Balë Alia hero i frikshëm i Rugovës në traditën gojore shqiptare “Vr’asësi i Serbëve”

Balë Alia, i vrarë në vitin 1884, ishte një udhëheqës shqiptar dhe kampion dhe hero i frikshëm i Rugovës në traditën gojore shqiptare. Ai njihej si “Vrasësi i Serbëve”. Ai u zu në pritë në mjegull të dendur nga rojet kufitare malazeze, përfshirë Ivan Gjoroviçin dhe Vuksan Spaleviçin, u mposht, u çarmatos dhe iu dorëzua komandantëve si Milija dhe Ilija Nikoliç (shpesh të lidhur me vëllazërinë Ljubiç). Kjo ishte pjesë e gjakmarrjes së gjatë midis Rugovës dhe Shekularëve dhe Vasojeviçëve për kullotat, veçanërisht në Mokra.
Sipas botimit “Kthesa e shekullit

Tregime, këngë, anekdota dhe dokumente të zgjedhura Gjenealogjia e vëllazërisë Brakoçeviç dhe degëve të saj, me autor Rade Brakoçeviç, Beograd, 2013”, Bal Alija, sipas traditës popullore malazeze, tregohet se ka vra 18 serbë (të cilët malazezët i quajnë “shenjtorë”).”

Ekzistojnë gjithashtu fragmente rrëfimesh që sugjerojnë se Balë Alia kërkoi angazhim diplomatik në disa raste. Një rrëfim përshkruan se si, gjatë një periudhe bastisjesh shqiptare dhe përfshirjeje ushtarake osmane – kur Perandoria Osmane thuhet se dërgoi disa batalione nizamësh të udhëhequr nga një pasha për të zbatuar një vijë demarkacioni – Balë Alia mendoi të takohej me këtë pasha me shpresën e negociimit të kushteve më të favorshme për popullin e tij. Ky detaj, megjithëse i paplotë në burime, lë të kuptohet një figurë më e nuancuar: jo vetëm një luftëtar, por edhe dikush i vetëdijshëm për kompleksitetet politike të kohës së tij.

Një anekdotë e gjallë e ruajtur në folklor nxjerr në pah më tej kodet kulturore të nderit dhe besimit që rregullonin ndërveprimet në rajon. Në një rrëfim, Balj-Alija përshkruhet duke qëndruar sfidues, duke e kthyer pushkën e tij martinka, kur një fshatar – që thuhet se ka qenë ose vëlla ose kumbar i një rugovani – i thirri:

“Besa, besë, vëlla!” Duke thirrur besën, konceptin shqiptar të besimit të shenjtë dhe fjalës së dhënë, burri e ftoi të afrohej, të ngrohej pranë zjarrit dhe të pinte një cigare. Duke pranuar këtë premtim sigurie, Balj-Alija iu afrua, u ul këmbëkryq pranë zjarrit dhe u bashkua me ta. Skena kap si seriozitetin ashtu edhe brishtësinë e premtimeve të lidhura me nderin në një peizazh të shënuar nga dhuna dhe rivaliteti.

Autori :Petrit Latifi