6.1 C
Pristina
Monday, August 2, 2021
Home Blog Page 966

Pse studiuesi arab Ibn Battuta është studiuesi më i madh i të gjitha kohërave

0

Titulli ‘studiuesi më i famshëm në histori‘, zakonisht shkon së bashku me emrin Marco Polo, udhëpërshkruesi i madh venecian, i cili e vizitoi Kinën në shekullin e 13-të. Mirëpo, nëse e shikojmë distancën e përshkuar nga Marco Polo, ai është shumë larg prapa studiuesit musliman Ibn Battuta.

Ibn Battuta është pak i njohur jashtë botës arabe-muslimane, mirëpo, ai e kaloi gjysmën e jetës së tij duke udhëtuar në hemisferën Lindore. Lundroi me anije, udhëtoi me karvanë, në këmbë, vizitoi mbi dyzet shtete të sotme, u ekspozua ndaj rreziqeve të mëdha, për të kënaqur kërshërinë e tij kërkimore. Kur u kthye në shtëpi pas 29 vjetësh udhëtimi, ai i përshkroi udhëtimet e tij në një libër udhëtimi të quajtur ‘Rihla’.

Është lindur në vitin 1325, në Tanxher, Maroku i sotëm dhe u rrit në një familje juristësh islamikë. Në moshën 21 vjeç, ai e la vendlindjen e tij dhe u nis për në Lindjen e Mesme. Së pari synoi që ta kryente haxhillëkun, kurse pastaj me atë rast t’i studiojë shkencat islame, e para së gjithash drejtësinë. Udhëtimin e tij ai e filloi hipur në gomar, i vetëm, pastaj iu bashkua një karvani të haxhilerëve. Rruga ishte e vështirë, plot me banditë dhe menjëherë pas kësaj u sëmurë nga ethet, ku për këtë arsye, iu desh të lidhej për samar, në mënyrë që mos të binte nga gomari. Përkundër të gjitha vështirësive, ai në ndërkohë arriti të martohej, ajo ishte gruaja e parë nga dhjetë gratë me të cilat ishte martuar gjatë jetës së tij.

Në Egjipt, Ibn Battuta studioi të drejtën e sheriatit, e vizitoi Aleksandrinë dhe Kajron, për të cilën ai ka thënë se “nuk ka të barabartë në bukuri dhe shkëlqim”. Pastaj e vazhdoi rrugën për në Mekke, ku e kreu haxhillëkun. Pas haxhillëkut, vazhdoi të endej nëpër Botën islame (darul-Islam). Para kësaj, ai e kishte parë një ëndërr në të cilën ëndërroi se ishte marrë nga një zog i madh, i cili e kishte bartur në krahë deri në Lindje. Këtë ëndërr, një dijetar ia kishte interpretuar atij se, ai do të udhëtonte në të gjithë botën e atëhershme, dhe Ibn Battuta u nis për ta realizuar atë ëndërr.

Në disa vitet e ardhshme, Ibn Battuta udhëtoi vazhdimisht. U bashkua me karvanin dhe e përshkoi Persinë dhe Irakun, kurse më vonë u përqendrua kah Veriu dhe e vizitoi Azerbajxhanin e sotëm. Pas qëndrimit në Mekë, ai lëvizi kah Jemeni dhe udhëtoi drejt detit, ku me anije e vizitoi atë që sot quhet Briri i Afrikës. Nga atje, ai e vizitoi qytetin Mogadisho të Somalisë, para se të lëshohej nën ekuator dhe të eksplorojë në brigjet e Kenisë dhe Tanzanisë.

Pasi u largua nga Afrika, Ibn Battuta u befasua nga një plan për të udhëtuar në Indi, ku shpresoi ta siguronte një punë fitimprurëse si ‘kadi’ ose gjykatës islamik. Ai e ndoqi një rrugë lakore në Lindje, duke kaluar Egjiptin dhe Sirinë, para se të lundronte për në Turqi. Siç bënte gjithmonë në vendet e administruara nga muslimanët, ai mbështetej në statusin e tij si studiues islam, për ta fituar mikpritjen e vendasve. Në shumë vende në udhëtimet e tij, ai u ndriçua me dhurata të veshjeve të bukura, me kuaj, e madje edhe me skëllevër.

Nga Turqia, Ibn Battuta e kaloi Detin e Zi dhe hyri në zonën e Hordhisë së Artë të Khanit të njohur si Uzbeg. Ai u mirëprit në pallatin e Uzbegut, kurse më vonë i shoqëruar nga njëra prej grave të Khanit, arriti në Kostandinopojë. Ibn Battuta qëndroi në qytetin Bizantin për një muaj, kështu që aty vizitoi Aja Sofinë, dhe madje pati një pritje të shkurtër edhe te perandori. Kurrë më parë, nuk kishte qëndruar në një qytet kaq të madh jomysliman, ku u mahnit me kishat e krishtera ‘gati të panumërta’ brenda mureve të qytetit.

Ibn Battuta më pas udhëtoi në Lindje nëpër stepat e Euroazisë dhe hyri në Indi përmes Afganistanit dhe malit Hindukus. Me të mbërritur në qytetin Delhi, në vitin 1334, atij iu dha puna e kadiut nën sundimin e Muhamed Tughluqut, një sulltan i fuqishëm islam. Ibn Battuta kaloi disa vite duke punuar shumë, madje edhe u martua dhe pati fëmijë, por më në fund u bë mosbesues ndaj sulltanit, i cili ishte i njohur për gjymtimin dhe vrasjen e armiqve të tij – nganjëherë duke ua hedhur elefantëve me shpata të përforcuara në dhëmbët e tyre. Mundësia për t’u arratisur më në fund iu krijua në vitin 1341, kur sulltani e zgjodhi Ibn Battutan si të dërguarin e tij në pallatin Mongol në Kinë. Ende i etur për aventura, marokiani u nis në krye të një karvani të madh plot me dhurata dhe skllevër.

Udhëtimi për në Orient, në fund, doli të jetë një kapitull tmerri i odisesë së Ibn Battutas. Rebelët hindus e sulmuan karvanin gjatë udhëtimit për në brigjet indiane, kurse Ibn Battuta u rrëmbye dhe u grabit. Ia arriti të shkonte në portin e Kalkutës, por në prag të lundrimit, në vazhdën e stuhisë, anijet u shkatërruan dhe u përmbytën, duke u mbytur shumë njerëz.

