Gjuha e bukur shqipe – “Të fala” – jo thjesht përshëndetje, por një gjest paqeje

Dardan Hoti

Ka fjalë që thuhen lehtë.
Ka fjalë që kalojnë pa u ndjerë.

Por ka edhe fjalë që mbajnë peshë, edhe kur shqiptohen qetë, pothuajse pa zë.
Një prej tyre është shprehja “të fala”.

Në dukje e thjeshtë, e përditshme, gati e padukshme në rrjedhën e gjuhës, ajo fsheh brenda një nga gjestet më të thella të kulturës shqiptare: aktin e paqes.

Fjala që vjen nga falja

Shprehja “të fala” rrjedh drejtpërdrejt nga folja fal. Nuk është rastësi. Nuk është zbukurim. Është trashëgimi kuptimore.

Të thuash “të fala” nuk do të thotë vetëm “përshëndetje”. Do të thotë: – po të drejtoj një fjalë paqeje
– po të jap një shenjë mirëkuptimi
– po të ofroj një hap drejt tjetrit

Në thelb, “të fala” është forma më e butë e faljes: jo falje për një faj konkret, por gatishmëri për të mos mbajtur armiqësi.

Një gjest që vjen nga thellësia etike

Në kulturën shqiptare, fjala nuk është neutrale. Ajo është gjithmonë akt. Dhe “të fala” është një akt simbolik.
Kur dikush thotë:
“Të fala nga filani” ai nuk po përcjell thjesht një mesazh. Ai po bart një gjendje: mirëdashje, paqe, mungesë armiqësie.

Kjo shprehje përdoret edhe aty ku fjala direkte nuk guxon të shkojë. Ajo funksionon si urë. Si pajtim i heshtur. Si mënyrë për të thënë: nuk kemi arsye të jemi kundër njëri-tjetrit.

“Të fala” si etikë e heshtur

Në shumë kultura, përshëndetja është formale. Në shqip, ajo është morale.
“Të fala” nuk është thjesht formulë. Është shenjë se raporti nuk është i prishur, se dera mbetet e hapur, se fjala nuk është kthyer në armiqësi.

Në këtë kuptim, shprehja përmban një filozofi të tërë marrëdhëniesh njerëzore:
më mirë paqe e heshtur sesa konflikt i zëshëm.

Një fjalë që bart pajtim

Në situata të tensionuara, shpesh thuhet:
“T’i çoj të fala…”
Kjo fjali nuk është e pafajshme. Ajo është një tentativë për të ulur tonin, për të kthyer dinjitetin në vendin e vet. Është një mënyrë për të thënë: nuk dua ta vazhdoj këtë përplasje. Në këtë kuptim, “të fala” është akt diplomatik, por pa protokoll. Është diplomaci popullore.

Nga fjala te filozofia

Në filozofi, paqja nuk është mungesë konflikti, por aftësi për të jetuar me tjetrin pa e shkatërruar. “Të fala” është pikërisht kjo: një mënyrë minimale, por e fuqishme, për të ruajtur hapësirën e përbashkët.

Ajo nuk kërkon pajtim të plotë. Nuk kërkon pajtim të mendimeve. Kërkon vetëm një gjë: të mos e kthejmë tjetrin në armik.

Në këtë kuptim, “të fala” është akt etik më shumë sesa gjuhësor.
Përfundim: fjala që nuk bën zhurmë, por ndërton paqe
Në një botë ku fjalët shpesh përdoren për të ndarë, për të fyer, për të dominuar, shprehja “të fala” mbetet një nga format më të pastra të komunikimit njerëzor.

Ajo nuk kërkon përgjigje. Nuk kërkon miratim. Nuk kërkon fitore.
Ajo thotë thjesht: jam këtu pa armiqësi.

Dhe ndoshta pikërisht për këtë arsye ka mbijetuar kaq gjatë — sepse ajo nuk i përket vetëm gjuhës, por nevojës njerëzore për paqe. Në fund të fundit, jo çdo fjalë është për të folur.Disa fjalë janë për të qetësuar botën. “Të fala.” /Trungu & InforCulture