<div id="reklama-170x600">
    <script type="text/javascript">
        window.ANConfig = window.ANConfig || {};
        window.ANConfig.placements = window.ANConfig.placements || [];

        window.ANConfig.placements.push({
            adUnitId: 'reklama-170x600',
            propertyId: '104390',
            placementId: '840783',
            data: {
            },
            onLoad: function (adUnitId) {
                console.log('1', adUnitId);
            },
            onFail: function (adUnitId) {
                console.log('0', adUnitId);
                //fallback code
            },
        });

        (function () {
            if (!document.getElementById('ap-js')) {
                var ver = new Date().toISOString().split(':')[0].replace(/\D/g,'');
                var apjs = document.createElement("script");
                apjs.type = "text/javascript";
                apjs.async = true;
                apjs.setAttribute('id', 'ap-js');
                apjs.src = "https://central.gjirafa.com/js/ap-gjanout.js?v=" + ver;
                document.head.append(apjs);
            }
        })();
     </script>
</div>

Categories: HISTORI/ARKEOLOGJI

A luftonin gratë kelte në beteja?

Keltët e lashtë njiheshin si luftëtarë të egër që jetuan në pjesën më të madhe të Europës. Ata pushtuan Romën rreth vitit 390 para Krishtit dhe më vonë u takuan me Aleksandrin e Madh gjatë fushatave të tij pushtuese.

Arkeologët kanë gjetur shumë armë në varret kelte, por gjatë dekadave të fundit disa prej tyre janë zbuluar edhe në varre grash, duke ngritur mundësinë se ato mund t’i kenë përdorur. Studimet e fundit gjenetike sugjerojnë gjithashtu se disa keltë të elitës e trashëgonin pushtetin përmes linjave të nënave.

Keltët shtriheshin nga Spanja e sotme deri në Turqi dhe ndanin gjuhë e tradita të ngjashme. Dëshmi për ndikimin dhe fuqinë e grave janë gjetur në territoret e tyre të dikurshme dhe përmenden edhe në disa tekste të lashta. Kjo ka ngritur pyetjen nëse gratë kelte merrnin pjesë në beteja.

Ekspertët kanë mendime të ndryshme, por disa studiues mendojnë se kjo ishte e mundur, edhe pse ndoshta jo një praktikë e zakonshme. Një problem është debati mes historianëve nëse banorët e Ishujve Britanikë rreth 2 mijë vjet më parë mund të quhen vërtet keltë.

Studimet gjenetike të viteve të fundit kanë treguar se disa gra kelte të rangut të lartë kishin role të fuqishme shoqërore. Një studim i vitit 2024 në revistën Nature Human Behaviour zbuloi se në disa varre kelte në Gjermani pushteti trashëgohej përmes linjës së nënës, ndërsa një studim i vitit 2025 mbi varret e Epokës së Hekurit në Angli tregoi se burrat martoheshin me gra nga familje të fuqishme vendase.

Disa burime të lashta përshkruajnë gratë kelte si të forta dhe të dhunshme në konflikte. Historiani romak Ammianus Marcellinus shkroi për gratë galike se mund të ishin edhe më të fuqishme fizikisht se burrat dhe se nuk duhej të provokoheshin. Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se ky përshkrim lidhet me përleshje, jo domosdoshmërisht me luftë.

Arkeologia Rachel Pope tha se ka prova të mira në Evropë se një numër i vogël grash u varrosën me armë, përfshirë kamë dhe shtiza. Në Britani, dëshmitë janë edhe më të forta: disa varre dhe analiza të eshtrave tregojnë se gra mund të kenë marrë pjesë në luftime.

Një nga figurat më të njohura është Boudica, mbretëresha e fisit Iceni në Britani, e cila udhëhoqi një kryengritje kundër Perandorisë Romake rreth vitit 60 pas Krishtit. Ajo fitoi disa beteja para se të mposhtej nga romakët.

Megjithëse disa historianë preferojnë ta quajnë Boudicën “britanike” dhe jo “kelte”, rebelimi i saj është një nga dëshmitë më të rëndësishme për gratë luftëtare në Britaninë e lashtë.

Sipas studiuesve, provat tregojnë se gratë morën pjesë në luftime, veçanërisht në Britani, ndërsa për pjesën tjetër të Evropës dëshmitë janë më të kufizuara.

admin admin