Ibn Battuta përsëri mbeti pa asgjë. Ai ishte i vendosur të kthehej në Delhi dhe të ballafaqohej me sulltanin, mirëpo, e zgjodhi të shkonte në Jug drejt arkipelagut Maldiv. Ai mbeti në ishujt idilikë për vitin e ardhshëm, duke e shijuar kokosin, u martua me disa gra, kurse në ndërkohë përsëri shërbeu si gjykatës islam. Ibn Battuta mund të qëndronte edhe më gjatë në Maldiv, por pas mosmarrëveshjeve me sundimtarin, ai përsëri vendosi të udhëtojë për në Kinë. Pasi ndaloi në Shrilankë, lundroi me anije tregtare nëpër Azinë Juglindore. Në vitin 1345, katër vjet pasi u largua nga India, ai arriti në portin e nxituar kinez Kuanzhou.

Harta e udhëtimeve të Ibn Battutas nëpër botë

Ibn Battuta e përshkroi Kinën Mongole si “vendin më të sigurt dhe më të mirë për udhëtar” dhe i lavdëroi bukuritë e saj natyrore, por gjithashtu për banorët e saj tha se ata ishin ‘paganë’ dhe ‘të pafe’. I zemëruar nga ajo që pa, udhëtari i devotshëm qëndroi pranë bashkësive muslimane në vend, duke ofruar përshkrime të paqarta të metropolit Kuanzhou, të cilin e quajti ‘qyteti më i madh të cilin e kam parë në sipërfaqen e Tokës’. Historianët ende debatojnë se sa larg ka shkuar ai, por ai ka pohuar se ka shkuar në Veri, deri në Pekin përmes Kanalit të Madh të famshëm.

Kina shënoi fillimin e mbarimit të udhëtimeve të Ibn Battutas. Pasi arriti në skajin e botës së njohur të atëhershme, ai më në fund u kthye dhe u nis për në shtëpi drejt Marokut, duke arritur përsëri në Tanxher, në vitin 1349. Prindërit e Ibn Battuta tashmë kishin vdekur, kështu që ai qëndroi aty për një periudhë të shkurtër para se të nisej për në Spanjë. Më pas u nis në një udhëtim shumëvjeçar përtej Saharasë drejt perandorisë së Malit, ku e vizitoi qytetin Timbuktu.

Ai kurrë nuk regjistroi ngjarje gjatë aventurave të tij, por kur u kthye në Marok në vitin 1354, sulltani i vendit e urdhëroi që t’ia hartonte një libër udhëtimi. Ai e kaloi vitin tjetër duke i diktuar aventurat e tij një shkrimtari të quajtur Ibn Xhuzijj. Rezultati ishte historia gojore e quajtur Rihla (në përkthim ‘udhëtimi’). Edhe pse libri i tij i udhëtimit nuk është veçanërisht i popullarizuar sot, Rihla, megjithatë, konsiderohet një nga raportet më të gjallë dhe më gjithëpërfshirëse të botës nga shekulli i XIV-të.

Pasi përfundimit të Rihlas, Ibn Battuta u zhduk nga skena historike. Besohet se ai ka punuar si gjykatës në Marok, dhe pastaj ka vdekur diku rreth vitit 1368, por shumë pak dihet për të pas kthimit të tij në Marok. Duket se pas jetës së kaluar në rrugë, endacaku i madh më në fund u vendos dhe qëndroi në një vend.

Burimi:
History.com
Dialogos.ba

Përkthim: Miftar Ajdini

Jo çdo kollë është koronavirus, çfarë duhet të dini!

0

Pandemia koronavirus ka përfshirë tërë planetin dhe ka shkaktuar komplikime serioze në disa pacientë dhe 68% të tyre, shkakton një kollë të thatë. Kjo ndodh si pasojë e dëmtimit dhe përkeqësimit të mukozës nën ndikimin e ajrit të thatë dhe qëndrimit në dhoma të pa ngrohura, ndotjes së ajrit, tymit të duhanit.

Mukoza e dëmtuar bëhet e ndjeshme për sulm nga bakteret dhe viruset, e cila njihet duke gërvishtur fytin, shkakton kollë të thatë ose pezmatim. Kolla e thatë mund të ndodhë për herë të parë në çdo moshë, duke ndryshuar në intensitetin dhe kohëzgjatjen nga viti në vit, gjë që në rrethana normale nuk shkakton frikë te pacientët. Infeksioni me virusin Covid-19, ndër të tjera, shoqërohet nga një kollë e thatë, por kjo nuk duhet të jetë shkak për frikë. Mos e merrni vetë ilaçin tuaj, veçanërisht jo antibiotikë. Nëse temperatura e trupit tua j tejkalon 38 gradë Celsius, duhet ta shpërndani atë me antipiretikë, dhe ndërkohë pushoni, forconi imunitetin dhe lehtësoni kollën e thatë, irrituese që është shteruese.

Rritja e marrjes së lëngjeve në dy litra pasi membranat mukoze të fytit kërkojnë hidratim të mirë për t’u rikuperuar. Përveç ujit, pini limonadë të ngrohtë dhe çaje. Shtimi i një lugë mjaltë, e cila lehtëson dhimbjen e fytit dhe qetëson kollën e thatë, do të bëjë gjënë e duhur. Hani supë pule, pasi përmban aminoacid cisteinën, e cila rigjeneron mukozën e traktit të sipërm të frymëmarrjes, por gjithashtu dy antioksidues të rëndësishëm, zinkun dhe vitaminën E, miq të mirë të sistemit imunitar.

Merrni vitaminat D, C, A si dhe mineralin e zinkut. Hani ato me një dietë të ekuilibruar, dhe nëse tashmë jeni të ftohtë, merrni një nga shtesat për të zëvendësuar shpejt nevojat e rritura të trupit. Shmangni irrituesit e shkaktuar nga kolla e thatë – ajri i thatë, parfumet, deodorantët, produktet e pastrimit, transmeton KosovaPress.

Ventiloni shtëpinë çdo 20-30 minuta dhe nëse nuk ju ndalohet të dilni nga shtëpia, kaloni të paktën pak kohë jashtë çdo ditë, por larg nga njerëzit e tjerë. Pavarësisht nëse jeni të infektuar me koronavirus, jini përgjegjës para vetes dhe të tjerëve dhe mbani në mend se rreth 80 për qind e të infektuarve shërohen pa një trajtim të veçantë. Probleme serioze të frymëmarrjes ndodhin në një në gjashtë persona të infektuar me virusin Covid-19, kryesisht në të moshuarit 65-vjeç dhe në pacientët kronikë që vuajnë nga hipertensioni, diabeti, sëmundjet kardiake ose onkologjike.

