Qyteti mesjetar i harruar i Ballezës

Balleza (Ballezio) ishte një qytet mesjetar shqiptar i vendosur pranë qytetit të Rrjollit, nën majën Maranaj. Përroi i Rrjollit dhe përroi i Gurës së Pishkazit rrjedhin pranë vendit. Rrënojat e vetme të mbetura janë gjurmë të rralla të mureve rrethuese dhe një kishe. Balleza ka të ngjarë të ketë qenë origjina e familjes së famshme fisnike shqiptare të Balshave. Në të vërtetë, themeluesi i principatës mesjetare të Balshave, Balsha I, mund të ketë qenë kryetari i atij qyteti përpara se të sundonte një territor më të madh.

Një histori e shkurtër por bindëse e Ballezës

Vendbanimi i Ballezës shfaqet për herë të parë në burimet mesjetare si një kështjellë në vitin 1062. Megjithatë, gjeneza e saj mund të shkojë më tej në kohë. Sipas historianit Milan Šufflay, ngjarja që shkaktoi formimin e Ballezës ishte tërmeti shkatërrues i vitit 518 që goditi dhe shkatërroi koloninë romake të Diokleas në Iliri. Deri në shekullin VII, popullatat përreth plaçkitën rrënojat e Diokleas (Duklja e sotme pranë Podgoricës) dhe, me to, formuan komunitete të tjera diku tjetër. Kjo shënoi ngritjen e qyteteve rajonale mesjetare të Suacium (Shasi), Drivastum (Drishti), Danium (Danja – Vau i Dejës) dhe Ballezës.

Balleza shfaqet përsëri në dokumentet e viteve 1067, 1200 dhe 1347. Në dokumentet veneciane të viteve 1416-1417, vendndodhja është etiketuar si Villa Clamanda Riola, me shumë gjasa duke iu referuar kështjellës. Sipas këtij burimi venecian, Villa Clamanda Riola kishte vetëm 11 shtëpi (me disa banorë që ndoshta ishin murgj). Megjithatë, deri në vitin 1450, popullsia ishte rritur në 350 fermerë. Ne besojmë se u bë një qytet i begatë mes një rrjeti që e lidhte atë me Shkodrën, Drivastumin dhe Daniumin.

Një bazë e rezistencës shqiptare

Georgj Kastrioti Skënderbeu (1405-1468) rindërtoi kështjellën e Ballezës dhe e përdori atë si bazë kundër osmanëve. Ajo kështjellë me shumë gjasa shërbeu për një qëllim të tillë në Betejën e Madhe të Kirit më 17 janar 1468, të udhëhequr nga udhëheqësi tjetër ushtarak shqiptar dhe anti-osman, Lekë Dukagjini. Baza e Ballezës e ruajti funksionin e saj ushtarak në dekadat e mëvonshme, ndoshta duke shërbyer si thesar dhe si bazë për prodhimin e barutit. Pasi pushtuan Shqipërinë, osmanët shkatërruan kështjellën e Ballezës. Komuniteti i saj u shpërbë pothuajse tërësisht (duke mbetur vetëm 4-5 familje në pikën më të ulët të fshatit).

Vend i braktisur në ditët e sotme

Pas shkatërrimit osman, Balleza u braktis dhe nuk u banua më kurrë. Shumica e banorëve ikën në bregdetin e kontrolluar nga Venediku. Ata themeluan vendbanimin bregdetar Baks-Rrjoll, një dëshmi e origjinës së tyre në toponimi. Zbulimet e fundit në vendin e Ballezës kanë zbuluar gjurmë baruti, një tregues i natyrës luftarake të fortesës mesjetare.

/albanopedia.com