Rapsodia e Drenicës në gurët e varreve të Aqarevës

Haxhi MEHMETAJ

Varreza e kulturës shqiptare më varret e lashta, ku kryhet varrimi deri në ditët e sotme, mund të vendoset nga mesjeta e hershme deri në mesjetën e vonë. Varret më rrasa në formë të arkës drejtkëndore janë të ngjashme më varret e kulturës mesjetare shqiptare të Komanit.

Në dy rrasa vertikali të një varri – kenotaf, në te dyja anët, në teknikën e incizimit janë vizatuar disa dhjetëra motive, të cilat sikurse në një rapsodi, ku në vend fjalëve janë përdorur figurat e skalitura në gurë. Veçohen figurat e njerëzve, të dhëna me nga një linjë vertikale më nga një pikëzim në maje, mburojat në formë rombi më nga një heshtë dhe shigjetë, trekëndëshat kundruall njeri tjetrit, qerrja me katër rrota, kryqi, pikëzimet, dielli, rrjetat e linjave dhe pema.

Pranë krahut të majtë të rrugës së asfaltuar, në hyrje të fshatit Aqarevë të komunës së Skenderajt, afërsisht 300m në jug të vendbanimit më emrin Gjytet gjendet njëra nder varrezat më të mëdha dhe më të rëndësishme, jo vetëm në trevën e Drenicës, por edhe në Kosovë. Rëndësia e saj si një thesar për studimin dhe njohjen e periudhës mesjetare del në pah nga mënyra e ndërtimit të konstruksioneve të varreve dhe nga preokupimet artistike, vizatimeve të skalitura në dy rrasa gurësh të një varri – kenotaf.

Varreza quhet më emrin “Vorret e Mëdha”. Përfshinë sipërfaqe rreth 1.5 hektarësh. Numëron mbi 100 varre të vjetra, të gjitha të ngritura me konstruksione gurësh të rrasave të shpatit, të orientuara lindje – perëndim dhe verilindje – jugperëndim. Për nga mënyra e ndërtimit kemi dalluar këto konstruksione varresh : Varre me dy rrasa të mëdha gurësh, të vendosura vertikalisht të koka dhe të këmbët, b) varre në trajtë arke drejtkëndore, c) varre në trajtë gjashtëkëndëshi dhe d) varre në formë arke drejtkëndore, të murosura me nga disa rreshta gurësh në të katër anët e varrit.

Në dy rrasa vertikali të një varri – kenotaf, në te dyja anët, në teknikën e incizimit janë vizatuar disa dhjetëra motive, të cilat sikurse në një rapsodi, ku në vend fjalëve janë përdorur figurat e skalitura në gurë. Veçohen figurat e njerëzve, të dhëna me nga një linjë vertikale më nga një pikëzim në maje, mburojat në formë rombi më nga një heshtë dhe shigjetë, trekëndëshat kundruall njeri tjetrit, qerrja me katër rrota, kryqi, pikëzimet, rrjetat e linjave dhe pema.

Varreza e kulturës shqiptare më varret e lashta, ku kryhet varrimi deri në ditët e sotme, mund të vendoset nga mesjeta e hershme deri në mesjetën e vonë. Varret e ngritura më rrasa në formë të arkës drejtkëndore janë të ngjashme më varret e kulturës mesjetare shqiptare të Komanit.

Rrasat e varrit të Aqarevës me vizatime (Vizatimi dhe dizajni: Dukagjin Mehmetaj)