Arkivat britanike/ Pse dështoi divizioni kosovar “Skanderbeg” në Shqipëri

0

“Qeveria shqiptare e mbështeste, pasi aty shikonte fillesën e forcave të saj të armatosura”

Divizioni “Skanderbeg” i krijuar nga ushtria gjermane në vitin 1944 me mijëra forca shqiptarësh nga Kosova, vijon të mbetet ende një mister në lidhje me aktivitetin e tij. Historiografia shqiptare e trajton si një formë e pastër të bashkëpunimit me forcat pushtuese, ndërsa historianë të tjerë nuk kanë arritur të japin shpjegime të hollësishme në lidhje me ndikimin e këtij divizioni.

Ky divizion i krijuar pas muajit prill, të vitit 1944, ekzistoi vetëm për pak muaj dhe u angazhua shumë pak në luftime, ndërsa sipas britanikëve, forca e tyre ushtarake nuk mund të llogaritej me saktësi. Gjithsesi, në vlerësimin minimal, ai përbëhej nga të paktën 7 mijë forca. Dokumentacioni arkivor britanik përmban edhe një analizë ushtarake prej 2 faqesh i bërë në muajin korrik 1944, ku analizon bashkëpunimin e shqiptarëve të Kosovës me ushtrinë gjermane. Vlen të theksohet se sipas inteligjencës britanike, këto forca nuk pranuan që të përplasen ushtarakisht me partizanët shqiptarë apo të angazhoheshin në një luftë civile. Në këtë raport të britanikëve jepen edhe dy raste konkrete. Kështu, në zonën e Korçës u dërgua një batalion me shqiptarë të Kosovës që të luftonin kundër partizanëve shqiptarë, por krejt papritur një masë e madhe e tyre dezertuan menjëherë te partizanët shqiptarë, sepse nuk kërkonin të luftonin kundër vëllezërve të tyre shqiptarë. Një rast tjetër është edhe çarmatosja e menjëhershme e një batalioni kosovarësh në Elbasan për të njëjtat arsye. “Është e qartë se gjermanët kishin qëllim që elementë të caktuar të këtij divizioni t’i përdorin kundër partizanëve shqiptarë dhe ndoshta, ata i dërguan në zonën e Korçës nga rruga e Strugës gjatë muajit maj, por aty ndodhën dezertime të tyre, duke shkuar te partizanët. Kjo ndodhi në të njëjtën kohë me çarmatimin që iu bë batalionit të kosovarëve në zonën e Elbasanit. Arsyeja e kësaj trazire dhe dezertimi nga trupat kosovare ishte fakti se partizanët serbë ishin duke sulmuar zona të Kosovës në zonën e Gusinjës, në Veri-Lindje dhe këto trupa kërkuan që ata të shkonin dhe të luftonin armikun e tyre tradicional, serbët, dhe jo vëllezërit e tyre shqiptarë. Batalionet e divizionit “Skanderbeg” u çarmatosën edhe në Pejë e Prizren, ndërsa oficerët e tyre u arrestuan dhe u dërguan në Prishtinë, ndërsa në veçanti një komandant i tyre u dërgua në burg në Gjermani”, thuhet në raportin britanik.

Pas kësaj eksperience të papëlqyer nga gjermanët bënë që ata të ndryshojnë strategjinë duke i përdorur shqiptarët e Kosovës vetëm në luftë kundër partizanëve të Titos. “Duke iu bindur qëllimit politik të një pushtimi serb, gjermanët dhanë urdhra që trupat kosovare nuk duhej të përdoreshin ndaj partizanëve shqiptarë si dhe shtabi i divizionit “Skanderbeg” me zyra në Prizren, Pejë, Prishtinë e Gjakovë janë aktualisht në aksion kundër Titos, në kufirin me Malin e Zi si dhe në lindje të zonës së Gjilanit”, thuhet më tej në raportin britanik të kohës.
Vlen të theksohet se në fakt xhandarmëria e qeverisë së Tiranës nën pushtimin gjerman ishte një sukses për gjermanët, siç theksojnë britanikët. Kjo ishte një ndër arsyet që gjermanët kërkuan të shkojnë më tej duke krijuar edhe divizionin e famshëm “Skanderbeg”. Por, britanikët nuk arrijnë të specifikojnë fuqinë ushtarake të këtij divizioni dhe në ato pak muaj që ekzistoi deri në nëntor 1944, duket se ai dështoi pothuajse plotësisht. Sipas britanikëve, në Shqipëri kishte një forcë ushtarake xhandarmërie nën armë prej rreth 6 mijë kosovarësh të vendosur kryesisht në disa qytete si Tirana, Vlora, Shkodra apo Berati, të cilët u armatosën nga gjermanët dhe paguheshin nga qeveria e Tiranës.

