbuloi mineralin brenda një shkëmbi në zemër të kraterit Gale të gjerë 154 kilometra më 30 korrik 2015.

Roveri shpoi një vrimë të vogël në shkëmb dhe nxori një mostër pluhuri me ngjyrë argjendi. Laboratori i difraksionit të rrezeve X të Curiosity analizoi pluhurin dhe zbuloi tridimitin – një lloj i rrallë kuarci i bërë tërësisht nga dyoksidi i silikonit ose silic që formohet nga lloje të caktuara të aktivitetit vullkanik.

“Zbulimi i tridimitit në kraterin Gale është një nga vëzhgimet më befasuese që roveri Curiosity ka bërë në 10 vjetët e eksplorimit të Marsit,” tha bashkautorja e studimit Kirsten Siebach, një shkencëtare planetare pranë Universitetit Rice në Hjuston dhe një specialiste e misionit në NASA.

Zbulimi i habiti studiuesit për dy arsye kryesore, tha për Live Science autorja kryesore e studimit Valerie Payré, një shkencëtare planetare pranë Universitetit të Arizonës Veriore dhe Universitetin Rice.

“Së pari, aktiviteti vullkanik i Marsit mendohej më parë të ishte i papërshtatshëm për prodhimin e mineraleve të pasura me silic si tridimiti. Së dyti, shkencëtarët besojnë se krateri Gale ishte dikur një liqen i lashtë dhe nuk ka vullkane të dukshme aty pranë, gjë që i la shkencëtarët të kruanin kokën ndërsa përpiqeshin të kuptonin se si minerali përfundoi në fund të liqenit”, tha Payré.

Në studimin e ri, studiuesit kanë dalë me një shpjegim që më në fund mund të zbulojë misterin. Studiuesit dyshojnë se shpërthimi shpërthyes i një vullkani të panjohur lëshoi hirin e pasur me tridymite në qiellin marsian, i cili më pas ra në liqenin antik në kraterin Gale.

Kur hiri binte në ujë, ai do të ishte zbërthyer në pjesët e tij individuale nga një kombinim i proceseve fizike dhe kimike. Studiuesit mendojnë se kjo është arsyeja pse kampioni i tridimitit është kaq i pastër dhe jo i kontaminuar me hi.

“Nëse hiri do të depozitohej drejtpërdrejt në vendin ku e gjetëm (pa ujë), do të prisnim shtresa të trasha të hirit”, tha Payré.

Një skenar i ngjashëm është vërejtur në Tokë vetëm në një vend—në liqenin Tecocomulco në Meksikë, ku tridimiti u gjet brenda shkëmbinjve vullkanikë të nxjerrë nga fundi i liqenit.

Studiuesit sugjerojnë që tridimiti i gjetur në kraterin Gale u formua gjatë një periudhe të gjatë brenda një dhome magmë nën vullkanin e panjohur. Temperatura brenda dhomës ka të ngjarë të ketë qenë pak më e ulët se kushtet në vullkanet që formojnë tridimite në Tokë, por ekipi beson se kjo mund të ketë mundësuar që minerali të formohet ngadalë ndërsa silic shtesë u bë e disponueshme, sipas studimit.

“Kjo sugjeron se Marsi mund të ketë një histori vullkanike më komplekse dhe intriguese sesa do të kishim imagjinuar përpara Curiosity”, tha Siebach.

Zbulimet e ardhshme nga Curiosity dhe pasardhësi i tij, roveri Perseverance, si dhe shkëmbinjtë marsianë të sjellë në Tokë nga misioni i propozuar i NASA-s për kthimin e mostrës së Marsit, mund të ndihmojnë për të hedhur më shumë dritë mbi të kaluarën e lashtë vullkanike të Marsit.

Studimi do të publikohet në muajin shtator, në revistën Earth and Planetary Science Letters.