<div id="reklama-170x600">
    <script type="text/javascript">
        window.ANConfig = window.ANConfig || {};
        window.ANConfig.placements = window.ANConfig.placements || [];

        window.ANConfig.placements.push({
            adUnitId: 'reklama-170x600',
            propertyId: '104390',
            placementId: '840783',
            data: {
            },
            onLoad: function (adUnitId) {
                console.log('1', adUnitId);
            },
            onFail: function (adUnitId) {
                console.log('0', adUnitId);
                //fallback code
            },
        });

        (function () {
            if (!document.getElementById('ap-js')) {
                var ver = new Date().toISOString().split(':')[0].replace(/\D/g,'');
                var apjs = document.createElement("script");
                apjs.type = "text/javascript";
                apjs.async = true;
                apjs.setAttribute('id', 'ap-js');
                apjs.src = "https://central.gjirafa.com/js/ap-gjanout.js?v=" + ver;
                document.head.append(apjs);
            }
        })();
     </script>
</div>

Murtaja që vrau 25 milionë njerëz nuk u përhap nga minjtë?

Shkencëtarët dhe studiuesit kanë një farë konsensusi mes tyre për shkakun e Vdekjes së Zezë dhe përhapjes së shpejtë të murtajës bubonike në Europë gjatë shekujve 14-19. Vdekja e më shumë se 25 milionë njerëzve mes viteve 1347-1351 e bën pandeminë në fjalë një ndër më katastrofiket, por edhe më të studiuarat.

Deri sot, mendimi kryesor është se shkaku i përhapjes së shpejtë ishin minjtë dhe pleshtat që parazitonin te ta, që shërbenin si transmetues të sëmundjes te njerëzit.

Por një studim i kryer nga universiteti i Oslos në bashkëpunim me universitetin e Ferraras, jep një tjetër përfundim. Kërkuesit shfrytëzuan të dhënat për vdekshmërinë nga nëntë qytete në Europë dhe mbi këtë u ndërtuan modele të dinamikës së sëmundjes.

Pas ndërtimit të modelit, u simuluan shpërthime të sëmundjes në secilin prej këtyre qyteteve duke ecur me tre modele të përhapjes së sëmundjes: një me përhapje nga minjtë, një tjetër nga përhapja ajrore dhe tjetra nga pleshtat dhe morrat që parazitojnë te njerëzit dhe rrobat e tyre.

Sipas këtij eksperimenti rezulton se modeli i përhapjes nga njeriu te njeriu përputhet më mirë me shkallën dhe intensitetin e pandemisë sipas të dhënave që disponohen.

“Modeli i morrit është më i përshtatshëm”, është shprehur Nils Stenseth, profesor në universitetin e Oslos.

Nga kjo perspektivë është e qartë se në raste epidemish si kjo e murtajës bubonike, higjena është parësore dhe se izolimi i të prekurve po ashtu ka shumë rëndësi. Kontakti e përshpejton sëmundjen dhe përhapjen e saj, çka në përgjithësi përputhet me njohuritë e mjekësisë për karantinën dhe sterilizimin.

BBC /voal.ch /InforCulture.info

postbck postbck