DOKUMENTI I PLOTË
Rekrutimi gjerman i Kosovarëve/

1-Regjimenti kosovar i xhandarmërisë Kur Gjermania pushtoi Shqipërinë në gusht dhe shtator 1943, dhe ngritën një qeveri shqiptare dhe pas 4 vitesh e gjysmë qeverisjeje italiane, ata panë se nuk kishte asnjë xhandarmëri qeveritare. Ata nisën dhe proceduan të rekrutojnë një regjiment me kosovarë nën komandën e majorit Buletinatz, ku funksioni i tyre ishte ruajtja e rendit nga vetë Shqipëria. Në janar dhe shkurt 1944, elementët e këtij regjimenti, të cilët ruanin qytete si Tirana, Shkodra, Vlora, Berati numëroheshin në afërisht 6 mijë vetë. Thuhej se popullsia në Shqipëri nuk i kishte me sy të mirë këto trupa kosovarësh dhe u trembeshin shumë atyre dhe egërsisë që kishin më shumë seç kishin ndaj gjermanëve. Në shkurt 1944, Ministria e Jashtme Gjermane shënoi me kënaqësi të madhe në Berlin se ata tani kishin një forcë të madhe përkrah me këta shqiptarë nga Kosova. Në këtë kohë do të shfaqej se vetë regjimenti udhëhiqej nga shqiptarë të armatosur nga gjermanët dhe që financoheshin nga qeveria e Tiranës. Në zonën e Vlorës, batalioni lokal i kosovarëve u bashkuan në qytet me xhandarmërinë e Ballit Kombëtar. Nuk është evidentuar ndonjë aktivitet i këtij regjimenti këto kohë në Shqipëri, ndërsa një batalion kosovarësh u çarmatos në Elbasan nisur nga trazirat. Me shumë mundësi, ata janë duke u tërhequr ngadalë në zonën e Kosovës, ndërsa tani ata janë nën urdhra të disa oficerëve gjermanë.
2- DIVIZIONI S.S SKANDERBEG
Pasi formuan në mënyrë të suksesshme një xhandarmëri me Kosovarë, gjermanët u bënë me ambiciozë. Në fund të muajit mars, ata organizuan një konferencë me shefat e zonës së Dibrës dhe Kosovës, në të cilën Dr. Xhaver Deva dhe Gjenerali Von Fehn ishin prezentë, me qëllimin e rekrutimit të një xhandarmërie speciale forcash vetëm për të mbrojtur zonën e Kosovës. Fillimisht këto forca u menduan që të drejtoheshin nga majorit Buletinatz, ndërsa një komitet në zonën e Kosovës u formua nën drejtimin e Bedri Pejanit (me famë të keqe). Në datën 1 maj, ata kishin 7 mijë forca nën armë që përshkruheshin si personel që kishin shërbyer në kohën e ish-regjimit jugosllav, të cilët shquheshin, visheshin dhe paguheshin nga gjermanët. Gradat e tyre u rritën për 1500 shqiptarë, ndërsa shumë prej tyre ishin riatdhesuar nga Gjermania që nga prilli i 1944. Klauzolat origjinale të kontratës të bërë nga gjermanët me shefat e Dibrës dhe Kosovës nuk u arritën të kryhen dhe ky divizion po drejtohej nga gjermanët, dhe aktualisht është nën komandën e Schmidt Huber. Është e qartë se gjermanët kishin qëllimet që elementë të caktuar të këtij divizioni t’i përdorin kundër partizanëve shqiptarë dhe ndoshta, ata i dërguan në zonën e Korçës nga rruga e Strugës gjatë muajit maj, por aty ndodhën dezertime të tyre, duke shkuar te partizanët. Kjo ndodhi në të njëjtën kohë me çarmatimin që iu bë batalionit të kosovarëve në zonën e Elbasanit. Arsyeja e kësaj trazire dhe dezertimi nga trupat kosovare ishte fakti se partizanët serbë ishin duke sulmuar zona të Kosovës në zonën e Gusinjës, në verilindje dhe këto trupa kërkuan që ata të shkonin dhe të luftonin armikun e tyre tradicional, serbët, dhe jo vëllezërit e tyre shqiptarë. Batalionet e divizionit “Skanderbeg” u çarmatosën edhe në Pejë dhe Prizren, ndërsa oficerët e tyre u arrestuan dhe u dërguan në Prishtinë, ndërsa në veçanti një komandant i tyre u dërgua në burg në Gjermani.
Duke iu bindur qëllimit politik të një pushtimi serb, gjermanët dhanë urdhra që trupat kosovare nuk duhej të përdoreshin ndaj partizanëve shqiptarë si dhe shtabi i divizionit “Skanderbeg” me zyra në Prizren, Pejë, Prishtinë e Gjakovë janë aktualisht nën aksion kundër Titos në kufirin me Malin e Zi, si dhe në lindje të zonës së Gjilanit.

3-REGJIMENTET KOSOVARE
PËR MBROJTJE LOKALE

Rezultatet e konferencës me shefat e zonës së Dibrës dhe Kosovës në fund të muajit mars nuk ishin të gjitha të suksesshme për faktin se shefat e Dibrës, si rezultat edhe i presionit të oficerëve të ndërlidhjes së aleatëve, ishin më të avashtë në marrjen e avantazheve nga oferta e gjermanëve. Nën emrin e komandës së përgjithshme në Beograd, një gjerman me emrin Karl Berger, i ftoi sërish shefat e zonës së Dibrës për të dërguar njerëzit e tyre në Gostivar, ku ata do të merrnin në formë për t’i tërhequr ata të drejtën për të grabitur dhe plaçkitur. Është e mundshme që gjermanët po kërkonin të rekrutonin batalionet për të ruajtur luginën e Vardarit, ku besonin se ndjenjat e dibranëve do të lidheshin bashkë me qëllimet e gjermanëve për të mbrojtur këto territore nga partizanët maqedonas. Duhet të evidentohet fakti se Karl Berger është ndoshta pjesë e inteligjencës ushtarake gjermane, i cili koordinon batalione lokale me trupat ushtarake gjermane. Një organizim i tillë njihet në Tiranë i organizuar nga Hauptmann Eckers me oficerë komandues shqiptarë.
4-TRUPAT VULLNETARE
Me sulmin serb në verilindje në Gusinjës, në fund të muajit maj dhe fillim të qershorit, por edhe sulme të tjera që po ndodhin në zonën e Gjilanit, kanë shkaktuar një irritim të madh në Shqipëri, të cilën gjermanët sigurisht që në mënyrë natyrale e shfrytëzuan. Disa trupa vullnetare nën komandën e mësuesve të shkollave janë përshkruar se po nxitojnë të shkojnë në front. Gjithsesi, sugjerohet se numri i këtyre trupave vullnetare është i vogël. 

Faksimile e raportit të britanikëve mbi rekrutimet e gjermanëve te shqiptarët e Kosovës

DIVIZIONI “SKANDERBEG” NË SHËNIMET E TË DËRGUARIT SPECIAL TË HITLERIT

I dërguar special i Hitlerit dhe njeri me fuqiplotë i gjermanëve në Ballkan, Herman Neubaherit, ka hedhur mjaft dritë në lidhje me divizionin “Skanderbeg”. Në Ballkan pati edhe mjaft regjimente të tjera që luftonin serbët, siç ishin ato kroate dhe boshnjake, të cilat gjermanët i konsideronin një eksperiencë e mirë, çka menduan të bëjnë diçka të ngjashme me shqiptarët e Kosovës. “Arrita ta bind Himlerin se një eksperiencë e tillë nuk mund të ndodhte me shqiptarët. Rekrutimi duhej ndërprerë pasi nuk përkonte me politikën tonë të neutralitetit. Por, Himleri, i cili kishte dëgjuar tregime për regjimentet e Bosnjës dhe Hercegovinës që kishin luftuar për Habsurgët gjatë Luftës së Parë Botërore, iu rikthye qëllimit të tij më 1944. Ai mori të drejtën nga Hitleri që në Shqipëri për nevoja të luftës lokale partizane brenda kufijve, të formojë një divizion malor SS “Skanderbeg”. Mua ky formacion nuk më entuziazmoi asnjëherë, por qeveria shqiptare e mbështeste, pasi aty shikonte fillesën e krijimit të forcave të saj të armatosura dhe xhandarmërisë”, ka deklaruar Neubaherit në kujtimet e tij. Historiografia shqiptare ende nuk ka një shpjegim të plotë në lidhje me rolin e shqiptarëve të Kosovës në deportimin e disa qindra hebrenjve në Kosovë, arrestimet, ngritjen e kampit të përqendrimit në Prishtinë etj. Britanikët nuk japin detaje në lidhje me këto pretendime, ndërsa nga ana tjetër i dërguar special i Hitlerit Neubaherit, pranon se ka pasur probleme me deportimin e mjaft serbëve nga Kosova, gjatë kësaj kohe si dhe problem me palën bullgare. Ai nuk jep detaje të tjera se ka pasur rol divizioni “Skanderbeg” në deportimin e hebrenjve nga Kosova apo nëse ka pasur arrestime në masë të shqiptarëve të tjerë duke i akuzuar si komunistë. “Kur gjenerali dhe kryeministri serb, Nediçi, m’u drejtua me ankime të tilla për këtë çështje, këshillova Qeverinë Shqiptare që t’i japë fund ndjekjeve të kolonëve. Por edhe kjo ndërhyrje rezultoi e pafrytshme. Ndaj u detyrova të kërcënoj me dorëheqjen time duke theksuar se do të jem i detyruar që t’i lë një tjetri detyrën e mbrojtjes së Shqipërisë nga dëshirat territoriale Bullgare. Xhafer Deva që kishte ndikim në Kosovë më premtoi që do të interesohet. Ai atë e bëri me sukses. Por, me gjithë këtë qysh më 1941 e këndej ishin bërë shumë gjëra të pahijshme”, thuhet në kujtimet e Neubaherit. Ai, siç e ka shprehur edhe vetë, nuk ishte shumë entuziast për këtë divizion nga pikëpamja ushtarake, kjo sepse “shqiptarët nuk kishin disiplinë dhe regjistroheshin vetëm për të marrë armë, sepse ata i adhuronin e më pas shkonin me to në shtëpi”.

ERALD KAPRI /panorama.com.al

Dostojevski, kyçi i çdo ndërgjegjeje njerëzore

0

Në qoftë se një piktor përshkruan me nuancë ngjyrash botën e tij të brendshshme dhe atë që e rrethon, këngëtari e shpreh me oktavët e vet plot ngjyresa, instrumentisti falë ngjizjes njësh me instrumentin e tij, shkrimtari e shpreh atë emocionin me simbole universale gërmash që quhet ndryshe gjuhë. Por gjuha do mënyrë që të tregohet dhe të dekodohet në mendjen e njerëzve. Kuptimi dhe domethënia është sekreti i shkrimtarëve. 

Fjodor Mihajlloviç Dostojevski është një nga këta njerëz që quhet ndryshe ‘’I paharritshmi’’ në letërsi. Babai i ndërgjegjes njerëzore dhe i ekzistencializmit. Në qoftë se Tolstoi kishte armatën e tij të ndjenjave për të shprehur psikologjinë shoqërore në shekuj, Dostojevski kishte kyçin për të hapur çdo ndërgjegje individuale.

Ai hedh si dorashkë sekretet e një qenie që vuan, nuk ka rëndësi statusi, mosha, shkollimi, por morali dhe virtytet, vlerat që Dostojevski është aq i shprehur në veprat e tij. Një nga autorët më të mirë në rangun botëror.

Sot babai i ekzistencializmit ka përvjertorin e lindjes. Dhe kjo vjen për artëdashësit si kujtesë për të lexuar para edicionit të 21 të Panirit të Librit në Tiranë.
Në kujtesë të librave që gjasme blihen nëpër panaire mund të rreshtojmë:

Lista e veprave
Romane

(1846) “Njerëz të mjerë”, (1849) “Netochka Nezvanova”, (1861) “Të fyer e të poshtëruar”, (1862) “Shënime nga shtëpia e të vdekurve”, (1864) “Shënime nga nëntoka”, (1866) “Krim dhe ndëshkim”, (1867) Igrok “Kumarxhiu”, (1869) “Idioti”, (1872) “Djajtë”, (1875) “Adoleshenti”, (1881) “Vëllezërit Karamazov”

Novela dhe tregime të shkurtra

(1846) Sozia: Një poemë e Shën Peterburgut”, (1847) Novelë në nëntë letra, (1847) “Zoti Prokharçin”, (1847)”Qiradhënësia”, (1848) “Polzunkov”, (1848) “Një zemër e dobët”, (1848) “Burri xheloz”, (1848) “Një hajn i ndershëm”, (1848) Një dru Krishtlindjesh dhe një martesë”, (1848) Netë të bardha, (1857) “Heroi i vogël”, (1859) “Endrra e xhaxhait”, (1859) Fshati i Stepançikovës, (1862) “Një tregim i ndyrë”, (1865) “Krokodili”, (1870) “Burri i përjetshëm”, (1873) “Bobok”, (1876) “Një krijesë xhentile”, (1876) “Fshatari Marej”
Nga kryeveprat e tij janë ”Idioti”, ”Krim dhe Ndërshkim”, ”Vëllezërit Karamazov”. Me këto libra mund të futesh për të lexuar dhe ngelesh nga Dostojevski në çark. Sapo mbaron të vjen aq inat që është fleta e fundit e librit sa me inat dyfish e rifillon nga e para atë për ta ripërjetuar.

Dostojevski lindi dhe jetoi në një kohë të shndërrimeve politike midis absolutizmit dhe kapitalizmit, midis feudalizmit dhe demokracisë, që krah për krah me lindjen e socializmit udhëzonin beteja gjithfarëshe.

Nuk shprehet më mirë shpirtërorja sesa tek Dostojevski. Ai është gjenial në përshkrimin e karaktereve njerëzore, futet e del normal sikur është i ftuar në çdo dramë të çdo individi, makar se ai mund ta quajë veten normal, jo jo, Dostojevski e analizon atë në decimetra mendore me një mikrometër që quhet psikologji idividuale.

Më pas ai thur raporte të gjithanshme shoqërore me të gjitha grotesket që jep shoqëria ruse e asaj kohe po që për kohën sot është njësoj sikur të jetosh në Shqipëri. Ai i thyen shekujt dhe i mbledh në një grusht për të t’i servirur si psikologji në lëmin e thjeshtë të fjalës e rreshtave të pafundme në veprat e veta.

Në çdo foto te ai shikohet një thellësi e vështrimit të tij të syve, gjë që paralejmëron një psikoanalizë të thellë të individëve të ndryshëm, qoftë ata që bëjnë krime dhe janë pasionantë si shkrimtarë për t’u vetshpallur fajtorë, ashtu dhe ‘’idiotëve’’ që me mirësi japin më shumë pëlqim se kuadrot ushtarakë të pispillosur në sallonet ruse.

Ai lindi në Moskë, fëmija i dytë nga një familje e madhe me 7 famijë. Ai vjen nga një familje e shtresës së mesme. Dostojevski i ri kishte qejf të dëgjonte njerëzit e vuajtur, rrëfimet me pacientët që ndikuan shumë në rrugëtimin e tij.

Fëmijët gjithmonë në psiqikën e tyre krijohen nga prindërit në raport me shoqërinë. Ai rritet nga një sens autoritar të babait, despotik, kurse nëna fillon ta fusë dalëngadalë në botën e leximit. Gjithmonë kështu thuren karakteret njerëzore, e mira do të keqen. Babai mjek ushtarak dhe alkolist që keqtrajton me psikopatologjinë e tij prej sadisti dhe mamaja, një nënë e dashur me muzikën dhe letërsinë që ka fatin e keq të vdesë herët për Dostojevskin.

Personalieti i njeriut krijohet në fëmijërinë e hershme dhe kjo gjë ndikon fort në krijimin e tij, si nga ana e analizimit të babait të dhunshëm, dhe nga nëna e dashur si dhe nga shoqëria që kishte 1 milion drama të saj e nuk mjaftonin.

Ai thjesht gjeti metodën për t’u futur në këto shpirtra njerëzorë dhe u gatua në dramat e tyre. Ishte njëkohësisht shumëdimesional në karaktere dhe gjenial në të shprehurin në veprat e tij.

Në 1837 e ëma vdes me sëmundjen e shekullit, turbekulozin. Gjimnazin ai e bën për shkollë profesionale, për inxhinieri ushtarake, megjithëse dëshira e tij e madhe ishte për letërsi. Në 1838 vdes dhe babai në despotizmin e vet. Pas 1841 ai bëhet inxhinier në komandën ushtarke me titull ‘’nëntenent’’ ndryshe sot në gradat ushtarake quhet nëtoger. Ai burgoset në 1849 për qëndrimet e tij antisistem dhe dënohet me vdekje. Fati i tij i madh ishte se në minutën e fundit urdhri u anullua, dhe bëri mirë që u anullua pasi i dha botës njerëzore një vepër të tërë të mrekullueshme me stilin e tij.

Karriera e tij e letërsisë fillon në 1846 me novelën ‘’Njerëz të varfër’’. Jeta e tij është si shembëllim i veprave të tij.

Krijimtaria e Dostojevskit është e mbushur me mesazhe dhe simbole etike. Ajo vjen si një ombrellë letraro-filozofike drejt qëllimit të tij për të bukurën si vlerë supreme universale me moton. ‘’Bukuria do e shpëtojë njerëzimin’’.

Për vetë faktin që shoqëria kalonte në një periudhë të fortë shënderrimesh dhe njëkohësisht problemesh ai vjen si natyrë personaliteti e një brumi më të rëndë romantik që fillon që nga fiozofia e grekërve të lashtë për njeriun, përcillet në romantizmin italian dhe dalëngadalë afrohet nga romantizmi gjerman për t’u përsosur te ai si një ide supreme që njerëzit të jenë më të dashur, në harmoni, në thjeshtësi dhe realitet më të qëndrueshëm.

Janë të shumta thëniet e tij për idealet që ai i quan ndryshe humane, këtë shpirt njerëzor, aq mirë me të mirat, sa  dhe të këqiat, me gëzimet dhe dramat, me fundin e paarritshëm të antinjerëzores si dhe të arritshmen humane.

Epitetet e tij janë të gjithanshme dhe shprehin gjithmonë mesazhe. Sipas tij ka vetëm një rrugëzgjidhje në këtë ekzistencializëm që do të vazhdojë për shumë kohë. “Bukuria është rruga e shpëtimit”. Kjo është një rrugë mirësie dhe prespektivë, edukim, ndriçim, përqasje që duhet ndjekur. Nëpërmjet kësaj mund të arrihej në shpirtin njerëzor dhe harmonia, edhe qetësia dhe ekuilibri i shoqërisë.

‘’Bukuria është harmoni, në të qëndron garancia e qetësisë, ajo i sendërton njeriut e njerëzimit idealet e tyre”

Po nga ana tjetër ai ballafaqon një dramë dhe ndrydhje të pamatë njerëzore, një krim individual sa bëhet shoqëror, bëhet sistem, lodron krim për gjithçka e rend për ngado, deri thellë aty në Siberi, ku dramat mblidhen në një dhe bëhen normale në jetën e njerëzve plot halle mendore.

Në këtë kuptim ai gërsheton raportin midis paraleleve e mirë e keqe, e drejtë e vërtetë, që edhe sot aq shumë ngatërrohen e janë ulur këmbëkryq.

Ai në fakt nuk ka vdekur, endet në çdo skutë njerëzore që mundohet të shfletojë kuptim në veprat e tij, pasohet nga brezi në brez me mesazhe dhe i jep botës më shumë kuptim, më shumë ekzistencializëm, më shumë humanizëm për njerëzit që nuk i kapin dot normat për të jetuar.

Ai shprehet për çdo anë të psikologjisë individuale me psikozat dhe shtypjet e veta që si i shpreh ai, vështirë ta shprehin të tjerët.

Ai ka kyçin që e mban gjithmonë në gjoks të varur, të fshehur. Duhet ta lexoni që të futeni në portën e ndërgjegjeve njerëzore. Nuk ka rëndësi sa vëllime janë. Panairi do të hapet së shpejti. /Konica.al

Apple do të largojë disa aplikacione që kanë të bëjnë me coronavirusin

0

Në App Store, të dhënat e pakonfirmuara lidhur me coronavirusin nuk janë të lejuara.

Raporti i CNBS ka bërë të ditur, se të gjitha aplikacionet lidhur me coronavirusin, do të refuzohen nga Apple, vetëm nëse nuk janë të “verifikuara nga institutet adekuate”.

Se cilat janë institutet adekuate, që do ta bënin këtë vlerësim nuk është bërë e ditur, por në mesin e aplikacioneve të lejuara mund të jetë ai i Organizatës Botërore të Shëndetësisë.

Lidhur me këtë veprim, Apple nuk ka dashur të jepte komente shtesë, vetëm se është duke ndërmarrë këtë veprim që të ndalojë keq informimin, përhapjen e panikut dhe përfitimin nga ndonjë keqbërës nga kjo sëmundje.

Kërkimi për coronavirus në App Store, ka nxjerrë së pari një aplikacion që shpërndahej me pagesë, një nga Ministria e Shëndetësisë në Brazil, ndërsa nuk mungonte edhe një video-lojë, që simulonte përhapjen e këtij infektimi.

Mes aplikacioneve të lejuara, pritet të jenë ato që ofrojnë këshilla dhe informata të duhura rreth coronavirusit, por nuk dihet se cilat do të hiqen.

Sa i përket Google Play, nëse kërkohet për coronavirus nuk do të shfaqë asnjë aplikacion.

Twitter krijon emojin e koronavirusit për larjen e duarve

0

Twitter ka krijuar një emoji të re të larjes së duarve për të ndihmuar në luftimin e mikrobeve gjatë pandemisë së koronavirusit.

Emoji është mbështetur nga Organizata Botërore e Shëndetit, dhe tregon se si media sociale po bëhet një mjet për të trajtuar shpërthimin, raporton “The Sun”.

Përdoruesit e Twitter mund të shkarkojnë emoji duke përdorur cilindo nga katër hashtags.

Ata janë: #handwashing, #SafeHands, #HandWashChallenge dhe #WashYourHands.

Dr Tedros Adhanom Ghebrevesus, drejtori i përgjithshëm i OBSH-së, vlerësoi emoji ndërsa ndau një video të vetë duke larë duart.

Punonjësi i Google Brett Vergara ka postuar në Twitter: “A është kjo një emoji pastrimi apo një gjigant që luan me re … është e vështirë për tu thënë”.

Autoritetet mjekësore në Kinë:Ky ilaç po jep efekt pozitiv në shërimin e virusit

0

Autoritetet mjekësore në Kinë kanë thënë se një ilaç i përdorur në Japoni për t’i trajtuar rastet e gripit duket të jetë efektiv te pacientët me koronavirus, shkruajnë mediet japoneze.

Zhang Xinmin, zyrtar në Ministrinë e Shkencës dhe Teknologjisë në Kinë, tha se substanca e quajtur favipiravir, e zhvilluar nga një kompani vartëse e Fujifilm-it, ka prodhuar rezultate inkurajuese gjatë testimeve klinike në Wuhan dhe Shenzhen, ku janë përfshirë 340 pacientë.

Pacientët që e përdorën këtë ilaç në Shenzhen dolën negativë në testin për koronavirus në një periudhë kohore prej katër ditëve pasi ishin diagnostikuar si të infektuar, në krahasim me 11 ditë për ata që nuk e kishin përdorur ilaçin.

Image result for coronavirusi spital

Për më tepër, me rreze X u konfirmuan përmirësime në gjendjen e mushkërive në rreth 91 për qind të pacientëve që u trajtuan me favipiravir, në krahasim me 62 për qind të atyre që nuk e përdorën ilaçin.

Kompania “Fujifilm Toyoma Chemical”, e cila e ka zhvilluar këtë ilaç – i njohur edhe si Avigan – ka refuzuar të komentojë në lidhje me këto pretendime.

Sidoqoftë, vlera e aksioneve të kësaj kompanie u rrit të mërkurën pas komenteve të zyrtarit Zhang, duke shënuar ngritje prej 14.7 për qind.

Mjekët në Japoni janë duke e përdorur ilaçin e njëjtë në studimet klinike për pacientët me koronavirus, të cilët kanë simptoma të lehta dhe të mesme, duke shpresuar se ai do ta parandalojë shumimin e virusit te pacientët.

Megjithatë, një burim i Ministrisë së Shëndetësisë në Japoni sugjeroi se ky ilaç nuk është efektiv te pacientët me simptoma më të ashpra. “Ua kemi dhënë Avigan-in 70 deri 80 njerëzve, por nuk duket se funksionon aq mirë, kur virusi tanimë është shumuar”, tha ky burim.

Kufizimet e njëjta janë identifikuar edhe gjatë studimeve ku janë përfshirë pacientët me koronavirus që janë trajtuar me një kombinim të ilaçeve kundër HIV-it, lopinavir dhe ritonavir, shtoi burimi.

Në vitin 2016, qeveria japoneze i kishte furnizuar spitalet me ilaçin favipiravir si ndihmë emergjente për luftimin e përhapjes së Ebolës në Guine, shkruan “The Guardian”, transmeton expres.

Ilaçi favipiravir do të duhej të miratohej nga qeveria për përdorim të plotë te pacientët me virusin Covid-19 për shkak se fillimisht ishte prodhuar me qëllim të trajtimit të gripit të zakonshëm.

Një zyrtar shëndetësor tha se ky ilaç mund të miratohet për përdorim në muajin maj. “Por nëse rezultatet e hulumtimit klinik shtyhen, mund të shtyhet edhe miratimi”, shtoi ai.

Mozaiku i Shenjtë në Arapaj, ndër më të mëdhenjtë në Ballkan

0

Në kodrën e Shën Mëhillit, 6 km larg qytetit të Durrësit, në vitin 1974 u zbuluan rrënojat e një kishe të hershme kristiane. Kjo kishë, e njohur si kisha e Shën Mëhillit paraqet një bazilikë me tre absida, tre nefe, me atrium në anën perëndimore dhe një ambient ndihmës në anën jugore të naosit.

Mozaiku me sipërfaqe 54 metër katror ruhet në gjendje të mirë me përjashtim të një pjese të vogël në skajin jugor e cila ka pësuar shembje, southern part. Ky është një ndër mozaikët më të mëdhenj të Shqipërisë dhe Ballkanit. Mozaiku përbëhet nga dy emblema me motive baritore.

Muret më të vjetra të Bazilikës, i përkasin periudhës së Justinianit (shek.6) dhe që nga ajo kohë e deri në ditët tona, kodrat e Shën Mëhillit, konsiderohen si vend i shenjtë. Aty janë gjetur edhe tyrbe, që do të thotë se edhe në kohën e pushtimit osman ky vend ka funksionuar si faltore, ndërsa sot në dritaren e ngushtë të varrit të vjetër njerëzit e zonës ndezin qirinj.

Si u zbulua bazilika?

Një shtëpi e vogël dhe disa fiq të stërmëdhenj në oborrin e saj. Kjo ishte pamja e vendit në një nga kodrat e Arapajt në fillimin e viteve ’70, atëherë kur një historian i ri nga Durrësi nisi të mendonte seriozisht se nën këtë truall, në dukje krejt fshataresk, ndodhej një nga monumentet më të rëndësishëm të qytetit bregdetar në periudhën bizantine të shkëlqimit të tij.

Arkeologu Hidri kishte menduar prej vitesh që në atë vend flinte një histori shumë e lashtë. Dhe gjithë këtë përshtypje e kishte nga leximet e tij dhe kujtimet e Ana Komnenës. Këtë gjë ia përforcuan gojëdhënat e banorëve, të cilët flisnin se një histori e lashtë shtrihej në fshatin e tyre legjendar. Dhe pikërisht që mendimet e tij fillestare ishin të sakta.

Aty ndodhej një monument i lashtë ku shekuj me parë ishte strehuar garda bizantine e Aleks Komnenit kur u rrethua nga Guskardi.

Dhe nuk kishte gabuar Ana Komnena në kujtimet që shkruante, dhe as dy arkeologët Hidri që i kishin besuar historisë së saj. Monumenti ndodhej në këmbët e njerëzve, nën rrënojat e një shtëpie të vjetër të fshatit.

Dhe siç ndodhnin punët në monizëm, i zoti i shtëpisë nuk lejon që të bëheshin gërmime në shtëpinë e tij. Por bashkëshortët Hidri ishin të bindur që aty flinte një thesar i fshehur. Duke luftuar skepticizmin e kolegëve që nuk besonin, atyre iu desh një vullnet i hekurt për të arritur aty ku duhet.

Dhe ia dolën me mbështetjen e Prof. Aleks Budës. U desh një fushatë 5 vjeçare dhe zbulimi shkencor u prezantua në sesionin shkencor të vitit 1979.

Mozaiku i Bazilikës së Shën Mëhillit është një vepër e ekzekutuar mjeshtërisht nga atelietë e njohura të qytetit. Në të shihen dy emblema, njëra prej të cilave bart mesazhin e dashurisë dhe është një himn për respektin prindëror dhe familjen kristiane

Si kryhet testi për Covid-19

0

Qendra për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve (CDC) dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) sugjerojnë që të kontaktoni me mjekun nëse keni simptoma si kollë, probleme me frymëmarrjen, ethe dhe temperaturë

Sigurisht që të paturit simptoma jo detyrimisht do të shoqërohet me kryerjen e testit për Covid-19 pasi mjekët mund të konstatojnë që keni ftohje, grip ose ndonjë alergji sezonale.

Në rastet kur mjekët dyshojnë se mund të jeni prekur nga koronavirusi, kryhet testi, që vjen në disa forma.

1) Marrja e një mostre në zonën e hundës ose fytit. Kjo realizohet me mjete të ngjashme me kunjat me pambuk për veshët.

2) Marrja e mostrës në hundë. Kjo metodë përfshin injektimin e një tretësire të kripur në hundë dhe më pas heqjen e saj përmes thithjes nëpërmjet pajisjeve.

3) Një tub i hollë me dritë i quajtur bronkoskop vendoset në gojë dhe mushkëri, ku mblidhet një mostër për analiza.

4) Një test pështyme. Nëse keni një kollë me gëlbazë, mund të kërkohet që pacienti të kollitet dhe të nxjerrë pështymën, e cila përdoret si mostër.

5) Test gjaku. Bëhet fjalë për testin standard të gjakut.

Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave ka aprovuar testin e shpejtë për koronavirusin, që zhvillohet duke marrë mostra nga hunda, fyti dhe mushkëritë.

Shtatë këshilla për pronarët e qenve dhe maceve: Nuk janë të rrezikuar, nuk e bartin virusin

0

Para së gjithash, informata më e rëndësishme është që kanakarët tani për tani nuk mund ta bartin këtë virus, por edhe nuk janë të rrezikuar

Megjithatë, higjienën e gjithë familjes duhet ngritur në nivelin më të lartë – kjo ka të bëjë edhe me kanakarin tuaj, transmeton Telegrafi.

Qentë shëtisni aq sa të jetë e nevojshme, ndërkaq macet të cilat janë të lira të dalin duhet përkufizuar sa të jetë e mundshme, apo duhet t’i mbani tërësisht jashtë shtëpisë.

Rekomandime të rëndësishme:

  1. Nëse ju nevojitet veterinari, thirrni në telefon ambulancën e zgjedhur para se të shkoni dhe të caktoni vizitën. Më mirë do të ishte që vetëm një person, ideale është do të jetë pronari, ta dërgojë kafshën në ambulancë.
  2. Shëtitjet e qenit përkufizoni në kohëzgjatje të domosdoshme, dhe shmangni interaksionin e tepërt me pronarët dhe qentë e tjerë. Mbani në mend, kanakarët nuk mund të bartin virusin, mirëpo mund të bartin në trup si edhe sipërfaqet e tjera në të cilat virusi mund të qëndrojë.
  3. Kanakarëve nuk u është e nevojshme maska mbrojtëse, mos ua vini në hundë. Pa nevojë do ta komplikoni mbajtjen higjienës së tyre, si edhe tuajën.
  4. Pas shëtitjes, këshillohet që t’u përmbaheni masave të zakonshme higjienike të fshirjes dhe pastrimit të shputave apo të lëkurës. Përmbajuni mjeteve të dedikuara kanakarëve, si janë shamponët, sapunët dhe shamitë e lagështa për kafshë. Pas çdo shëtitjeje dezinfektojani edhe shputat kanakarit, por edhe rripin. Patjetër lani duart pastaj.
  5. Ajo që është më e rëndësishme, mos i lini dhe mos i nxirrni kanakarët tuaj në rrugë! Virusi COVID19 nuk mund të bartet nga qeni te njeriut. Tani për tani nuk ka fakte që kanakarët janë bartës.
  6. Nëse konsideroni që është e nevojshme që t’i plotësoni rezervat e ushqimit dhe të mjeteve higjienike për kanakarët, bëjeni këtë. Shkaku nuk është mungesa e produkteve, por që të zvogëloni nevojën për dalje nga shtëpia.
  7. Përgatituni për më të keqen, përkatësisht merruni vesh për kujdesin ndaj kanakarit në rast që ju do të sëmureni. Nëse ju është konstatuar që jeni me COVID-19, shmangni çdo kontakt të afërt me kanakarin, mbani higjienën e duarve dhe fytyrës para dhe pas kontaktit me ta.